Je<e& -18
*
DebkeÀ - 6
cetu³eefve<þ meceepe keÀer j®evee kesÀ efueS meceefHe&le
petve- II, 2017
Heeef#ekeÀ
ceeGCì Deeyet
©. 8.00
efMe#ee ceW cetu³e SJeb DeeO³eeeqlcekeÀlee keÀe nes meceeJesMe efMe#eeefJeoeW kesÀ efueS ef$eefoJemeer³e meccesueve keÀe meHeÀue Dee³eespeve
%eevemejesJej~ Deepe efJeMJe mecem³eeDeeW kesÀ GÜsie mes efIeje nw~ Deye kesÀ mece³e ceW nceW ³en mecePeves keÀer DeeJeM³ekeÀlee nw efkeÀ HeefjefmLeefle³eeB meeceev³e ªHe mes ³eLeeJele ®eueves Jeeueer veneR nQ~ GkeÌle efJe®eej He´es. Sce.peieoerMe kegÀceej, JeeFme ®eebmeuej, pes.Sve.³et. veF& efouueer ves efMe#ee He´Yeeie Üeje ³egefveJeefme&ìer leLee keÀe@uespe kesÀ efMe#eeefJeoeW kesÀ efueS `Jewu³eg Sp³egkesÀMeve Sb[ mHeerefj®³egefueìer' efJe<e³e Hej Dee³eesefpele keÀe@vHe´sÀvme ceW J³ekeÌle efkeÀ³es~ GvneWves keÀne efkeÀ ³eefo nce SkeÀ efìkeÀeGÀ SJeb meceeJesMeer meceepe ®eenles nQ lees nceW cetu³e SJeb DeeO³eeeflcekeÀlee kesÀ cenlJe keÀes mecePevee Deewj DeHeves peerJeve ceW Gmes DeHeveevee ner nesiee~ ye´ïeekegÀceejer]pe keÀer cegK³e He´MeeefmekeÀe jepe³eesefieveer oeoer peevekeÀer ves keÀne efkeÀ F&MJej ves nceW peerJeve peerves keÀer keÀuee efmeKeeF& leLee otmejeW kesÀ efueS meowJe De®íe keÀjves keÀer He´sjCee oer nw~ meeoieer, meHeÀeF& leLee me®®eeF& Deeefo cetu³eeW ves cesjs peerJeve ceW ®ecelkeÀej pewmee keÀece efkeÀ³ee nw~ peerJeve jnles nceejs Deboj keÀesF& keÀceer Je keÀce]peesjer ve jn pee³es, Gmes efvekeÀeue kesÀ ner oce ueW~ jepe³eesieer ye´.kegÀ. efveJezj,meske´sÀì^er pesvejue
*
DeeO³eeeqlcekeÀlee Keesueleer nw Ëo³e kesÀ Üej
meccesueve ceW mecyeesefOele keÀjles ngS jepe³eesefieveer oeoer peevekeÀer~ meeLe nQ jepe³eesieer ye´.kegÀ. efveJezj, He´es. Sce. peieoerMe kegÀceej, ye´.kegÀ. MegkeÌuee oeroer Je Dev³e~
SJeb ®es³ejHeme&ve,efMe#ee He´Yeeie ves keÀne efkeÀ keÀj Heerefæ{³eeW keÀes veJepeerJeve He´oeve keÀjW~ meew³e& MeefkeÌle keÀe efvecee&Ce lees keÀj efue³ee, otmejs efJeMJeefJeÐeeue³e ceveg<³e keÀes efMe#ekeÀ, ye´.kegÀ. ce=l³egbpe³e,GHeeO³e#e,efMe#ee He´Yeeie ves Hejbleg DeeeflcekeÀ MeefkeÌle keÀes Yetue ieS nQ~ ef®eefkeÀlmekeÀ, Fbpeerefve³ej yeveeles nQ, Hejbleg keÀne efkeÀ Deepe kesÀ mece³e ceW `%eeve MeefkeÌle Deepe mece³e keÀer ceebie nw effkeÀ Hegveë ye´ïeekegÀceejer efJeMJeefJeÐeeue³e ceveg<³e keÀes nw' FmekeÀe DeLe& ceeveJe efvecee&Ce keÀer peien DeeO³eeeqlcekeÀ efMe#ee keÀes DeHevee³ee pee³es~ cetu³e efMe#ee, He´es. Sme.kesÀ. keÀesjer, DeeO³eeeflcekeÀlee SJeb SkeÌ]peerke̳egefìJe DeeO³eeeqlcekeÀlee kesÀ meceeJesMe efyevee Deepe keÀer efMe#ee DeOetjer jepe³eesie Üeje ceeveJe mes [e³ejskeÌìj keÀce cescyej efMe#ee ceW DeeO³eeeqlcekeÀlee keÀe meceeJesMe nesvee ner ®eeefnS osJelee yevee jne nw~ meske´sÀì^er,keÀvee&ìkeÀ mìsì meeoieer , me®®eeF& , meHeÀeF& mes peer J eve ceW nes l ee ®ecelkeÀej GvneWves keÀne efkeÀ neF³ej Sp³egkesÀMeve YeieJeeve ves ceveg<³e keÀes keÀeGbefmeue yewieuet© ves YeieJeeve mes ceveg<³e keÀes DeHeveer íefJe kesÀ DevegªHe ner yevee³ee DeHeveer íefJe kesÀ DevegªHe ye´ïeekegÀceejer]pe Üeje ner yevee³ee nw~ GvneWves meYeer efMe#eeefJeoeW mes Oeve efvecee&Ce keÀer MeefkeÌle ves ues efue³ee nw~ ceeveJe kesÀ DeeO³eeeflcekeÀ Gvveefle kesÀ efueS Deeie´n SJeb efveJesefole YeeJe mes keÀne efkeÀ ye´ïeekegÀceejerp] e Yeejle keÀes owJeer Yeejle yeveeves `cetu³e SJeb DeeO³eeeflcekeÀ efMe#ee keÀesme&' DeeO³eeeqlcekeÀlee keÀes efMe#ee ceW meeqcceefuele keÀer He´efke´À³ee ceW Deie´mej nw~ Deepe nceves ®eueeS peeves keÀer mejenvee keÀjles ngS keÀne
* * * *
efkeÀ Deye lekeÀ Dev³e efJeMJeefJeÐeeue³e SJeb veerefle³eeB Ssmee keÀjves ceW DemeceLe& jner nQ~ GvneWves keÀne efkeÀ efMe#ee yegef× kesÀ Üej Keesueleer nw, Hejbleg DeeO³eeeflcekeÀlee Ëo³e kesÀ Üej Keesueleer nw~ ye´.kegÀ. MegkeÌuee yenve, [e³ejskeÌìj, Dees.Deej.meer. ieg©ie´ece ves keÀne efkeÀ cetu³e SJeb DeeO³eeeflcekeÀ efMe#ee ceeveJe keÀer DeeeflcekeÀ MeefkeÌle keÀes peeie=le keÀj SkeÀ meblegefuele peerJeve peerves ceW ceoo keÀjsiee~ [e@. ceveHe´erle efmebn ceeve, [e³ejskeÌìj, S.DeeF&.meer.ìer.F&. veF& efouueer ves keÀne efkeÀ Deepe kesÀ mece³e ceW He´cegKe keÀceer ceeveefmekeÀ keÀce]peesjer nw~ nceW Gme efoMee ceW keÀe³e& keÀjves keÀer DeeJeM³ekeÀlee nw~ He´es. Jeso He´keÀeMe,HetJe& ®es³ejcewve,³et.peer.meer. veF& efouueer ves keÀne efkeÀ cetu³eeW keÀes Hen®eeveles ngS GvnW meJe&He´Lece mJe³eb ceW OeejCe keÀjvee ®eeefnS leLee efJeÐeeefLe&³eeW kesÀ peerJeve ceW Yeer FmekeÀer OeejCee keÀjJeeveer ®eeefnS~ [e@. ye´.kegÀ. njerMe MegkeÌuee,je<ì^er³e meb³eespekeÀ,efMe#ee He´Yeeie ves meYeer cesnceeveeW SJeb JekeÌleeDeeW keÀe mJeeiele efkeÀ³ee leLee ye´.kegÀ. [e@. HeeC[îeeceefCe,DeO³e#e,cetu³e efMe#ee keÀe³e&ke´Àce ves DeeO³eeeflcekeÀ efMe#ee kesÀ keÀesme& kesÀ yeejs ceW efJemleej HetJe&keÀ peevekeÀejer oer~
mJemLe ceve kesÀ efueS Þes<þ mebkeÀuHeeW keÀe keÀjW ®e³eve - efMeJeeveer
osnjeotve-megYee<e veiej~ Deepe nceejs peerJeve keÀer meyemes yeæ[er mecem³ee ³en nw effkeÀ nce Hegjeveer yeeleeW ³ee Hegjeveer ceev³eleeDeeW kesÀ DeeOeej mes meyekegÀí le³e keÀjles nQ Deewj Gmemes ner nceW keÀYeer KegMeer lees keÀYeer ogëKe neslee nw~ efpelevee ceve yeenjer ®eer]peeW hej efveYe&j nesiee Glevee keÀce]peesj nesiee, uesekf eÀve ceve ³eefo DeevleefjkeÀ MeefkeÌle hej efveYe&j nw lees MeefkeÌleMeeueer nesiee~ GkeÌle efJe®eej Debleje&<ì^er³e K³eeefle He´eHle peerJeve he´yevOeve efJeMes<e%ee jepe³eesefieveer ye´ïeekegÀceejer efMeJeeveer ves `mecyevOeeW ceW ceOegjlee' efJe<e³e hej Dee³eesefpele keÀe³e&ke´Àce ceW J³ekeÌle efkeÀ³es~ GvneWves keÀne efkeÀ meyekeÀe J³eJenej cesjs Devegmeej nesvee mecYeJe veneR nw~ Deiej ceQ KegMe ntB, lees otmejeW kesÀ keÀejCe, ³ee ogëKeer ntB lees Yeer otmejeW kesÀ ner keÀejCe, lees ceQves Dehevee efjceesì keÀvì^esue otmejeW kesÀ neLe ceW os efo³ee nw ³eeefve cesjs ceve keÀer eqmLeefle cesjs
keÀe³e&ke´Àce kesÀ oewjeve ceb®eemeerve nQ peerJeve He´yebOeve efJeMes<e%ee ye´.kegÀ. efMeJeeveer, HetJe& mHeesìdme& efceefvemìj efovesMe Deie´Jeeue, Heeefue&³eeceWì DeHesÀ³ej efceefvemìj He´keÀeMe Hevle leLee ye´.kegÀ. cebpet~
keÀvì^esue ceW veneR nw~ GvneWves keÀne efkeÀ nce meYeer ves Deheves Devoj he´esie´eeEceie keÀj jKeer nw efkeÀ Ssmeer Jeeueer efme®egSMeve DeeSieer lees ceQ iegmmee keÀªbieer, Ssmee J³eefÊeÀ nesiee lees iegmmee veneR keÀªbieer, Jewmee nesiee lees kegÀí Deewj~ uesefkeÀve ®eskeÀ keÀjes efkeÀ iegmmee keÀjles mece³e DeehekeÀer Svepeea keÀe uesJeue uees nw ³ee neF& nw? Deehe kewÀmee HeÀerue keÀj jns neWies?
DeehekeÀe J³eJenej, DeehekesÀ Jee³eye´sMevme, DeehekeÀe mJeemL³e, DeehekesÀ mecyevOe meye kewÀmes neWies? lees nj lejn mes Ieeìe ner Ieeìe ngDee~ ceve kesÀ heeme yengle meejs efJekeÀuHe nQ - ®eghe jnvee, Meebefle mes peJeeye osvee, KegMe jnvee, iegmmee keÀjvee, jes osvee~ cegPes nsuoer jnvee nw, FmeefueS nsuoer ®JeeFme ³et]pe keÀjvee Megª keÀjW~ GvneWves Deeies keÀne efkeÀ ceve keÀes mecePeevee
nw efkeÀ ueesie nceejs Devegmeej veneR ®eueves Jeeues nQ, FmeefueS ve³ee ueeFHeÀ mìeFue ®etp] e keÀjkesÀ ®euevee nw, cegPes iegmmee veneR keÀjvee nw~ iegmmee mesnle, KegMeer, efjMleeW kesÀ efueS neefvekeÀejkeÀ nw~ Fme oewjeve GvneWves meYeer keÀes jepe³eesie cesef[ìsMeve Üeje ienve Meebefle keÀer DevegYetefle Yeer keÀjeF&~ keÀe³e&ke´Àce ceW osnjeotve leLee Dev³e mLeeveeW mes npeej mes DeefOekeÀ mebK³ee ceW ueesieeW ves
Yeeie efue³ee~ keÀe³e&¬eÀce kesÀ DeejbYe ceW ye´.kegÀ. efMeJeeveer leLee ceeveveer³e hetJe& mheesìd&me efceefvemìj efovesMe Deie´Jeeue leLee heeefue&³eecesvì DeHesÀ³ej efceefvemìj he´keÀeMe hevle keÀe iegueomlee YeWìkeÀj Je yewpe henveekeÀj mJeeiele efkeÀ³ee ie³ee~ Menj kesÀ DeveskeÀ ieCeceev³e ueesieeW ves GHeeqmLele jnkeÀj keÀe³e&¬eÀce keÀer MeesYee yeæ{eF&~
2
MeleX ueeiet jnWieer...!!
ceveg<³e kesÀ meeceves efJekeÀuHe nes, leye Jees Gmemes DeekeÀef<e&le neslee nw, Deewj Ssmee ceevekeÀj ®euelee nw efkeÀ Gmes DeHeveer ceveHemebo keÀjves keÀer mJeleb$elee efceue ieF& nw~ efJekeÀuHe osves Jeeuee yengle ner ®elegj neslee nw Deewj DeekeÀ<e&keÀ ueieves Jeeuee efJekeÀuHe DeeefKekeÀej J³eefkeÌle kesÀ efueS ogefJeOee pewmeer eqmLeefle yevee oslee nw~ Þeerke=À<Ce yengle ner ®elegj jepeveerefle%e Les~ og³eexOeve Deewj Depeg&ve ceneYeejle kesÀ ³eg× kesÀ efueS GvekeÀer ceoo ceebieves Dee³es, leye GvekesÀ mece#e Oece&mebkeÀì Keæ[e ngDee.... Hejbleg GvneWves nesefMe³eejer HetJe&keÀ keÀne efkeÀ ceQ ³egg× ceW nefLe³eej OeejCe veneR keÀªbiee~ ³ee lees cegPe Keeueer neLe Jeeues keÀes Hemebo keÀjs ³ee efHeÀj cesjer De#eewefnCeer mesvee keÀes~ Þeerke=À<Ce og³eexOeve Deewj Depeg&ve oesveeW keÀe ceeveme Ketye De®íer lejn mecePeles Les~ Deboj mes GvnW Helee Lee efkeÀ og³ees&Oeve De#eewefnCeer mesvee ner ceebiesiee, ke̳eeWefkeÀ Jees ceve ner ceve ieCevee keÀjsiee efkeÀ De#eewefnCeer mesvee ceW neLeer, Ieesæ[s, jLe kesÀ meeLe 64 - ye´] kegÀ] iebieeOej n]peej ³ees×e Yeer nQ~ De#eewefnCeer mesvee ceW 21870 jLe, 21870 neLeer, 109350 Yetecf e mewevf ekeÀ Deewj 65168 Ieesæ[s nesles nQ~ og³eexOeve ueue®ee³ee~ uesefkeÀve Depeg&ve ves Þeerke=À<Ce GmekesÀ meeLe jnW ³es efJekeÀuHe Hemebo efkeÀ³ee, ke̳eeWefkeÀ GvekeÀe ceeie&oMe&ve ner efJepe³e keÀe jepeHeLe meeefyele nes mekeÀlee nw~ Ssmee ner Lee~ efJekeÀuHe Hemebo keÀjles mece³e ceveg<³e keÀer ieefle Deewj ceefle DeekeÀ<e&keÀ menpe Deewj ceesnkeÀ keÀer Deesj peeleer nw~ efJekeÀuHe efceues, leye He´eflemHeOeea keÀes Ssmee ueielee nw efkeÀ cegPes yengle Keguee cewoeve efceue ie³ee nw~ FmeefueS ner efJekeÀuHe meeOeves Jeeues J³eefkeÌle keÀes pees kegÀí efJekeÀuHe Hemebo keÀjs, GmekeÀe ueeYe Gmeer kesÀ He#e ceW jns~ meeceves Jeeuee J³eefkeÌle ogefJeOee ceW Heæ[ pee³es Deewj DeeHekeÀes DeHeves GÎsM³e keÀes meeOeves keÀe DeJemej efceue pee³es~ ³eneB pece&veer kesÀ MeemekeÀ efyemceeke&À Deewj lelkeÀeueerve Goej jepeveslee Deewj Jew%eeefvekeÀ ©[esuHeÀ keÀe He´mebie O³eeve ceW uesves pewmee nw~ ©[esuHeÀ mJeYeeJe mes efveYe&³e Les Deewj efyemceeke&À Hej ìerkeÀe-efìHHeCeer yesOeæ[keÀ keÀjles Les~ Ssmeer ìerkeÀe-Deeuees®evee mes GÊesefpele ngS efyemceeke&À ves DeHevee otle YespekeÀj Jew%eeefvekeÀ, jepeef®eblekeÀ ©[esuHeÀ keÀes ÜbÜ ³eg× kesÀ efueS ®egveewefle oer~ ©[esuHeÀ Ssmes lees nej ceeveves Jeeuee veneR Lee~ GmekesÀ Heeme ®eeleg³e& Deewj metPe oesveeW Les~ Gmeves efyemceeke&À keÀes JeeefHeme mebosMe Yespee efkeÀ DeeHeves Übܳeg× kesÀ efueS cegPes ®egveewleer oer nw, FmeefueS ueæ[ves kesÀ efueS Meðe nefLe³eej keÀer Hemeboieer ceQ keÀªbiee, Deewj Gmes Hemebo keÀjves keÀer cegPes mJeleb$elee nesieer~ efyemceeke&À ves ©[esuHeÀ keÀer yeele ceeve ueer~ ®egveewleer kesÀ peJeeye ceW ©[esuHeÀ ves oes ye´s[ lew³eej keÀjeF& Deewj efyemceeke&À keÀes keÀne, yeenj mes ³es oesveeW ye´s[ ªHe jbie Deewj DeekeÀej ceW SkeÀ pewmes ner nQ, uesefkeÀve oesveeW ceW mes SkeÀ ye´s[ efJeveeMekeÀ efJeMewueer nw, peyeefkeÀ otmejer ye´s[ Meg× nw~ ceev³eJej Deye efveCe&³e DeeHekeÀes keÀjvee nw efkeÀ DeeHe keÀewve mee ye´s[ Hemebo keÀjWies~ pees meQ[efJe®e DeeHe Kee³es efyevee íesæ[ oWies GmekeÀe GHe³eesie ceQ keÀªbiee~ ©[esuHeÀ DeHeveer ®eeue ceW meHeÀue jne Deewj mece´eì efyemceeke&À ves ©[esuHeÀ keÀes mebosMe Yespee efkeÀ GvneWves ©[esuHeÀ kesÀ meeLe ÜbÜ ³eg× veneR keÀjves keÀe efveCe&³e efue³ee nw~ je@yeì& ves MeefkeÌle kesÀ 48 efve³eceeW keÀes mebHeeefole efkeÀ³ee nw, mHeOee& ceW peerlevee cegefMkeÀue veneR, keÀefþve lees ³en nw efkeÀ efJeHejerle ³ee He´efleketÀue mebpeesie ceW DeelceefJeMJeeme Hej Deef[ie jnvee, ³eesi³e mece³e cesW ³eesi³e efveCe&³e uesves keÀer ¢æ{lee jKevee~ ef]pevoieer ceW nce otmejeW keÀes efJekeÀuHe kesÀ ªHe ceW osles nQ, Ssmee ceevekeÀj ®eueles nQ yee]peer nceejs neLe ceW nw~ mebkeÀuHe keÀjves kesÀ yepee³e DeHeves He#e ceW HeÀe³eoe nes, Ssmee efJekeÀuHe Hemebo keÀjles nQ~ efJekeÀuHe, ³es efyevee efJe®eej efkeÀ³es ketÀo peeves keÀe #es$e veneR, yeefukeÀ ¢æ{leeHetJe&keÀ He´eflemHeOeea keÀes nceejs Üeje efo³es ngS efJekeÀuHe Üeje Hejeefpele keÀjves keÀe efJe<e³e nw~ efJekeÀuHe osves kesÀ yeeo mJe³eb ner DeHeÀmeesme J³ekeÌle keÀjW efkeÀ efJekeÀuHe osves ceW ceQ OeesKee Kee ie³ee; lees DeeHekesÀ pewmee cenecetKe& otmeje keÀesF& veneR~ Hejer#ee nes ³ee veewkeÀjer, cekeÀeve Kejeroves keÀe efveCe&³e nes ³ee ueieve kesÀ mecyevOe ceW efveCe&³e, efJekeÀuHeeW keÀe ®eejes Deesj mes ienve efJe®eej keÀj efveCe&³e uesvee ®eeefnS~ yengle meejer OebOes keÀer yeeleeW ceW Goej Deewj ceesnkeÀ DeekeÀ<e&Ce yeæ[s De#ejeW ceW íeHe keÀj ie´enkeÀeW keÀes DeekeÀef<e&le keÀjves ceW Deelee nw, Deewj veer®es íesìs De#ejeW ces efueKee jnlee nw efkeÀ ³es MeleX ueeiet jnWieer~ ]p³eeoelej ueesie yee¿e DeekeÀ<e&CeeW mes, JeCe&ve mes ueesefYele nes peeles nQ~ uesefkeÀve MeleX ueeiet jnWieer, ³es efueKele Heæ{vee íesæ[ osles nQ~ HeefjCeece mJeªHe efJeJeeo Keæ[e nes peelee nw~ ``MeleX ueeiet jnWieer'' Jeeueer íìkeÀves keÀer efKeæ[keÀer keÀer Dee@HeÀj osves Jeeues GHe³eesie keÀj keÀevetveer yee]peer DeHeves He#e ceW ueeves keÀer keÀesefMeMe ceW ]p³eeoelej keÀece³eeye nes peeles nQ~ yengle mes JekeÀerue mee#³e osves JeeueeW keÀes ceQ pees keÀntB GmekeÀe GÊej `neB' ³ee `vee' ceW oes Deewj Gme mece³e efJeJeeoemHeo cegÎe efJe<e³ekeÀ efJekeÀuHe Fme lejn mes F]peele keÀjles nQ efkeÀ mee#³e osves Jeeuee `neB' ³ee `vee' keÀe efJekeÀuHe Hemebo keÀjves ceW GuePe peelee nw~
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
pees ìsvMeve ÖeÀer nQ, yeeyee GmekesÀ meeceves neef]pej nQ Deesced Meeefvle keÀer heæ{eF& yengle De®íer nw~ peye yeeyee kesÀ ve³eveeW ceW nce nQ ³ee nceejs ve³eveeW ceW yeeyee nw lees ke̳ee neslee nw? Deheves Deehe ³eeo Deelee nw~ ³en nw me®®es efoue Jeeues keÀe heg©<eeLe& efkeÀ ceQ legcnW osKelee jntB... cegKe mes ve Yeer keÀnW lees Yeer Dee@ìescesefìkeÀ Deheves Deehe yeeyee meeceves Dee peelee nw ³ee nce yeeyee kesÀ heeme hengB®e peeles nQ~ oesveeW lejHeÀ keÀer KeeR®e nw lees meye menpe nes peelee nw~ lees yeeyee efkeÀlevee ceer"e, efkeÀlevee h³eeje, efkeÀlevee Yeesuee efMeJe YeieJeeve nw~ Yeesuee nw hej nceeje Yeei³e yeveeves ceW nesefMe³eej nw~ SkeÀ efceveì Yeer Deewj keÀesF& K³eeue ceW ve peeJeW Deewj keÀesF& eE®eleve ceW ve jnW~ SkeÀ yeeyee otmeje ve keÀesF&, yeme ³en SkeÀ YeeJevee nes~ 108 keÀer ceeuee ceW Deeves kesÀ efue³es Yeer keÀC[erMeve nw~ lees meoe ner Ssmes jnes efkeÀmeer kesÀ keÀece DeeDees~ DeYeer FmeceW DeefYeceeve Dee³ee lees meejer keÀceeF& ®eì keÀjWies~ mebiece³egie hej ³en heg©<eeLeea peerJeve pees nw FmeceW keÀesF& cesnvele veneR nw~ keÀYeer Yeer kegÀí Yeer nes pee³es, Leesæ[e Yeer ®esnjs hej Goemeer ve Dee³es~ SkeÀ yeejer nbmeer ceW yeeyee ves keÀne pees Goemeer ceW Dee³eWies Jees oemeer yeve pee³eWies~ efpeme Ieæ[er Leesæ[e Goeme MekeÌue nes lees yeeyee kesÀ Ssmes Meyo ³eeo keÀjes~ keÀce mes keÀce ³eneB yew"s lees O³eeve jKees efkeÀ yeeyee legcnW ceQ osKelee jntB... lees KegMe jnWies~ yeeyee Yeer keÀnles ye®®es legcnejer Ssmeer efmLeefle nes pees kewÀmeer Yeer heefjefmLeefle ®eueer
pee³es, leye lees nceejer mJe-efmLeefle mes meejs efJeée keÀer mesJee yeeyee keÀje mekeÀlee nw~ YeefkeÌleceeie& ceW YeieJeeve keÀes hegkeÀejles Les Deewj DeYeer Jees Kego ner Deelee nw nceW efceueves ³ee efHeÀj nceW ner Deheves heeme yeguee ueslee nw~ lees Fme mebiece³egie keÀer ceefncee yengle yeæ[er nw~ Deheves efoue hej neLe jKekeÀj osKees efkeÀ efoue ceW efoueejece yew"e nw vee! lees Þeercele keÀes efmej ceeLes hej jKe keÀjkesÀ Deheves keÀes Ssmee ce]peyetle yeveevee nw, lees pees Yeer meerve meeceves DeeJes Jees ®eueer pee³es, ke̳eeWefkeÀ ceQ lees yeeyee kesÀ meeLe ntB vee~ j®elee Deewj j®evee keÀe %eeve yengle De®íe keÀerceleer nw~ keÀesF& ³eneB neef]pej nw, keÀesF& JeneB Deheves mLeeveeW hej nw, hej yege× f ³eesie ³eneB ueìkeÀe ngDee nw~ keÀesF& Ssmes Yeer neWies, yew"s ³eneB nQ, hej yegef× yeenj nw~ DeYeer me®®eer efoue mes keÀesF& yelee³esiee? otmeje - Deeheme ceW SkeÀ oes kesÀ efue³es Yeer nceejer Meg× YeeJevee nesveer ®eeefnS ke̳eeWefkeÀ mebie"ve keÀer MeefkeÌle yengle De®íe Gæ[ves ceW ceoo keÀjleer nw~ ceQ keÀewve ntB, cesje keÀewve nw? yeeyee ®euee pee³es Deewj nce ³eneB jn pee³eW~ pewmes meekeÀej ceW yeeyee ves Yeemevee oer, Gmemes Yeer ]p³eeoe DeJ³ekeÌle nes keÀjkesÀ os jne nw~ DeYeer Yeer Deiej meye 3 efceveì meeFueWme ceW jnWies lees yeeyee neef]pej nes pee³esiee~ yeeyee yengle De®íe nw, efmeHe&À ncekeÀes ìsvMeve ÖeÀer jnvee nw, pees ìsvMeve ÖeÀer nQ, yeeyee
GmekesÀ meeceves neef]pej nw~ keÀesF& yeele keÀe efHeÀkeÀj veneR nes, ke̳eeWefkeÀ efHeÀkeÀj mes HeÀeefjie keÀjves Jeeuee meodiegª meeceves nw oeoer peevekeÀer, cegK³e He´MeeefmekeÀe vee, Deewj Jees Ssmeer Þeercele oslee nw pees efmejceeLes hej jKeves mes efoue KegMe, efoceeie "C[e, mJeYeeJe mejue nes peelee nw~ Fmemes SkeÀ lees yeeyee keÀer [e³ejskeÌì leekeÀle efceueleer nw, otmeje vee@uespe yeæ[er menpe jerefle mes efoceeie ceW Ssmeer efHeÀì nes peeleer nw pees ³en ke̳eeW ngDee? ke̳ee ngDee? kewÀmes nesiee? Fme lejn kesÀ mebkeÀuhe ner veneR Deeles ke̳eeWefkeÀ ³en keÀeB keÀeB keÀjves Jeeues keÀewJes keÀe keÀece nw, keÀewJes keÀeues nesles nQ vee~ nce ke̳ee nQ, kewÀmes nQ, pewmes nQ Jewmes nQ, yeeyee Dehevee yevee keÀjkesÀ Deheves pewmee yevee jne nw~ Flevee De®íe yeeyee nw pees efmeKeelee nw efkeÀ DeehekeÀe SkeÀ SkeÀ mebkeÀuhe Yeer kewÀmee nes~ ³eneB Fme ogefve³ee mes keÀesF& ueieeJe PegkeÀeJe ve nes~ ³en ueieeJe PegkeÀeJe mJeceeve ceW jnves veneR oslee nw~ mJeceeve ceW jnvee nes Deewj meYeer keÀes Ssmeer ¢efä mes efceuevee nes lees yeeyee osKelee nw ye®®eeW keÀe Deeheme ceW efkeÀlevee me®®eeF& Deewj Òesce nw~ Jee³egceC[ue ceW me®®eeF& Òesce yeeyee keÀes Dehevee yeveeves ceW ceoo keÀjlee nw~
`KegMevemeerye Jen' pees meoe KegMe jnles Deewj KegefMe³eeb yeebìles yeeyee ves nce meyekeÀes efkeÀleveer KegMeer oer nw, meoe Fmeer KegMeer ceW Petceles jnes~ KegMeer oeoer Ëo³eceesefnveer keÀer DevegYetefle ceW Kees Deefle.cegK³e He´MeeefmekeÀe peeDees~ Fme ogefve³ee ceW meyemes KegMevemeerye nce ner nQ~ yeeyee ves Fleveer KegMeer keÀer KegjekeÀ oer nw pees Keeles jnes Deewj efKeueeles jnes~ KegMeer iebJeeDees veneR, yeeleW lees neWieer, uesefkeÀve yeeleW KegMeer ve ues peeSb~ KegMeer nceejer ®eer]pe nw~ meoe veMee jns efkeÀ nce YeieJeeve kesÀ ye®®es nQ, meeOeejCe veneR~ Deiej keÀesF& hetís DeehekeÀe yeehe keÀewve nw? lees KegMeer mes JeCe&ve keÀjWies~ ®eskeÀ keÀjes Megª mes ueskeÀj yeeyee ves nceW efkeÀleves Ke]peeves efoS nQ~ ³ener efmecejCe keÀjles jnes~ efkeÀlevee Yeer efye]peer jnes uesefkeÀve nceejer KegMeer nceejs meeLe jns~ YeieJeeve nceeje yeehe nesiee, ³en keÀYeer mJehve ceW Yeer veneR mees®ee Lee~ Deheveer ®eseEkeÀie keÀjes efkeÀ efove lees yeerlee uesefkeÀve efkeÀmekesÀ meeLe jnles nQ? keÀewve nceejer hejJeefjMe keÀj jne nw? yenveW ³ee yeeyee~ YeieJeeve kesÀ efueS ke̳ee mees®eles Deewj megveles Les uesefkeÀve Jen nceeje nes ie³ee, ³es veMee jns~ YeieJeeve nceeje yeehe nw pees Òewekf eÌìkeÀue ceW nceejer heeuevee keÀj jne nw~ yeeyee nceeje meeLeer nw~ yeeyee keÀnves mes efkeÀleveer KegMeer nesleer nw~ $e+ef<e cegefve Yeer ®eenles nQ YeieJeeve nceW efoKee³eer os, cenmetme nes uesefkeÀve Jen nceeje yeve ie³ee~ efpelevee yeeyee ceW cesjeheve uee³eWies lees KegMeer Deewj MeefkeÌle efceueleer jnsieer~ yeme yeeyee ceW Kees peeDees~ YeieJeeve kesÀ meeLe jnves JeeueeW keÀe
iee³eve nw~ yeeyee meJesjs-meJesjs G"elee nw~ njskeÀ kesÀ efoue mes efvekeÀuelee nw cesje yeeyee~ yeeyee kesÀ efmeJeeS nceeje nw ner keÀewve~ yeeyee ves iewjvìer keÀer nw nceejer Dee%ee hej ®eueWies lees ke̳ee mes ke̳ee yevee otBiee~ mebiece hej meeOeejCe heeì& nw uesefkeÀve KegMeer efkeÀleveer nw Deewj ®eeefnS ner ke̳ee~ Yeues keÀecekeÀepe keÀjles nQ uesefkeÀve veMee ke̳ee jnlee nw YeieJeeve cesje nes ie³ee~ mJehve ceW Yeer veneR Lee efkeÀ Fleves yeæ[s yeeyee kesÀ meeLe peekeÀj jnWies~ ueesie YeieJeeve kesÀ efueS ke̳ee-ke̳ee keÀjles nQ uesefkeÀve Jen nceeje nes ie³ee~ yeeyee cesje nw, Ssmes veneR yenveeW keÀe ]p³eeoe nw henues cesje nw~ Dejs, efpemekeÀes Flevee mece³e ³eeo keÀjles Les Jen nceeje nes ie³ee efkeÀleveer KegMeer keÀer yeele nw~ DevegYeJe Yeer neslee nw Jen cesje nw~ mewueJesMeve Yeer yeeyee oslee nw, ³e%e Yeer Gmeves j®ee nw~ ncemes keÀesF& hetís DeehekeÀes keÀewve ®euee jne nw? Yeues yenveW efveefceÊe nQ uesefkeÀve yeeyee ®euee jne nw~ efpemes ogefve³ee hegkeÀej jner nw Jen nceeje nes ie³ee~ nceejs efoue mes ke̳ee efvekeÀuelee nw - cesje yeeyee~ Fmeer KegMeer Deewj Kegceejer ceW nceejs jeleefove yeerleles nQ~ yeeyee keÀewve nw? yeeyee keÀnves mes meye meeceves Dee peelee nw~ Ssmes keÀYeer mecePee Lee efkeÀ YeieJeeve kesÀ meeLe jnWies, Kee³eWies ³en keÀce Leesæ[sner nw~ pees Deheves Yeei³e keÀe ueeYe G"eles ®eueles jnles nQ GvekeÀer efveMeeveer meoe KegMevemeerye keÀer nesieer~ peye nce íesìs Les lees Flevee veMee Lee pees keÀnles Les pees nceejer MekeÌue osKesiee KegMe nes pee³esiee~ ke̳eeWefkeÀ nce YeieJeeve kesÀ Iej ceW jnles nQ~ Jen nceeje yeehe nw~ yeeleW lees mebie"ve ceW Dee³eWieer, ke̳eeWefkeÀ mebie"ve ceW nce
Yeer jns nQ~ meejer ogefve³ee heæ[er nw uesefkeÀve YeieJeeve ves cegPes efveceb$eCe oskeÀj yeguee³ee nw, efjJeepeer Leesæ[s nQ~ YeieJeeve ves cegPes mJeerkeÀej efkeÀ³ee nw~ ogefve³ee ceW ke̳ee ueiee heæ[e nw Deewj nce ce]pes ceW jnles nQ~ yeeyee nceejs meeLe nw~ meJesjs YeieJeeve mes ieg[ceee\veie keÀjles nQ ³en Dehevee Yeei³e osKe KegMeer nesleer nw~ ogefve³ee ceW efkeÀleves kegÀceej nQ uesefkeÀve yeeyee ves nceW Deheves Iej ceW jnves keÀe ®eebme efo³ee nw~ Lees[æ er efKeìefheì lees nesleer nw ³en Yeer heshej nw efpemeceW heeme nesvee nw~ heeme neskeÀj keÀneB pee³eWies? ye´ïeeyeeyee kesÀ meeLe mele³egie ceW~ keÀneB Les keÀneB hengB®e ie³es, Fme Deheves Yeei³e keÀer mce=efle jnleer nw? nceejs pewmee KegMe keÀesF& Deewj nes ner veneR mekeÀlee~ ncekeÀes yeeyee ves ye´ïeekegÀceej Deewj ye´ïeekegÀceejer yevee³ee nw, yeme ³ener iee³eve keÀjles jnes~ nceejs hej yeeyee keÀer ve]pej ieF&~ keÀesF& Yeer yeele nes uesekf eÀve MekeÌue ve yeoues ke̳ee keÀªB, kewÀmes keÀªB, yeeyee cesjs meeLe nw ³en mce=efle ceW jKees~ YeieJeeve kesÀ Iej ceW Dee³es nQ, Deiej ³eneB KegMeer veneR efceuesieer lees keÀneB efceuesieer! yeeyee keÀer heeuevee ceW heue jns nes ³en Yeei³e keÀce veneR~ DeehekesÀ Yeei³e keÀes osKe Deewj Yeer KegMe nesles nQ~ ogefve³ee YeieJeeve kesÀ efueS leæ[HeÀleer nw Deewj Deehe GmekesÀ meeLe jnles nes~ [^ecee ves Deewj yeeyee ves cebpetj efkeÀ³ee nw pees DeehekeÀes ³eneB jnves keÀe Yeei³e efceuee~ YeeieJele heæ{keÀj DeeBKeeW ceW DeeBmet Deeles nQ Jen DeehekeÀe ner ³eeoieej nw pees YeieJeeve kesÀ meeLe jnles nes~ meye yeeleW Kelce keÀj efoue ceW efoueejece keÀes efye"e uees~ KegMeer keÀYeer veneR iebJeevee~
3
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
3
GvekeÀer SkeÀ ¢eq<ì ves ner yeouee peerJeve - ye´.kegÀ. meblees<e,mee³eve,cegcyeF&
nj SkeÀ kesÀ peerJeve ceW efYevve-efYevve mJeYeeJe-mebmkeÀej Jeeues J³eefkeÌle mecyevOe-mecHeke&À ceW Deeles nQ Deewj ®eues peeles nQ~ Hejbleg keÀYeer-keÀYeer Ssmeer efoJ³e efJeYetefle³eeB peerJeve ceW Deeleer nQ pees meoe kesÀ efueS DeHeveer Deefceì íeHe íesæ[ peeleer nQ~ Ssmes ner meved 1964 ceW ceelesMJejer peer nceejs peerJeve ceW Dee³eeR Deewj meoe kesÀ efueS DeHevee yevee ie³eeR~ GHejeskeÌle DevegYeJe megveeles ngS cegcyeF&, mee³eve mes ye´ïeekegÀceejer meblees<e yenve keÀnleer nQ efkeÀ Henueer yeej ceQves ceccee keÀes leye osKee peye Jes cegcyeF& ceW mesJee kesÀ efueS DeeF& LeeR~ ceccee keÀer Meerleue Deewj iecYeerj cetle& keÀes osKeles ner Ssmee DevegYeJe ngDee efkeÀ nce mee#eele mejmJeleer osJeer keÀes osKe jns nQ~ cesje lees ³ener DevegYeJe jne efkeÀ ceccee keÀer SkeÀ PeuekeÀ ves nceejs peerJeve kesÀ ue#³e keÀes ner yeoue efo³ee~ Ssmee ueiee efkeÀ yevevee nw lees ceccee kesÀ meceeve yevevee nw, peervee nw lees efJeMJe mesJee kesÀ efueS peervee nw~ ceccee kesÀ ®esnjs keÀer HeefJe$elee keÀer PeuekeÀ ves Flevee He´YeeefJele efkeÀ³ee pees ceQ megOe-yegOe Yetue ie³eer~ ceccee kesÀ ceOegj yeesue ves cegPes nesMe ceW uee³ee efkeÀ `meblees<e' efmeHe&À veece veneR Hejbleg yengle yeæ[e iegCe leLee Ke]peevee nw, efpemes DeeHe Hejceelcee Üeje Hee mekeÀleer nes~ ueewefkeÀkeÀ ceeB ves cesjs Mejerj keÀe veece meblees<e jKee Hejbleg Deueewekf eÀkeÀ ceeB ves cegPe Deelcee keÀes mebleg<ìlee keÀe Jejoeve oskeÀj mebleg<ìceefCe yevee efo³ee~
Hejce l³eeieer Deewj Hejce leHeefmJeveer ceccee keÀes osKeves mes ner leHem³ee Deewj l³eeie keÀer cetefle& keÀe DevegYeJe neslee Lee~ ceccee legjble oeve ceneHegC³e pecee keÀjves Jeeueer LeeR~ FmekeÀe efcemeeue ye=peFvêe oeoer ves nceW megvee³ee Lee~ SkeÀ yeej nwojeyeeo (efmevOe) ceW SkeÀ
Dee@efHeÀmej ye´ïee yeeyee mes efceueves Dee³ee Lee, ke̳eeWefkeÀ ueesieeW kesÀ ceve ceW ieuele OeejCee³eW LeeR efkeÀ yeeyee ceeleeDeeW-keÀv³eeDeeW keÀe Iej-yeej ígæ[eles nQ, peeot keÀjles nQ Deeefo
efpeme keÀejCe ner ³es YeeweflekeÀ megKeeW keÀes l³eeie keÀj DeeeflcekeÀ megKe keÀer Deesj Yeeieleer nQ~ ³en Jeelee&ueeHe ceccee Deewj ye=peFvêe oeoer ves yeenj yeieer®es ceW ìnueles ngS megvee~ ceccee,
cegPes efceueer cesjer ceccee - ye´.kegÀ. Gcee,Oece&Meeuee,efn.He´.
Jele&ceeve mece³e ogefve³ee peieocyee keÀes ceeB keÀnkeÀj HegkeÀej jner nw, jele Yej peeiejCe keÀj GmekeÀer He´eLe&vee keÀjleer nw, Gme ceeB keÀes nceves Fve mLetue DeeBKeeW mes osKee, peevee, Hen®eevee, Jeelee&ueeHe efkeÀ³ee, ¢ef<ì ueer Deewj Heeuevee Hee³eer nw~ Oece&Meeuee (efncee®eue He´oMs e) keÀer ye´ïeekegÀceejer Gcee yenve DeHevee DevegYeJe megveeles ngS keÀnleer nQ efkeÀ meved 1964 ceW ceccee mes Henueer yeej cegueekeÀele ngF&, Gme mece³e cesjer Dee³eg 18 Je<e& keÀer Leer~ nce Iej mes %eeve megveves kesÀ efueS meWìj Hej Deeles Les~ Helee ®euee efkeÀ 15 efove kesÀ efueS ceccee Dece=lemej Dee jner nQ~ ceccee mes peye ¢ef<ì efceueer leye ueiee efkeÀ cegPe Deelcee kesÀ Deboj MeefkeÌle keÀe meb®eej nes jne nw~ ceve KegMeer ceW Petceves ueiee~ cegPes Snmeeme ngDee efkeÀ efyeígæ[er ngF& cesjer ceeB cegPes efceue ie³eer~ me®e ceW, ceccee peieled keÀer Yeer ceeB Leer, GveceW yesno keÀe H³eej, yesno keÀer ¢ef<ì Leer~ Gme mece³e ceccee ves cegPes yegueekeÀj keÀne, ye®®eer mesJee keÀjesieer, legce meWìj Hej jnesieer? ceQ meWìj Hej jnvee Gme mece³e Hemebo veneR keÀjleer Leer~ Iej mes Deeveepeevee ner þerkeÀ mecePeleer Leer, uesefkeÀve ceccee keÀer Fve yeeleeW ceW Fleveer ©neefve³ele, efceþeme Deewj H³eej Lee efkeÀ ceQ vee veneR keÀn mekeÀer~ ceQves keÀne, peer ceccee, DeeHe pewmes keÀnWieer Jewmes ner keÀªbieer~ Gme efove mes ceccee ves cegPes 15 efove DeHeves meeLe ner jKee~ Fve 15 efoveeW ceW ceQves osKee efkeÀ ceccee jes]pe Dece=leJesues 2 yepes GþkeÀj yeeyee keÀes ³eeo keÀjleer LeeR~ GvekesÀ meeLe jnkeÀj ceQ Fme ogefve³ee keÀes Yetue ie³eer~ cegPes KegefMe³eeW Yejer ef]pevoieer efceue ie³eer~ Deeefo~ lees yeeyee Gme Dee@efHeÀmej keÀes mecePee jns Les efkeÀ osKees ceQ Fve yeef®®e³eeW keÀes ke̳ee oslee ntB? vee ienves oslee Þe=bieej kesÀ efueS, vee De®ís keÀHeæ[s oslee nt~B FvekeÀes ienves Deewj keÀHeæ[eW mes Yeer GBÀ®ee Þe=bieej %eeve-Þe=bieej efceuelee nw, efpememes FvnW DeeeflcekeÀ megKe efceuelee nw,
yegìJeue-vesHeeue~ vesHeeue kesÀ j#eeceb$eer ceeveveer³e yeeueke=À<Ce Keeb[ keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ.veeje³eCe~
Fve Petþs ienveeW mes yeeyee kesÀ yeesue Petþs ueieWies ke̳eeWefkeÀ nceves ienves Henves nQ Deewj yeeyee keÀnles nQ efkeÀ ³es Petþe Þe=bieej íesæ[ me®®ee Þe=bieej keÀjleer nQ~ Deye ke̳ee efkeÀ³ee pee³es?
ceOegjYee<eer ceccee
ceccee keÀer JeeCeer Fleveer mejue, ceOegj Deewj keÀefMeMe Jeeueer nesleer Leer efkeÀ megvekeÀj nceejs efJe®eej ner yeoue ie³es, nceeje peerJeve ner yeoue ie³ee, Gve pewmee yeveves keÀer He´sjCee efceueer~ ceccee ceW HejKeves keÀer MeefkeÌle Deewj efveCe&³e keÀjves keÀer MeefkeÌle yengle les]pe Leer~ ceccee ves nceW HejKe keÀj, H³eej oskeÀj meceHe&Ce keÀje efo³ee~ ceQves peye ceccee keÀes osKee lees cegPes efoKee³eer Heæ[e pewmesekf eÀ ceccee meHesÀo JeðeOeejer De<ìYegpee Jeeueer nQ~ efHeÀj jbieerve JeðeeW ceW Mesj Hej meJeej peieocyee keÀe ªHe efoKee³eer Heæ[e~
HeÀMe& veneR DeMe& efveJeeefmeveer
peye Yeer ceccee keÀes nce effkeÀmeer Yeer mece³e osKeles Les, ceccee SkeÀ ³eesefieveer keÀer lejn ner efoKeeF& osleer Leer, pewmes effkeÀ osn ceW jnles Yeer osn mes Hejs neW~ ®eueles-effHeÀjles ceccee ncemes Hetíleer LeeR, ``ye®®eer, yeeyee keÀes efkeÀlevee ³eeo keÀjleer nes? yeeyee mes efkeÀlevee H³eej keÀjleer nes?'' Fme He´keÀej, %eeve keÀer ueesjer kesÀ meeLe ³eesie keÀe Yeer O³eeve efKeb®eJeeleer LeeR, ceccee peye ¢ef<ì osleer LeeR lees GvekeÀer DeeBKeW Fleveer ®ecekeÀleer LeeR efkeÀ pewmes efkeÀ Gve DeeBKeeW mes yeeyee osKe jne nes~ ceccee keÀer ¢ef<ì mes GvekeÀe mecHetCe& mJeªHe efoKee³eer Heæ[lee Lee~ ceccee Ssmes ueieleer LeeR efkeÀ Jes ³eneB keÀer veneR nQ, Jes GÀHej mes Dee³eer nQ~ Jes osnOeejer veneR ueieleer LeeR, met#ce MejerjOeejer ueieleer LeeR~ GvekeÀer ¢ef<ì ceW Fleveer leekeÀle Leer efkeÀ efpemekeÀes Yeer Jes osKeleer LeeR GmekesÀ efJe®eej ner yeoue peeles Les~ ceccee efJeÐeeoeef³eveer mejmJeleer nesles ngS Yeer íesìs-íesìs ye®®eeW keÀes Yeer yengle efjiee[& osleer LeeR~ mejue DeLee&led efvejnbkeÀejer LeeR~ Ssmeer LeeR nceejer ceeB peieocyee mejmJeleer~
ye=peFvêe oeoer keÀes keÀnves ueieeR efkeÀ osKees, yeeyee nceejs efueS ke̳ee keÀnlee nw~ Hejbleg nceves lees Deye lekeÀ ³es efJeveeMeer ienves Henves ngS nQ Deewj ye=peFvêe oeoer keÀes lees yeeyee ves ueewekf eÀkeÀ peerJeve ceW yengle Þe=ib eeje Lee~ ceccee keÀer ³en yeele megvekeÀj ye=peFvêe oeoer ves keÀne efkeÀ nceejs
lees ceccee ves keÀne, ®euees nce oesveeW ³es Petþs ienves Gleej osleer nQ~ lees Gve oesveeW ves legjble ner ienves Gleej efo³es~ GvnW osKekeÀj meejs ³e%e-JelmeeW ves DeHeves meye ienveeW keÀe mJe³eb ner l³eeie keÀj efo³ee~ celeueye ³en nw efkeÀ ceccee meowJe yeeyee kesÀ ceneJeeke̳eeW keÀes meekeÀej keÀjves ceW
[nj kesÀ yeeueepeer-pe³eHegj(jepe.)~ peeie=efle ³egJee ceb®e kesÀ jbieejbie keÀe³e&ke´Àce kesÀ Debleie&le ye´ïeekegÀceejer]pe Üeje efMeJe mebosMe ve=l³e keÀer He´mlegefle kesÀ HeM®eeled GHeefmLele nQ osJemLeeve jep³eceb$eer jepekegÀceej efjCeJee, ye´.kegÀ. Meerleue leLee Dev³e~
vecyej Jeve jneR~
meoe cevoefmceles efMeJe yeeyee ncesMee keÀnles Les efkeÀ yeeyee vecyej Jeve nw, Hejbleg legcnejer ceeB lees Hueme Jeve ceW ie³eer~ ceccee kesÀ ®esnjs Hej nceves keÀYeer Yeer Goemeer veneR osKeer, GvekeÀe meowJe cegmkeÀjelee ngDee ®esnje Lee~ ceccee keÀe SkeÀ-SkeÀ yeesue megKe osves Jeeuee Lee~ ceccee kesÀ ¢æ{lee Yejs yeesue meowJe DeewjeW keÀes Yeer ¢æ{ mebkeÀuHeOeejer yeveeles Les~ ceccee keÀer ¢ef<ì Heeles ner keÀF³eeW keÀes DeMejerjerHeve keÀe DevegYeJe neslee Lee~ ceccee keÀer Meerleue ieeso pevcepevceevlej kesÀ efJekeÀejeW keÀer leHele yegPeeves Jeeueer Leer~ DeveesKee DevegYeJe neslee Lee~ ceccee yeeyee keÀes HeÀe@uees (DevegmejCe) keÀjves ceW vecyej Jeve LeeR FmeefueS yeeyee keÀer meejer
efove®e³ee& meJesjs mes ueskeÀj jele lekeÀ kewÀmes ®eueleer Leer ö GmekeÀes megvekeÀj HeÀe@uees keÀjleer LeeR~ ceOegyeve ceW ceccee peye yeeyee Üeje cegjueer megveleer LeeR lees Ssmee cenmetme neslee Lee pewmes efkeÀ ®eelekeÀ He#eer yejmeele keÀer SkeÀSkeÀ yetbo keÀes ceesleer yeveeves kesÀ efueS Fble]peej keÀj jne nw~ ceccee, yeeyee kesÀ SkeÀ-SkeÀ ceneJeeke̳e keÀes megveves kesÀ efueS lejmee keÀjleer LeeR Deewj ie´nCe keÀj Gmes legjble peerJeve ceW Gleej keÀj %eeve keÀe mJeªHe yeve peeleer LeeR~ ceccee keÀer ³eeo Deeles ner ³en DeeJee]pe efoue mes efvekeÀueleer nw ö ``peerJeve Decej veneR nw H³eejs, veece Decej keÀj peevee~ peie ceW Deveceesue yeesue mes, meyekeÀe efoue yenueevee~''
efouueer-nefjveiej~ Jewu³et Sp³egkesÀMeve kesÀ keÀe³e&ke´Àce ceW oerHe He´pJeefuele keÀjles ngS ye´.kegÀ. MegkeÌuee oeroer, ye´.kegÀ. megojueeue, [e@. megjervoj,JeeFme He´smeer[Wì,Sce.kesÀ.S.Sme., [e@. megjervoj Heeue,[sH³egìer [e³ejskeÌìj Dee@HeÀ Sp³egkesÀMeve, ³egieue efkeÀMeesj,pJeeFbì [e³ejskeÌìj,DeeF&.meer. S.Sue.,[er.[er.Deej.efjìe³e[&, [e@. Deej.Sme. Heeb[s, He´sce kegÀceej, Sve.kesÀ. ®eewOejer,Sce.kesÀ. peer.,Sce.peer.Deej.,nsJesume Fbef[³ee efue. leLee [e@. iee³e$eer~
4
petve- II, 2017
iegmmes keÀe Demej ceve Je MeejerefjkeÀ mebj®evee Hej ieleebkeÀ mess Deeies...
keÀeþceeC[g-vesHeeue~ vesHeeue Hegefueme kesÀ veJeefve³egkeÌle ®eerHeÀ He´keÀeMe De³ee&ue keÀes yeOeeF&, MegYekeÀeceveeSB SJeb F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. jepe oeroer, ye´.kegÀ. efkeÀjCe leLee Dev³e~
veF& efouueer~ %eeve®e®ee& kesÀ HeM®eeled osMe kesÀ Jeefj<þ He$ekeÀej leLee Fbef[³ee ìer.Jeer. kesÀ ®es³ejcewve SJeb Sef[ìj Fve ®eerHeÀ jpele Mecee& keÀes jepe³eesefieveer oeoer peevekeÀer keÀer Deesj mes He$ekeÀeefjlee ceW GuuesKeveer³e ³eesieoeve kesÀ efueS ceescesvìes leLee He´Meefmle He$e YeWì keÀjles ngS iee@[ueerJeg[ mìtef[³ees kesÀ v³et]pe efJeYeeie kesÀ v³et]pe ns[ leLee ye´ïeekegÀceejer]pe ceeGCì Deeyet kesÀ pevemecHeke&À DeefOekeÀejer ye´.kegÀ. keÀesceue leLee efouueer kesÀ ceeref[³ee He´Yeeie kesÀ vesMeveue keÀesDee@ef[&vesìj ye´.kegÀ. megMeeble~
HeÀª&Keveiej-nefj³eeCee~ Dees.Deej.meer. leLee nesC[e ceesìme& kesÀ men³eesie mes HeÀª&Keveiej mesJeekesÀvê ceW Dee³eesefpele `efveëMegukeÀ mJeemL³e efMeefJej' kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW ye´.kegÀ. He´efceuee, efouueer kesÀ mej iebieejece DemHeleeue kesÀ FSveìer efJeMes<e%e [e@. Deefveue ceeWieje, mLeeveer³e Hee<e&o efceLeuesMe kegÀceejer, Sme.peer. DemHeleeue kesÀ FSveìer efJeMes<e%e [e@. efvemeie& cesnlee, yeeuejesie efJeMes<e%e [e@. He´ebpeue Deie´Jeeue, [e@. GcesMe jmleesieer, [e@. mvesne ³eeoJe, [e@. Meefce&uee, [e@. ogiexMe leLee Dev³e~
jeoewj-kegÀ©#es$e~ DeeO³eeeflcekeÀ He´oMe&veer keÀe DeJeueeskeÀve keÀjeves kesÀ HeM®eeled yuee@keÀ meefceefle kesÀ ®es³ejcewve MeefMe ogjspee keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. jepe yenve~ meeLe nQ ye´.kegÀ. jepet leLee Dev³e~
ìgC[uee~ Sme.[er.Sce. mebieceueeue ³eeoJe keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. efJepe³e yenve leLee ye´.kegÀ. leveg yenve~
keÀecesle-FìeJee(G.He´.)~ efpeuee keÀejeieej ceW kewÀoer YeeF³eeW keÀes F&MJejer³e mebosMe osves kesÀ HeM®eeled GHeefmLele nQ megHejervìW[Wì GcesMe efmebn, ye´.kegÀ. Heb®ece efmebn, kewÀHìve Yewjes efmebn, ye´.kegÀ. p³eesefle leLee Dev³e~
He´Mveë- peneb nceves iegmmes keÀer yeele keÀer Leer, Gmemes nceW cenmetme ngDee efkeÀ cesje iegmmee keÀjvee efkeÀlevee ieuele Lee~ peye ceQ efkeÀmeer Deewj keÀes osKeleer ntB lees cegPes ueielee nw efkeÀ iegmmee keÀjves keÀer ]peªjle ner veneR Leer~ otmejer yeele iegmmes ceW peye nce kegÀí Ssmee keÀn peeles nQ pees nce keÀnvee veneR ®eenles Les~ Deewj leermejer yeele keÀer iegmmee peye Deelee nw lees ceQ DeHeves DeeHekeÀes jeskeÀ veneR Heeleer ntB~ uesefkeÀve Fve meye Ieìvee kesÀ Heerís Hetje SkeÀ He´esmesme ®euelee nw, peye lekeÀ nce GmekesÀ keÀejCeeW keÀes veneR mecePeWies, Mee³eo nce Gmemes Heej veneR Hee³eWies~ GÊejë- iegmmee, HejsMeeveer kesÀ keÀejCe Henues nceejs ceve ceW Deelee nw efHeÀj Jen nceejs J³eJenej ceW He´keÀì neslee nw~ iegmmee Yeer De®eevekeÀ veneR Deelee nw~ pewmes nce osKeles nQ efkeÀ keÀej ceW efie³ej neslee nw, Henues Jeve vecyej Hej, efHeÀj otmeje, efHeÀj leermeje, efHeÀj ®eewLee Deewj efHeÀj Heeb®eJeW efie³ej Hej Deelee nw~ ³en [e³ejskeÌì Heeb®eJeW efie³ej Hej veneR Deelee nw~ Henues v³etì^ue mìspe Hej neslee nw, efHeÀj Oeerjs-Oeerjs efie³ej yeæ{lee nw~ Gmeer He´keÀej nceW iegmmee Yeer keÀye efoKeeF& oslee nw peye ³en Heeb®eJeW efie³ej Hej Hengb®e peelee nw~ Deiej nceW GmekeÀer peevekeÀejer nesleer lees pewmes ner ³en v³etì^ue ye´] kegÀ] efMeJeeveer mes Jeve Hej Hengb®elee lees nceW Helee ®eue peelee efkeÀ keÀneR kegÀí ieæ[yeæ[ nw, lees nce ©keÀ keÀj Gmes JeneR Hej ®eskeÀ keÀj uesles lees ³es efJemHeÀesì keÀe ªHe ueslee ner veneR~ meyemes Henues peye nceejs Deboj iegmmee Deevee Megª neslee nw lees Jen ef®eæ[ef®eæ[enì kesÀ ªHe ceW Deelee nw~ njskeÀ DeHeves DeeHe mes Hetís efkeÀ nce iegmmee keÀjles nQ efkeÀ veneR? uesefkeÀve ef®eæ[ef®eæ[enì keÀye nesleer nw? meeOejCeleë Deiej nce osKeW efkeÀ ³en SkeÀ Svepeea nw peye ceQ efkeÀmeer J³eefkeÌle efJeMes<e mes SkeÀ yeej ef®eæ{e, oes yeej ef®eæ{e, leermejer peien keÀneR keÀesF& yeæ[er yeele nes peeleer lees ³es meejer ef®eæ{ SkeÀ meeLe meeje keÀe meeje iegmmes kesÀ ªHe ceW yeenj efvekeÀue Deelee nw~ peye nce megyen Gþles nQ lees Gme mece³e keÀe pees SkeÀ-oes Iebìe neslee nw~ Gme mece³e ceW nce DeefOekeÀebMeleë Iej ceW DeMeebefle keÀe cenewue yevee osles nQ~ pewmes efkeÀ ye®®eeW keÀes Gþevee, efHeÀj FvekeÀes lew³eej keÀjevee, efHeÀj veemlee keÀjevee, efHeÀj mketÀue Yespevee lees Fve meye keÀe³eeX ceW Iej keÀe Hetje JeeleeJejCe ner DeMeebefle mes Yej peelee nw~ FmeefueS DeeHe FmekeÀe O³eeve jKeW efkeÀ ³en efpelevee nes mekesÀ Glevee megefJeOeevegmeej keÀe³e& keÀjW, ke̳eeWefkeÀ Jees DeeHekesÀ meejs efove kesÀ THej He´YeeJe [euelee nw~ ³en efove keÀer Meg©Deele nw, efove keÀer Meg©Deele Deiej nj jes]pe DeMeebefle mes nesieer lees FmekeÀe He´YeeJe Deieues efove Hej Yeer Heæ[siee~ uesefkeÀve ³es nceves SkeÀ Hewìve& yevee efue³ee efkeÀ ye®®eeW keÀes Gþevee nw lees Ssmes ner Gþevee nw, peuoer-peuoer ner lew³eej keÀjvee nw~ Deye Deejece mes keÀjvee FmekeÀe ³es celeueye veneR efkeÀ mHeer[ keÀce nes peeleer nw~ uesefkeÀve nce ke̳ee keÀjles nQ efkeÀ oesveeW ®eer]peeW keÀes efcekeÌme keÀj osles nQ efkeÀ iegmmes mes keÀjWies lees ³es peuoer lew³eej nes pee³esiee~ JeemleJe ceW Deiej nceeje ceve efmLej nw lees Mejerj yengle Deemeeveer mes keÀe³e& keÀjlee nw~ JeemleJe ceW nceW ³es veneR Helee neslee nw efkeÀ iegmmee peye Deelee nw lees GmekeÀe Demej efmeHe&À nceejs ceve Hej ner veneR neslee nw yeefukeÀ ceefmle<keÀ Hej, Hetjs Mejerj Hej, Hetjer MeejerefjkeÀ mebj®evee Hej Demej neslee~ efpemekesÀ keÀejCe Heume jsì, neì& yeerì, ne@ceexveue efmeke´sÀMeve, meye kegÀí Deefve³eefcele nes peelee nw~ ke̳ee Fme HeefjefmLeefle ceW nce les]peer mes keÀece keÀj Hee³eWies? He´Mveë- ceQves ³es cenmetme efkeÀ³ee nw efkeÀ Deiej jele keÀes þerkeÀ mes mees³es Deewj DeeHe megyen íë yepes Gþ ie³es, ceeve uees meele yepes ye®®es keÀes peevee nw~ Heewves meele yepes lekeÀ ye®®ee efyevee efkeÀmeer HejsMeeveer kesÀ mketÀue peeves kesÀ efueS lew³eej nes peelee nw~ GÊejë- DeeHe jele Yeer þerkeÀ kewÀmes mees³eWies! jele DeeHe þerkeÀ mes leye meesles nQ peye DeeHekeÀe Deepe keÀe meeje efove De®íe yeerlelee nw~ ³es SkeÀ Ssmeer ®eer]pe nw efpemekesÀ yeejs ceW nceW DeJes³ejvesme nw efkeÀ nce ef[mìyeXme efke´À³esì keÀjles nQ~ Deewj efmeHe&À DeHeves efueS ner veneR yeefukeÀ otmejeW kesÀ efueS Yeer~ Deye ceeve uees meeje efove kesÀ efueS ye®®ee Heæ{ves pee jne nw lees mketÀue peeves mes Henues GmekeÀer ceeveefmekeÀ efmLeefle kewÀmeer nesveer ®eeefnS? - ke´ÀceMeë
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
mJeemL³e peue nw SkeÀ Deew<eefOe p] ³eeoelej ueesie Keevee Keeves kesÀ legjlb e yeeo Ketye meeje Heeveer Heerles nQ pees efkeÀ Dee³egJeso& keÀer ¢ef<ì mes mejemej ieuele He´efke´À³ee nw, FmeefueS O³eeve jKeW efkeÀ peye Yeer DeeHe Keevee KeeSb lees GmekesÀ legjble yeeo Hesì YejkeÀj Heeveer efyeukegÀue ve efHeSb, cegBn meeHeÀ keÀjves kesÀ efueS SkeÀ Ietbì Heeveer Heer ueW Deewj lekeÀjeryeve [sæ{ Iebìs kesÀ yeeo DeeHe Heeveer Heerepf eS~ Ssmee keÀjves mes DeeHekesÀ Mejerj keÀer peþjeefive Yeer yengle De®ís mes keÀece keÀjsieer Deewj Kee³eeefHe³ee DeeHekeÀes De®íer lejn mes Debie ueiesiee~ kegÀí jes®ekeÀ peevekeÀeefj³eeB ke̳ee DeeHekeÀes Helee nQ? Deiej nes mekesÀ lees DeeHe Fme efve³ece keÀes Yeer ]peªj DeHeveeSB~ Keevee Keeves mes ueieYeie 40 efceveì Henues Heeveer efHeSB ve efkeÀ Yeespeve Megª keÀjves kesÀ legjble Henues Deewj Keevee Keeves kesÀ legjble yeeo DeeHe SkeÀ oes Iebtì pees Heeveer efHeSb Jen þb[e veneR nesvee ®eeefnS~ Jen meeceev³e ³ee efHeÀj nukeÀe iegveiegvee nes lees ]p³eeoe yesnlej jnsiee~ Deiej megyen keÀe veeMlee keÀjves kesÀ legjble yeeo DeeHekeÀes yengle les]pe Heeveer keÀer keÀceer cenmetme nes jner nes GmekesÀ efueS Deiej mebYeJe nes lees DeeHe meblejs ³ee ceewmeceer ³ee efkeÀmeer Deewj HeÀueeW kesÀ petme keÀes Heer mekeÀles nQ Deewj Deiej oesHenj keÀe Yeespeve keÀjves kesÀ yeeo DeeHekeÀes H³eeme p] ³eeoe ueie jner nw lees Keeves kesÀ legjble yeeo DeeHe oner keÀer uemmeer ³ee íeí Yeer Heer mekeÀles nQ Deewj jele keÀes Keeves kesÀ legjble yeeo otIe Yeer efue³ee pee mekeÀlee nw~ Ssmee keÀjves mes nceejs Mejerj ceW keÀesF& Yeer vegkeÀmeeve nesves keÀer mebYeeJevee veneR jnleer ke̳eeWefkeÀ ³en Yeespeve keÀes He®eeves ceW ceooieej nesles nQ~ peye Yeer Heeveer efHeSb lees efpeme lejn mes nce ueesie ®ee³e, keÀe@HeÀer Heerles nQ, SkeÀ-SkeÀ Ietìb keÀj GmekeÀes efHeSb, ve efkeÀ SkeÀoce mes SkeÀ ner meeBme ceW meeje efieueeme Kelce keÀj oW~ leebyes keÀe SkeÀ Hee$e (yele&ve) ueerefpeS Deewj jele ceW FmeceW Heeveer YejkeÀj jKe oerefpeS Deewj megyen GþkeÀj SkeÀ-SkeÀ Ietbì keÀjkesÀ Leesæ[e-Leesæ[e keÀjkesÀ Fme Heeveer keÀes HeerefpeS~ Deiej DeeHe leebyes kesÀ yele&ve ceW Heeveer jKeles nQ lees DeeHekeÀes Gme Heeveer keÀes Gyeeueves keÀer ]peªjle veneR nw ke̳eeWefkeÀ GmeceW Jen meYeer iegCe Dee peeles nQ pees DeeHekeÀes Heeveer keÀes GyeeuekeÀj þb[e keÀjves kesÀ yeeo efceueles nQ~ leebyes kesÀ jKes ngS yele&ve keÀe Heeveer Heerves mes DeeHekesÀ ®esnjs Hej Yeer efveKeej Deelee nw~ iece& Heeveer Heerves kesÀ yesnlejerve HeÀe³eos ö iejce Heeveer Heerves mes Mejerj mes efJe<ewues lelJe yeenj efvekeÀue peeles nQ~ megyen-megyen Keeueer Hesì SJeb jele keÀes
Keeves kesÀ yeeo iejce Heeveer Heerves mes Hee®eve mebyebOeer mecem³eeSB meceeHle nes peeleer nQ SJeb keÀype Deewj iewme pewmeer mecem³eeSB HejsMeeve veneR keÀjleer nQ~ YetKe yeæ{eves kesÀ efueS Yeer SkeÀ efieueeme Heeveer yengle ceooieej meeefyele neslee nw~ SkeÀ efieueeme iejce Heeveer ceW SkeÀ veeRyet keÀe jme Deewj keÀeueer efce®e& SJeb mJeeoevegmeej vecekeÀ [euekeÀj Heerves mes Hesì keÀe YeejerHeve kegÀí ner osj ceW otj nes peelee nw~ Keeueer Hesì iejce Heeveer Heerves mes cet$e mecyevOeer jesie meceeHle nes peeles nQ~ efoue keÀer peueve keÀce nes peeleer nw~ Jeele mes GlHevve jesieeW ceW iejce Heeveer Heervee Dece=le kesÀ yejeyej HeÀe³eoscebo neslee nw~ iejce Heeveer kesÀ jes]peevee mesJeve mes yue[ mekeg&ÀuesMeve les]pe neslee nw~ iejce Heeveer Heerves mes Mejerj keÀe leeHeceeve yeæ{lee nw Deewj Hemeerves kesÀ ceeO³ece mes Mejerj kesÀ meejs efJe<ewues HeoeLe& yeenj nes peeles nQ~ yegKeej ceW H³eeme ueieves Hej jesieer keÀes þb[s Heeveer kesÀ yepee³e iejce Heeveer Heervee ®eeefnS~ Fmemes ueeYe efceuelee nw~ Deiej Mejerj kesÀ efkeÀmeer efnmmes ceW iewme keÀer Jepen mes oo& nes jne nw lees SkeÀ efieueeme iejce Heeveer Heerves mes iewme yeenj efvekeÀue peeleer nw~ ]p³eeoelej Hesì mecyebOeer jesie otef<ele Heeveer keÀer Jepen mes nesles nQ~ Heeveer keÀes iejce keÀjves kesÀ yeeo þb[e keÀjkesÀ Heerves mes Hesì keÀer ]p³eeoelej yeerceeefj³eeB Hewoe ner veneR nesleer nQ~ iejce Heeveer Heerves mes Mejerj ceW MeefkeÌle keÀe meb®eej neslee nw~ Fmemes KeeBmeer Deewj meoea mecyebOeer jesie yengle peuoer otj nes peeles nQ~ ocee, efn®ekeÀer Deewj KejeMe Deeefo jesieeW ceW leues SJeb Yegves HeoeLeeX kesÀ mesJeve kesÀ yeeo iejce Heeveer HeÀe³eoscebo neslee nw~ megyen-megyen Keeueer Hesì SkeÀ efieueeme iejce Heeveer ceW SkeÀ veeRyet keÀe jme efceueekeÀj Heerves mes Mejerj keÀes efJeìeefceve meer efceuelee nw~ iejce Heeveer ceW SkeÀ veeRyet keÀe efceÞeCe Mejerj kesÀ He´eflej#ee leb$e keÀes ce]peyetleer He´oeve keÀjlee nw~ meeLe ner meeLe Heer.S®e. keÀe mlej Yeer meblegefuele jnlee nw~ He´efleefove SkeÀ efieueeme iejce Heeveer efmej keÀer keÀeseMf ekeÀeDeeW kesÀ efueS SkeÀ ie]peye kesÀ ìe@efvekeÀ keÀe keÀece keÀjlee nw~ efmej kesÀ mkewÀuHe keÀes neF[^sì keÀjlee nw efpememes mkewÀuHe metKeves keÀer HejsMeeveer meceeHle nes peeleer nw~ Je]peve Ieìeves ceW iejce Heeveer keÀe yengle ³eesieoeve nw~ Keevee Keeves kesÀ SkeÀ Iebìs yeeo iejce Heeveer Heerves mes cesìeyee@efue]pce yeæ{lee nw~ Deiej iejce Heeveer ceW Leesæ[e veeRyet keÀe jme SJeb kegÀí yetbos Meno keÀer efceuee oer peeS lees Fmemes yee@[er efmuece nes peeleer nw~ ncesMee peJeeve efoKeles jnves keÀer ®eenle jKeves Jeeues ueesieeW kesÀ efueS iejce Heeveer SkeÀ ie]peye keÀer Deew<eefOe kesÀ ªHe ceW keÀece keÀjlee nw~
5
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
5
Hen®eeveW ceve keÀer DeodYegle MeefkeÌle keÀes Deepe keÀer efMe#ee He×efle Deewj iegªkegÀue HejcHeje keÀes O³eeve mes osefKeS~ oesveeW ceW Leesæ[e yengle Deblej ve]pej Dee jne nw~ nceejs efnmeeye mes lees yengle yeæ[e Deblej nw efkeÀ Henues ye®®eeW keÀe O³eeve ueieJee³ee peelee Lee, GvnW peeie=efle efoueeF& peeleer Leer, vee efkeÀ efmeHe&À GvnW DeuHekeÀeue keÀe %eeve osles Les~ ceve DeHeves GÊejoeef³elJeeW keÀes efveYeeves kesÀ efueS meew He´efleMele mepeie nw~ uesefkeÀve Gmes Fve yeeleeW keÀe yeesOe keÀjeves Jeeuee keÀesF& veneR~ meYeer mketÀue, keÀe@uespe ceW Sp³egkesÀMeve lees efo³ee pee jne nw, uesefkeÀve keÀesF& Yeer ye®®eeW kesÀ YeefJe<³e kesÀ Gve HenuegDeeW keÀes veneR ít jne, efpememes Jes Deeies ®euekeÀj kegÀí Yeer meerKe mekeWÀ~ GvnW DeuHekeÀeue keÀe %eeve efo³ee pee jne nw, Ssmee veneR nw efkeÀ Jees ]peªjer veneR nw, uesefkeÀve Gmemes ]p³eeoe ye®®eeW keÀes peeie=efle efoueeves keÀer ]peªjle keÀewve veneR ®eensiee efkeÀ nceeje peerJeve He´mevvelee kesÀ meeLe yeerles! keÀewve veneR ®eensiee efkeÀ nceejs peerJeve keÀer ³ee$ee KegefMe³eeW Yejer nes! meYeer lees ³ener ®eenWies vee efkeÀ nceW peerJeve keÀer ³ee$ee ceW keÀesF& yeeOee, keÀefþveeF³eeB vee neW~ ³es meye mees®eves cee$e mes lees veneR nesiee vee! GmekesÀ efueS nceW kegÀí yeeleeW ceW meeJeOeeveer Yeer yejleveer nesieer~ pewmes ieefce&³eeB Deeles ner ceve keÀjlee efkeÀ nce keÀneR Ssmes mLeeve Hej pee³eW peneB Mejerj kesÀ DevegketÀue þb[keÀ nes, JeeleeJejCe He´ke=Àefle keÀer megob jlee mes HeefjHetCe& nes Deewj JeneB Yeer S.meer. keÀes®e ceW meHeÀj keÀjkesÀ HengB®es~ peneB nceejer ³ee$ee Deejeceoe³ekeÀ Je KegefMe³eeW mes YejHetj nes~ Ssmes ner Deepe nce osKeW lees pewmes ner K³eeue Deelee efkeÀ nce S.meer. keÀes®e ceW meHeÀj keÀjW, lees JeneB oes leerve ®eer]peW nceejs ceve ceW ]peªj DeeleeR, efkeÀ JeneB keÀesF& yeenj keÀe Deeoceer Deboj osKs e veneR mekeÀlee, yeenj keÀer Oetue efceÆer Deboj Dee veneR mekeÀleer Deewj HeÀeuelet keÀesF& Gme keÀes®e ceW meHeÀj Yeer veneR keÀj mekeÀlee, Deewj vee ner Yeeræ[ jnleer~ leYeer lees nce DeHeves DeeHekeÀes keÀcHeÀìxyeue cenmetme keÀjWies~ þerkeÀ Jewmes ner nceejs peerJeve keÀer ³ee$ee ceW Yeer kegÀí yeeleeW keÀe ³eefo nce O³eeve jKe ueW, lees nceejer ³ee$ee Yeer megKeoe³eer Deewj KegefMe³eeW Yejer nes mekeÀleer
nw ceve kesÀ mlej Hej~ Deepe Hetjs efove DeeHe ìer.Jeer. osKees, Meece lekeÀ ceeFb[ efyeukegÀue Yeer keÀece veneR keÀj jne~ peeie=le ceve ke̳ee keÀjsiee, peye efpeme Hej DeHeves keÀes ueieevee ®eensiee, ueiee uesiee, peye nìevee ®eensiee nìe uesiee~ Deepe Fleveer meejer ®eer]peW nce keÀj jns nQ, uesefkeÀve
peeie=efle nw? veneR vee~ DeHeves DeeHekeÀes DeeHe osefKeS efkeÀ DeeHe YeeweflekeÀ Mejerj kesÀ mlej Hej peeie=le nQ? peye DeeHe megyen Gþles nQ, lees Mejerj kesÀ nj Debie ceW ìe@efkeÌmevme nesles nQ, DeeHekeÀes Deeuem³e ves Iesj jKee neslee nw~ uesefkeÀve nce ³eefo Mejerj kesÀ mlej Hej peeie=le nesles, lees meyemes Henues Heeveer Heerles, Ietbì-Ietbì keÀj, efHeÀj Leesæ[er
SkeÌmejmeeF]pe keÀjles, Gmes Leesæ[e SefkeÌìJe keÀjles, Ssmes yeer®e-yeer®e ceW nj HeeB®e efceveì ceW SkeÌmejmeeF]pe keÀj uesles lees Mejerj efyeukegÀue Yeer Deeuemeer veneR neslee~ JeneR, ³eefo Gmes ceve kesÀ mlej Hej peieevee nw, SkeÀ mece³e ceW ceve ome ®eer]peeW keÀes mees®elee nw, uesefkeÀve Gmes efmeHe&À SkeÀ keÀe³e& Hej ueieevee nw, lees GmekesÀ efueS kegÀí ìwkeÌì keÀe Fmlesceeue keÀjW, leeefkeÀ pees keÀe³e& DeeHe keÀj jns nQ, Gme mece³e DeeHe Jener keÀe³e& keÀjW~ efHeÀj Gmes Hetje keÀj otmeje keÀe³e& keÀjW~ uesefkeÀve ueieevee Yeer Deewj Gmes nìevee Yeer~ Deepe ye®®es efkeÀmeer SkeÀ #es$e ceW, pewmes mebieerle ceW, efke´ÀkesÀì ceW, efpemekeÀe Fvì^smì nw GmekeÀes keÀjles nQ, efpemeceW veneR nw, GmekeÀes veneR keÀj Heeles~ uesefkeÀve peeie=le ceve ³ee MeefkeÌleMeeueer ceve efkeÀmeer Yeer keÀe³e& keÀes keÀj mekeÀlee nw~ ³es nceejer keÀce]peesjer nw, nce meye kegÀí meerKe pee³eWies, ³eefo nce ceve keÀes ueieevee Deewj nìevee meerKe pee³eWies lees~ Fme DeJes³ejvesme mes ceve keÀer ®ecelkeÀeefjkeÀ MeefkeÌle yeæ[s mlej Hej keÀe³e& keÀjves ueie pee³esieer~
YejleHegj-jepe.~ iegveJeleer kegÀvoveueeue HeuueerJeeue pewve HegC³eeLe& He´v³eeme keÀer Deesj mes Dee³eesefpele ieewjJe HegjmkeÀej meceejesn ceW Dees.Heer. pewve,Deefle. efpeuee keÀueskeÌìj keÀes He´Meefmle He$e oskeÀj mecceeefvele keÀjles ngS jepe³eesefieveer ye´.kegÀ. keÀefJelee~ meeLe nQ Heb. jeceefkeÀMeve, ye´.kegÀ. keÀceuesMe leLee Dev³e~
neLejme-G.He´.~ J³emeve cegkeÌle Yeejle DeefYe³eeve kesÀ Debleie&le Dee³eesefpele keÀe³e&ke´Àce ceW veJeefveJee&ef®ele efJeOee³ekeÀ njerMebkeÀj ceenewj keÀes DeesceMeebefle ceeref[³ee Heef$ekeÀe leLee F&MJejer³e mce=efle ef®evn YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. mejespe~ meeLe nQ efpeueeefOekeÀejer DeefJeveeMe ke=À<Ce efmebn, ye´.kegÀ. Meevlee leLee ye´.kegÀ. ceervee~
veJee@Menj-Hebpeeye~ Menero Yeiele efmebn veiej kesÀ ®eerHeÀ p³eg[erefMe³eue ceefpemì^sì Heejervoj efmebn keÀes DeesceMeeefvle ceeref[³ee Üeje nes jner mesJeeDeeW keÀer peevekeÀejer osves kesÀ HeM®eeled DeesceMeeefvle ceeref[³ee Heef$ekeÀe YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. HeesKej leLee ye´.kegÀ. jece~
nceejer ³ee$ee A/C nes...! - ye´.kegÀ. MecYetveeLe
nw~ peerJeve ªHeer ³ee$ee keÀe S.meer. pewmes keÀes®e ceW meHeÀj keÀjves kesÀ efueS meyemes Henues O³eeve jKevee nesiee efkeÀ Henuee, DeeBKeeW keÀe jesue - DeeBKe Deewj cegKe keÀe jesue yeæ[e cenlJeHetCe& nw~ Deiej nce DeHeveer efove®e³ee& keÀes osKeles nQ, lees meejs
leeuuegkeÀ ner veneR neslee~ ³etB ner nceejer Svepeea yeesue keÀjkesÀ Deewj osKeles ngS DeveeJeM³ekeÀ ner Ke®e& nes peeleer nw~ HeefjCeecemJeªHe nce DeHeves DeeHekeÀes Demenpe cenmetme keÀjles nQ~ otmeje, yegef× keÀe jesue - Ssmes ner nceejer
Deejeceoe³ekeÀ yeveeves kesÀ efueS keÀewve meer yeeleW O³eeve jKeveer neWieer? meyemes Henues ceve keÀes efjHe´sÀMe keÀjW, efj®eepe& keÀjW Deewj efjuewkeÌme jKeW~ ceve keÀes Meebelf e ceW jKeW~ keÀesF& Yeer DeveeJeM³ekeÀ Je efJe®eejeW keÀer GOesæ[yegve ceW DeHeveer GÀpee& keÀes J³eLe& ve ieJee oW~ peye
efove keÀer efove®e³ee& ceW 90 He´efleMele ®eer]peW pees nce osKeles nQ, efpemekeÀe nceejer Gme efove keÀer efove®e³ee& kesÀ efkeÀmeer Yeer keÀejesyeej ceW ]peªjle ner veneR nesleer~ Ssmes ner cegKe mes efvekeÀueles yeesue 90 He´efleMele Jener yeeueles nQ efpemekeÀe nceejs keÀejesyeej mes keÀesF&
yegef× keÀe jesue Yeer nw efpemeceW nce efkeÀmeer keÀer yeeleeW keÀe jsmHee@v[ keÀjles nQ, efpememes nceeje ceeLee ner Yeejer nes peelee nw~ keÀejCe ³en nw efkeÀ nceves DeHeveer yegef× keÀes meeHeÀ Deewj Meeueerve yevee³ee ner veneR neslee~ Deye nceW peerJeve ³ee$ee keÀes
nceW DeHeves ceve keÀes efj®eepe& keÀjves keÀe leewjlejerkeÀe Dee peeSiee lees ceve nceejs Devegmeej ner mebkeÀuHeeW keÀe efvecee&Ce keÀjsiee efpememes nce keÀcHeÀì& cenmetme keÀjWies~ Gmeer kesÀ HeefjCeecemJeªHe nceejer yegef× ceW Yeer þb[keÀ Je nukeÀeHeve jnsiee, Yeejer veneR nesieer~
efpememes nceejer peerJeve ³ee$ee Yeer He´mevvelee mes YejHetj Deeies yeæ{leer jnsieer~ ³ee$ee ceW nj uecne KegeMf e³eeW mes Yeje Deewj ³eeoieej yevelee jnsiee~ keÀYeer Yeer ve GuePeve nesieer ve ef[mìyexvme~ ³en meye leye ner mebYeJe nes HeeSiee peye nce DeHeveer efove®e³ee& keÀes KegeMf e³eeW mes YejHetj Deewj ceve keÀes De®ís Deewj Þes<þ efJe®eejeW mes HegueefkeÀle keÀjWies~ efpeme efoMee ceW cegPes peevee nw Gme efoMee kesÀ ner efJe®eejeW mes efove keÀer Meg©Deele keÀjW~ pewmes efkeÀ S.meer. keÀes®e ceW nce meHeÀj keÀjles nQ, lees yeenj keÀer ®eer]pe Deboj veneR Deeleer, yeenj keÀe J³eefkeÌle nceW osKe veneR mekeÀlee, vee ner yeenj kesÀ JeeleeJejCe keÀe He´YeeJe Deboj neslee, þerkeÀ Jewmes ner nceejer ceve ªHeer efKeæ[keÀer Deewj yegef× ªHeer ojJee]pes keÀes Gve yeeleeW kesÀ efueS yebo keÀjkesÀ jKeW pees nceejs efueS Demenpelee keÀer eqmLeefle Hewoe keÀjs Deewj nceW efJe®eefuele keÀjs, ke̳eeWefkeÀ pees Yeer ®eer]pe efnueleer nw JeneB Meebefle Deewj menpelee lees nesieer ner veneR~ pees Yeer Ssmeer yeeleW J³eefkeÌle Je Jemleg Je JeeleeJejCe pees cegPes He´YeeefJele keÀjles nQ Gmemes mJe³eb keÀes meoe mesHeÀ jKeles ngS Deie´mej jnW, Deeies yeæ{les jnW Deewj DeHeves peerJeve mes meYeer keÀes KegefMe³eeB uegìeles jnW~ ke̳ee DeeHekeÀes veneR ueielee effkeÀ ³ener nceejs peerJeve keÀe Hejce ue#³e nesvee ®eeefnS!
6
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
HeMegHeefleveeLe Deewj ceívojveeLe
- ye´.kegÀ. peieoerMe®evê nmeerpee
ketÀ®e yesnj-He. yebieeue~ yebieueeosMe kesÀ HetJe& je<ì^Heefle DeMe&o Deueer keÀes F&MJejer³e mebosMe osves kesÀ HeM®eeled F&MJejer³e mce=efle ef®evn leLee meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. mJeHve~
efouueer-Deej.kesÀ. Hegjce~ yeer.Sue.keÀHetj megHej mHesefMe³eefueìer cesceesefj³eue ne@efmHeìue ceW DeeO³eeeflcekeÀ keÀe³e&ke´Àce kesÀ HeM®eeled ne@efmHeìue keÀer ®es³ejcewve jerlee ®eewOejer keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. p³eesefle~ meeLe nQ jepekegÀceej mewveer,He´smeer[Wì,Deej.[yu³et.S. meesmee³eìer Je yeer.pes.Heer. ®eeCeke̳eHegjer leLee Sve.kesÀ. pewve,meske´sÀì^er,yees[& Dee@HeÀ cewvespeceWì,yeer.Sue.keÀHetj ne@efmHeìue~
jeveerKesle-GÊejeKeC[~ `mvesn efceueve' keÀe³e&ke´Àce kesÀ MegYe DeJemej Hej oerHe He´pJeefuele keÀjles ngS efJeOee³ekeÀ keÀjve cesnje, ye´.kegÀ. ceveesjcee leLee Dev³e~
HeÀlesneyeeo-nefj³eeCee~ ye´ïeekegÀceejer mesJeekesÀvê ceW efmeìer JesueHesÀ³ej keÌueye efveHeÀe SJeb nefj³eeCee keÀuee Heefj<eo Üeje Dee³eesefpele `ceele=MeefkeÌle ceneslmeJe' ceW nefj³eeCee efJeÊe SJeb Devegmetef®ele efJeYeeie keÀer ®es³ejcewve Þeerceleer megveerlee ogieue keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. meerlee, ceove YeeF&, mebmLee DeO³e#e efJeveeso Dejesæ[e, megceve yeeuee, Debpet veejbie leLee Dev³e~
ie³ee-efyenej~ `DeueefJeoe [e³eefyeìer]pe efMeefJej' keÀe oerHe He´pJeefuele keÀj GodIeeìve keÀjles ngS mesJeekesÀvê meb®eeefuekeÀe ye´.kegÀ. megveerlee, [e@. Þeerceble meent, [e@. Þeer He´keÀeMe, [e@. Deej. kegÀceej, yeerHesvê Deie´Jeeue, efJeve³e YeeF& leLee Dev³e~
efieoæ[Jeene-Hebpeeye~ efMejesceefCe iegªÜeje He´yebOekeÀ keÀcesìer kesÀ HetJe& GHeeO³e#e pelLesoej iegjHeeue efmebn ieesje keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. Meeruee~
MewJecele kesÀ ieb´LeeW ceW Hejceelcee efMeJe keÀes `HeMegHeefleveeLe' Yeer keÀne ie³ee nw ke̳eeWefkeÀ pewmes Heeuelet HeMeg jefmme³eeW mes yebOee ngDee jnlee nw, Jewmes ner njskeÀ Deelcee Yeer DeHeves keÀceeX ªHeer yebOeveeW, DeLee&led HeeMeeW (jefmme³eebs) mes yebOeer ngF& nw~ Dev³eLee, pewmes HeMeg keÀce yegef× Jeeues nesles nQ Deewj DeHeveer Fefvê³eeW kesÀ JeMeerYetle neskeÀj DeLeJee menpe He´Je=efÊe³eeW kesÀ He´YeeJe ceW DeekeÀj ®eueles nQ, Jewmes ner He´e³eë ceveg<³eelceeSb Yeer Fefvê³eeW kesÀ JeMe neskeÀj J³eJenej keÀjleer nQ~ peye DeelceeSb HejceefHelee efMeJe keÀes DeHevee `veeLe' DeLeJee ceeefuekeÀ ceevekeÀj GmekeÀer MejCe ceW peeleer nw Deewj GmekeÀer Dee%eeDeeW keÀe Heeueve keÀjleer nw leYeer Jes DeveeLe mes meveeLe yeveleer nw~ leYeer vej HeMeg mes Hegª<eesÊece yeveles nQ DeLeJee oeveJe mes osJe Heo He´eHle keÀjles nQ~ Hejbleg Deepe kegÀí ueesie Ssmes Yeer nQ pees HeMegHeefle efMeJe keÀes DeHevee veeLe ceeveves kesÀ yeeo Yeer otmejeW
Jen GmekeÀe Heeríe keÀjkesÀ Gmes otj Yeiee Deelee nw, iees³ee Jen otmejs kegÀÊes keÀes DeHeves FueekesÀ ceW Keeves-Heerves keÀer keÀceer ve Yeer nes Deewj ®eens Jen kegÀÊee GmekesÀ DeHeves ner HeefjJeej ceW veeveer ³ee oeoer keÀer lejHeÀ mes keÀesF& efjMlesoej Yeer ke̳eeW ve nes~ Fmeer He´keÀej meeb[ Yeer peye efkeÀmeer otmejs meeb[ keÀes DeHeves FueekesÀ ceW Dee³ee osKe ueslee nw leye Jen DeHeves ceeLes Deewj meeRie keÀes otmejs meeb[ mes efYeæ[e oslee nw~ leye Jen ³en Yeer veneR osKelee efkeÀ yee]peej ceW ye®®es Yeer Keæ[s nQ Deewj yetæ{s Yeer Deewj efkeÀ Jeneb MeerMes-keÀeb®e-®eerveer kesÀ yele&veeW ³ee meeceeve keÀer ogkeÀeve nw~ meYeer ueesie Ye³eYeerle neskeÀj Yeeieles nQ Deewj ³eefo keÀesF& ueþ ueskeÀj meeb[ keÀer Deesj yeæ{lee nw lees Yeer meeb[ F&<³ee&, ke´ÀesOe, DeefYeceeve Deewj efnbmee kesÀ JeMeerYetle ngDee ueþ-ceþ kegÀí Yeer veneR osKelee~ Jen lees cejvesceejves keÀes lew³eej neslee nw Deewj mJeeLe& kesÀ JeMe efveyeg&ef× leLee GvceÊe ngDee neslee nw~ efHeÀj yeboj
Deewj efvenlLes J³eefkeÌle Hej nceuee keÀjvee, Gmes ®eesì ueieevee, ogëKe osvee ceneHeeHe ceevee ie³ee nw efpemekeÀe ob[ yengle yeæ[e nw~ ³eefo keÀesF& ye´ïe®eeefjCeer nes, ³eesefieveer nes, me®®es DeLeeX ceW ye´eefïeCeer nes, GmeceW lees HetJeexkeÌle iee³e, ye´eïeCe, veejer Fl³eeefo meYeer kesÀ ue#eCe efJejepeceeve nesles nQ, leye GvnW ogëKe osves Jeeues keÀe ke̳ee neue nesiee! GmekesÀ Del³ee®eej mes GvekesÀ ceve ceW pees ne³e-leesyen keÀer iegHle DeeJee]pe Gþsieer, Jen Deefive lees YeYekeÀ keÀj Yemce keÀj osieer~ pees Hejceelcee ner kesÀ DeeÞe³e Hej nes Gmes ogëKe osves keÀer efkeÀleveer yeæ[er me]pee nesieer~ meÊee kesÀ DeefYeceeve mes ³eÐeefHe ceveg<³e keÀes DeYeer kegÀí Yeer DeHeves keÀce& ieuele efoKeeF& veneR oWies Hejbleg $eeefn-$eeefn keÀe pees MJee@me Jes vej-veejer ueWies efpeve Hej Del³ee®eej ngDee, Jen He´efme×, He´efle<þe He´eHle, Heoemeerve J³eefkeÌle keÀes SkeÀ-ve-SkeÀ efove lees He´Yeg kesÀ keÀìIejs ceW Keæ[e keÀj ner osieer~ leye keÀewve ye®eeSiee~ pees J³eefkeÌle
keÀF& ceveg<³e YejHetj nesves Hej Yeer otmejeW keÀes efkeÀmeer Yeer Deesj Deeies veneR yeæ{ves osles, ve GvnW keÀesF& ueeYe neslee osKe mekeÀles nQ~ F&<³ee&, ke´ÀesOe, DeefYeceeve kesÀ JeMeerYetle neskeÀj Jes keÀYeer-Yeer otmejeW keÀes Keosæ[ves ner ceW ueies jnles nQ~ Fme keÀefuekeÀeue ceW ceveg<³eeW keÀe Ssmee HeeMefJekeÀ J³eJenej ceeveJelee kesÀ veece Hej keÀeuee Oeyyee nw~ kesÀ meeLe Ssmee J³eJenej keÀjles nQ pewmes efkeÀ Jes (HetJeexkeÌle leLee GÊejeskeÌle) oesveeW HeMeg DeLeJee DeveeLe neW~ HeeMeeW mes keÀmee ngDee HeMeg Yeer Ketbìs mes lees yebOee jnlee nw Deewj Gmeer kesÀ Deeme-Heeme Lees[æ s ner Iesjs ceW DeHeves mJeYeeJe-mebmkeÀej mes He´nej keÀjlee nw, Hejbleg DeeJeeje HeMeg lees GOece ce®ee oslee nw~ FmeefueS ueesie DeeJeeje yewue mes, yesueieece Ieesæ[s mes, cemle efvejbkegÀMe neLeer mes, Jeve kesÀ yeboj mes, efyevee HeÆs Jeeues kegÀÊes mes Deewj efyeue kesÀ yeenj ®eueles ngS meebHe mes DeefOekeÀ [jles nQ~ Fmeer He´keÀej, kegÀí ceveg<³e Yeer Ssmes nesles nQ efkeÀ Jes peneb-lenebb GlHeele ce®eeles nQ, meerOes-meeos ceveg<³eeW keÀes [jeles nQ Deewj efveoex<eeW Hej Yeer ueHekeÀ keÀj Deeles nQ~ Ssmes ner ceveg<³eeW kesÀ efueS keÀne ie³ee nw efkeÀ Jes HeMegDeeW mes Yeer yeolej nQ~ ³eefo efMeJe keÀes ceeveves leLee Hen®eeveves Hej Yeer kegÀí ueesie Ssmee keÀjles nQ lees Jes meveeLe nesles ngS Yeer DeveeLe nQ ke̳eeWefkeÀ GvekeÀe Hejceelcee efMeJe mes ³eesie DeLee&led mebyebOe veneR nw~ Jes Fefvê³eveeLe veneR nwQ, ceívojveeLe nQ~ HeMegDeeW ceW Yeer He´keÀejevlej nw~ meYeer HeMegDeeW ceW SkeÀ pewmes iegCe-oes<e veneR nQ~ njskeÀ HeMeg peeefle kesÀ iegCe-oes<e Yeer Deueie-Deueie ner nQ~ kegÀÊee ceeefuekeÀ keÀe JeHeÀeoej lees neslee nw Hejbleg GmekesÀ yeejs ceW He´e³eë ³en Dee#esHe nw efkeÀ peye Jen iee³e keÀes ®eeje Keeles osKelee nw lees Gmes HejsMeeve keÀjlee nw, Jen Gmes ®eeje Keeves mes Keosæ[lee nw ³eÐeefHe Jen ®eeje GmekesÀ DeHeves Keeves kesÀ ³eesi³e HeoeLe& veneR nw~ Dev³eM®e, kegÀÊee ³eefo DeHeves FueekesÀ ceW efkeÀmeer otmejs kegÀÊes keÀes Deeles osKe ueslee nw lees
keÀe ³en neue nw efkeÀ ®eves keÀer {sjer efceueves Hej Yeer Jen otmejs yebojeW Hej efyeieæ[keÀj GvnW otj Yeieelee nw~ nce osKeles nQ efkeÀ keÀF& ceveg<³eeW keÀer Yeer Jewmeer ner He´Je=efÊe³eeb nQ~ Jes YejHetj nesves Hej Yeer otmejeW keÀes efkeÀmeer Yeer Deesj Deeies veneR yeæ{ves osles, ve GvnW keÀesF& ueeYe neslee osKe mekeÀles nQ~ F&<³ee&, ke´ÀesOe, DeefYeceeve kesÀ JeMeerYetle neskeÀj Jes keÀYeer-Yeer otmejeW keÀes Keosæ[ves ner ceW ueies jnles nQ~ Fme keÀefuekeÀeue ceW ceveg<³eeW keÀe Ssmee HeeMefJekeÀ J³eJenej ceeveJelee kesÀ veece Hej keÀeuee Oeyyee nw~ ueeue®e keÀer Yeer keÀesF& lees no nesveer ®eeefnS~ ceveg<³e lees Gvemes Yeer íervee-PeHeìer keÀjlee nw efpemeves Gmes pevce efo³ee nes~ Deewjbiepesye ves Meenpeneb yeeoMeen kesÀ meeLe ke̳ee efkeÀ³ee! Gmeves DeHeves YeeF³eeW ceW mes Yeer njskeÀ kesÀ meeLe ke̳ee efkeÀ³ee! veeefojMeen ves efouueer kesÀ ®eeboveer ®eewkeÀ Deewj GmekesÀ DeemeHeeme ke̳ee efkeÀ³ee!! Fbmeeve cebefoj-ceefmpeo, iegªÜejs ceW peekeÀj lees YeieJeeve keÀes keÀnlee nw efkeÀ - ``ns He´Yeg, DeeHe jnceefoue nQ, cegPe HeeHeer Hej Yeer o³ee keÀjes~'' Hejbleg Jen otmejeW keÀes efHeÀj Yeer efveo&³elee mes ceele osles nQ~ Jes keÀnles lees ³ener nQ efkeÀ nce YeieJeeve kesÀ ye®®es nQ Hejbleg keÀece Mewleeve pewmee keÀjles nQ~ Jes SsmeeSsmee peguce keÀjles nQ efkeÀ leesyen Yeer Yeueer~ Hejbleg Gve ceveg<³eeW keÀes DeeHe ke̳ee keÀnWies pees ³eesieer keÀnueeles neW, Hejbleg JeemleJe ceW HeMegDeeW keÀer lejn Yeesieer neW~ Jes mekeÀejelcekeÀ efJe®eej keÀer yeele keÀjles neW Hejvleg Del³ee®eej keÀjles neW~ YeefkeÌleceeie& kesÀ ie´bLeeW ceW Yeer iee³e, ye´eïeCe, efveOe&ve, veejer
He´Yeg-DeeefÞele J³eefkeÌle³eeW Hej Del³ee®eej keÀjlee nw, GmekeÀe HeeieueHeve He´Yeg keÀe Henuee iegHle [b[e nw~ Ss ceveg<³e, efkeÀmeer keÀes cele melee, efkeÀmeer kesÀ DeeBmet cele yene, efkeÀmeer keÀer `ne³e' cele efvekeÀueJee ke̳eeWefkeÀ Fmemes lees eflejmeþ pevceeW keÀer kegÀue Heeræ[e mes Yeer ]p³eeoe Heeræ[e Yeesieveer Heæ[leer nw~ efJeMes<e leewj Hej pees YeieJeeve kesÀ yeves nQ, GvekesÀ ceve keÀes cele ogKee ke̳eeWefkeÀ Jen HeMegHeefleveeLe osKelee nw Deewj lesje ígìkeÀeje veneR nesiee, let HeMeg ner yevee jnsiee, HeeMeeW ceW yegjer lejn yebOe pee³esiee~ Fefvê³eveeLe yeveves keÀer yepeeS let ceívojveeLe cele yeve, cee³ee ceívoj keÀe Kesue cele keÀj, ke̳eeWefkeÀ ³en efoue-ueieer veneR nw, ³en lees pevce-pevce keÀe meewoe nw~ Deepe lees HeMegDeeW Hej Del³ee®eej keÀer jeskeÀ-Leece kesÀ efueS Yeer keÀevetve yeve ®egkesÀ nQ~ ³eefo Gve Hej Yeer keÀesF& Del³ee®eej keÀjlee nw lees mejkeÀej GvnW oefC[le keÀjleer nw~ Ssmeer mebmLeeSb Yeer yeveer ngF& nQ pees HeMegDeeW Hej Del³ee®eej keÀjves JeeueeW Hej cegkeÀocee keÀj osleer nw~ Hejbleg otmejer Deesj nce osKeles nQ efkeÀ kegÀí ueesieeW keÀer peerJeve-He×efle DeLeJee keÀe³e&-He´Ceeueer ner Ssmeer nw efkeÀ Jes meÊee, Oeve, Heo, He´efle<þe Fl³eeefo kesÀ veMes ceW DeHeves DeOeerve ³ee keÀce]peesj ueesieeW keÀes ogëKe osvee veneR íesæ[les, Hejbleg njskeÀ ®ee]rpe keÀe mece³e neslee nw~ ueielee nw efkeÀ Deye Ieæ[e ueieYeie Yej ®egkeÀe nw~ Deye Deefle kesÀ yeeo Deble nesvee ner ®eeefnS~ HeMegHeefleveeLe ceívojveeLeeW keÀes meodyegef× oW ³ee pewmes Yeer nes, efveHeìeje keÀje³eW~
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
DeeDees Deye ueieeJe cegkeÌle yeveW
77
- jepe³eesieer ye´.kegÀ.met³e&,ceeGCì Deeyet
me cHetCe& DeveemekeÌle Je=efÊe Je GHejece Je=efÊe efHe´³elece Hejceelcee mes efkeÀveeje nesves ueielee nw~ Jeeueer nes peeleer nw~
nceejer mecHetCe&lee kesÀ ef®eÚ nQ~ keÀuHe keÀer HetCe&lee p³eeW-p³eeW meceerHe Dee jner nw, efmLeefle keÀer mecHetCe&lee keÀe Dee»eve keÀjvee Glevee ner DeeJeM³ekeÀ nw~ F&MJejer³e ceneJeeke̳eeW ceW DeJ³ekeÌle yeeHeoeoe ves nce meYeer ye´ïee-JelmeeW keÀes mecHetCe&leë ueieeJe-cegkeÌle nesves kesÀ efueS He´sefjle efkeÀ³ee nw, leeefkeÀ ueieeJe-cegkeÌle nesves keÀer Þes<þ F®íe nce DeHeves Deblece&ve ceW peeie=le keÀjW~ nceejer ³en ¢æ{ F®íe nceejs efueS cegefkeÌle keÀe ceeie& He´Memle keÀjsieer~ pevce-pevce nce efpeme osn keÀes OeejCe efkeÀ³es jns, Gme osn ªHeer Iej mes nceeje ueieeJe nes ie³ee~ ceveg<³e Deelcee peneb jnleer nw Je efpemekesÀ meeLe jnleer nw, efpevekeÀer Jen Heeuevee keÀjleer nw ³ee efpememes Heeuevee Heeleer nw - GvekesÀ He´efle GvekeÀe ueieeJe menpe YeeJe mes nes peelee nw~ osn kesÀ mecyebOeeW ceW ueieeJe nes, ®eens osn mes mecyeefvOele
Dev³e JemlegDeeW ceW - Gve meyekeÀe keÀejCe owefnkeÀ ueieeJe ner nw~ peneb cesjeHeve nw Jeneb ueieeJe nw, efpeme Jemleg, J³eefkeÌle, keÀe³e& ³ee mLeeve keÀes nce cesje ceeveles nQ, Gmemes nce DeemekeÌle nes peeles nQ~ peneb mes nceW mvesn efceuelee nw, peneb mes nceW men³eesie efceuelee nw, pees nceW meneje oslee nw ³ee pees Jemleg nceW efHe´³e ueieleer nw, Gmemes nceeje ueieeJe nes peelee nw Deewj Fve meye yeeleeW keÀer mebmeej ceW jnles ngS DeeJeM³ekeÀlee Yeer nw~ nce ³en veneR keÀn mekeÀles efkeÀ nceW efkeÀmeer keÀe Yeer mvesn-men³eesie veneR ®eeefnS~ nce ³en Yeer veneR keÀn mekeÀles efkeÀ Jemleg, JewYeJe ³ee meeOeveeW keÀer nceW keÀesF& DeeJeM³ekeÀlee veneR~ Hejbleg nceW ef®ebleve keÀjvee nw efkeÀ meye JemlegDeeW keÀe GHe³eesie keÀjles ngS Yeer nce v³eejs kewÀmes jnW? ‡ vegkeÀmeeve keÀe %eeve efkeÀmeer ®eer]pe keÀe l³eeie ceveg<³e leye ner keÀjlee nw, peye Jen Gmemes nesves Jeeueer neefve³eeW mes Heefjef®ele nes~ efHe´³e ®eer]pe keÀe l³eeie keÀesF& ke̳eeW keÀjsiee~ mebmeej ceW ceesn, ueieeJe ³ee DeemeefkeÌle Deece yeele nw, Hejbleg meeOevee kesÀ HeefLekeÀeW kesÀ efueS ueieeJe ueieve keÀes keÀce keÀjves Jeeuee nw, ³en SkeÀ efJeIve nw~ FmeceW cegK³eleë ³es neefve³eeb nQ - ueieeJe ceveg<³e keÀes Goeme keÀjlee nw Je ogëKe keÀer cenmetmelee keÀjelee nw~ ke̳eeWefkeÀ efpememes ueieeJe neslee nw, nce meoe GmekesÀ meeLe jnvee ®eenles nQ, Hejbleg peye ueieeJe neslee nw lees KegMeer ve<ì nes peeleer nw Deewj ceveg<³e Goemeer kesÀ cenejesie keÀe efMekeÀej nes peelee nw, Gmes DekesÀuesHeve keÀer cenmetmelee Deeleer nw Deewj me®®es
³ener Jen DevegYeJe nw efpemekesÀ DeeOeej Hej keÀne peelee nw efkeÀ ueieeJe keÀF& meeOekeÀeW keÀes DeHeefJe$elee kesÀ ceeie& Hej Yeer ues peelee nw~ ³eeW lees SkeÀ ceeB keÀe Yeer ye®®eeW mes ueieeJe neslee nw, GmeceW DeHeefJe$elee veneR, Hejbleg ogëKe keÀer DevegYetefle nesleer nw~
ceveg<³e keÀe ueieeJe GvekeÀer He´eefHle³eeW mes Yeer neslee nw~ nesves Jeeueer He´eefHle Je Gmemes He´eHle KegMeer ceveg<³e keÀes yebOeve ceW yeebOe uesleer nw~ Heo, Hees]peerMeve, ceeve-Meeve mes Yeer ceveg<³e keÀes ueieeJe jnlee nw~ DeHeveer [d³etìer ceW Yeer ceveg<³e DeemekeÌle jnlee nw, ceQ Fv®eepe& nttB - ³en mce=efle GmekeÀer HejsMeeveer keÀe ‡ keÀcee&leerle yebOevecegkeÌle efmLeefle keÀejCe yeveer jnleer nw~ mLeeve mes Yeer ceveg<³e keÀer ueieeJe ceveg<³e keÀes PegkeÀelee nw, otmejeW kesÀ DeOeerve DeemeefkeÌle nesleer Deewj Jen mLeeve íesæ[vee veneR keÀjlee nw~ ³eesieer ³eefo efkeÀmeer kesÀ DeOeerve neWies ®eenlee~ ‡ ueieeJe-cegkeÌle kewÀmes yeveW? lees Jes F&MJejer³e DeefOekeÀej He´eHle kewÀmes keÀjWies Deewj GvnW mJeie& keÀe DeefOekeÀej Yeer kewÀmes He´eHle Henues ner ceveg<³e efkeÀmeer-ve-efkeÀmeer lejn kesÀ ueieeJe mes ie´mle nw~ FmeefueS meeOevee kesÀ HeLe nesiee? ueieeJe nceW ceneved ue#³e keÀes Yeguee oslee nw~ Hej keÀoce jKeves kesÀ yeeo ceveg<³e keÀes Deye efkeÀmeer pevce-pevce nce cegefkeÌle keÀer keÀecevee keÀjles Dee³es Yeer ueieeJe keÀes DeHeves ceve-cebefoj ceW He´efJe<ì veneR Deewj peye cegefkeÌle keÀe ceeie& efceuee lees nce mJe³eb nesves osvee ®eeefnS~ ®eueles-®eueles efkeÀmeer otmejs keÀes ueieeJe keÀer jefmme³eeW ceW yeebOe ueW lees Fmes keÀe Yeer ncemes ueieeJe nes mekeÀlee nw, FmeceW Yeer meodefJeJeskeÀ veneR keÀnWies~ mJe³eb HejceefMe#ekeÀ meeJeOeeveer keÀer DeeJeM³ekeÀlee nw, ke̳eeWefkeÀ ueieeJe nesves keÀer ieefle Yeer Deefle met#ce nw Hejbleg FmekeÀe DeLe& ³en keÀoeefHe veneR efkeÀ ceveg<³e ªKee yeve peeS, Jen mvesn keÀe Deeoeve-He´oeve ve keÀjs, Jen mebieþve ceW mev³eemeer keÀer lejn ner jns Deewj mebieþve mes keÀìe-keÀìe mee jns~ Gmes mebieþve ceW HeeefjJeeefjkeÀ mvesn mebHevve jnles ngS Yeer v³eeje jnves keÀer meeOevee keÀjveer ®eeefnS~ mebieþve mes cegkeÌle nesves kesÀ efueS efvecve yeeleeW Hej O³eeve oW ‡ Dece=leJesues mJe³eb keÀes F&MJejer³e He´eefHle³eeW mes YejHetj keÀjW Dece=leJesues kesÀ cenlJe mes keÀewve Heefjef®ele veneR nw, Hejbleg Dece=leJesues keÀe mebHetCe& jme efkeÀmeer efJejues YeieJeeved ves nceW keÀcee&leerle nesves keÀe ue#³e efo³ee keÀes ner He´eHle neslee nw~ Dece=leJesues Deevebo keÀer nw...... keÀcee&leerle efmLeefle yebOevecegkeÌle efmLeefle DevegYetefle nsleg Gþles ner oes yeeleeW keÀe ef®ebleve keÀjW nw peyeefkeÀ ueieeJe yebOeve Hewoe keÀjlee nw~ - SkeÀ lees ³en ef®ebleve keÀjW efkeÀ cesjs ke̳ee-ke̳ee ‡ SkeÀ Hejceelcee kesÀ He´sce ceW ceive keÀÊe&J³e nQ? efJeMJe cegPemes ke̳ee-ke̳ee ®eenlee ueieeJe mebkeÀuHe-MeefkeÌle keÀes ve<ì keÀjves Jeeuee nw? cegPes efJeMJe keÀes Fme mece³e Þes<þ Jee³eye´sMevme nw, Fmemes ªneefve³ele ueesHe nes peeleer nw, osves nQ, cegPemes ueeKeeW Deelcee³eW Meebefle keÀer ceebie yegef׳eesie YeìkeÀves ueielee nw Deewj Deelcee H³eemeer keÀj jner nQ, Fme mece³e cegPes meyekeÀes KegMeer He´oeve keÀer H³eemeer ner jn peeleer nw~ Fme He´keÀej nce keÀjveer nw~ Fme He´keÀej DeHeves keÀÊe&J³eeW keÀer mce=efle met#celee mes ef®ebleve keÀjW~ nce F&MJejer³e He´eefHle³eeW mes DeueyesueeHeve meceeHle nes pee³esiee~ kesÀ efueS ³eneb Dee³es nQ~ ueieeJe kesÀ JeMe lees nce otmeje ef®ebleve ³en keÀjW efkeÀ Fme mece³e yeeyee mes pevce-pevceeblej jns, Deye lees nce SkeÀ HejceefHelee ke̳ee-ke̳ee ues mekeÀlee ntB - YeieJeeve Fme mece³e kesÀ He´sce ceW ceive neskeÀj meejs efJeMJe keÀes me®®es YeesuesveeLe kesÀ ªHe ceW yewþlee nw, Gmes cevee³ee pee mekeÀlee nw, Gmes efjPee³ee pee mekeÀlee nw, Gmemes He´sce keÀe Heeþ Heæ{e³es~ DeHeveer ieueefle³eeW keÀes ceeHeÀ keÀje³ee pee mekeÀlee ‡ ueieeJe keÀewve-keÀewve mes nQ? ³eeW lees cegK³e ®e®ee& osnOeeefj³eeW kesÀ ueieeJe keÀer nw~ Gmemes efJepe³eer yeveves keÀe Jejoeve efue³ee pee ner nesleer nw Deewj ³ener ueieeJe meJee&efOekeÀ IeelekeÀ mekeÀlee nw Deewj meJe& Ke]peeves DeefOekeÀej kesÀ ªHe Yeer nw, ke̳eeWefkeÀ Gmemes mJe³eb keÀe Yeer osnYeeve ceW He´eHle efkeÀ³es pee mekeÀles nQ, mJe³eb keÀes MeefkeÌle³eeW yeæ{lee nw Deewj otmejs keÀe Yeer Heleve neslee nw, mes mebHevve efkeÀ³ee pee mekeÀlee nw, mecem³eeDeeW Je Gmemes cegkeÌle nesvee lees nceeje He´Lece O³es³e nw~ efJeIveeW keÀe nue efue³ee pee mekeÀlee nw~ Fme He´keÀej osn Deewj osn kesÀ mecyevOeeW mes ueieeJe Je keÀe ef®ebleve Deelcee keÀes veMes mes ³egkeÌle keÀjsiee~ DeueewefkeÀkeÀ mecyevOeeW mes ueieeJe kesÀ DeefleefjkeÌle efHeÀj ªneveer ef[^ue keÀe DeY³eeme keÀjW Deewj ³eesie-³egkeÌle nes peeSb~ HejceefHelee mes efkeÀmeer Yeer Dev³e ueieeJe Yeer nQ ö Jemleg, JewYeJe Je meeOeveeW mes ueieeJe Yeer ceveg<³e mecyevOe mes ªn-efjneve keÀjkesÀ mJe³eb keÀes keÀes Flevee DeOeerve keÀj ueslee nw efkeÀ GvekesÀ efyevee F&MJejer³e H³eej mes mecHevve keÀjW~ meJesjs-meJesjs peerJeve veerjme ueieves ueielee nw Deewj Fme He´keÀej efkeÀ³ee ie³ee He´eefHle³eeW keÀe DevegYeJe Deelcee keÀes He´ke=Àefle keÀe ceeefuekeÀ ³eesieer He´ke=Àefle kesÀ DeOeerve meeje efove Deevebefole efmLeefle ceW jKesiee Deewj keÀesF& Yeer ueieeJe keÀe yebOeve Deelcee keÀes yeebOe nes peelee nw~ ö ueieeJe ceveg<³e keÀes DeHeveer F®íe mes Yeer neslee veneR mekesÀiee ke̳eeWefkeÀ Deelcee keÀe He´eefHle³eeW mes nw~ ceveg<³e mees®elee nw efkeÀ cesjer F®íe ³ee cesje KeesKeuee nesvee ner ueieeJe keÀe cegK³e keÀejCe nw~ oelee keÀer mce=efle jns mebkeÀuHe HetCe& nesvee ner ®eeefnS Deewj Fme He´keÀej F®íe SkeÀ yebOeve yeve peeleer nw Je HejsMeeve keÀjves ceveg<³e efkeÀmeer kesÀ iegCe, - Mes<e Hespe 11 Hej...
Depecesj-OeesueeYeeìe~ DebojkeÀesì ojieen Heefjmej ceW i³esye Heerj yeeyee keÀe Gme& MejerHeÀ cevee³ee ie³ee~ Fme DeJemej Hej GHeefmLele nQ ojieen kesÀ Debpegceve keÀcesìer kesÀ cescyej peveeye mew³³eo cegveJJej ef®emleer, jepe³eesefieveer ye´.kegÀ. ³eesefieveer, Jee[& Hee<e&o cegefKle³eej Denceo, Hee<e&o efce³eeB Keeve meenye, Hee<e&o MeHeÀerkeÀ Denceo meenye, Hee<e&o MeefkeÀj Deueer meenye, jMeero cebmetjer meenye leLee Dev³e~
je³eyejsueer-G.He´.~ `DeueefJeoe [e³eefyeìer]pe efMeefJej' kesÀ oewjeve Hejceelce mce=efle ceW meer.Sce.Sme. [e@. Sve.kesÀ. ÞeerJeemleJe, cesef[keÀue Dee@efHeÀmej [e@. efJeefHeve iegHlee, ®eeFu[ mHesefMe³eefuemì [e@. Deefveue kegÀceej, [e@. ieerlee kegÀceej, ye´.kegÀ. p³eesefle, ye´.kegÀ. ieeieea leLee Dev³e~
yegæ{uee[e-Hebpeeye~ `efmekeÀjsìdme Dee@HeÀ nwHHeervesme Le´t jepe³eesiee' keÀe³e&ke´Àce kesÀ oewjeve F&MJejer³e mce=efle ceW Deej.Sme. keÀHetj,pesvejue cewvespej,Hebpeeye efmebOe yeQkeÀ, ye´.kegÀ. megsoMe yenve, ye´.kegÀ. jeefpevoj yenve, ye´.kegÀ. ©efHevoj yenve leLee Dev³e~
DeemkeÀe-Deesef[Mee~ efJeke´Àce kesÀmejer Dee©Ke,kewÀefyevesì efceefvemìj,Deesef[Mee keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. He´Jeeleer~
ceeseflenejer-efyenej~ veiej kesÀ efpeuee mketÀue cewoeve ceW Dee³eesefpele `meele efoJemeer³e je<ì^er³e ke=Àef<e cesuee' ceW ye´ïeekegÀceejer]pe Üeje `J³emeve cegefkeÌle, veejer meMeefkeÌlekeÀjCe leLee ³eeweif ekeÀ Kesleer' efJe<e³e Hej ueieeF& ieF& He´oMe&veer keÀe oerHe He´pJeefuele keÀj GodIeeìve keÀjles ngS ke=Àef<e jep³e ceb$eer, ye´.kegÀ. ceervee, ye´.kegÀ. Deefyelee leLee Dev³e~
veJejbieHegj-Deesef[Mee~ DeefKeue Yeejleer³e DeefYe³eeve `yesìer ye®eeDees meMekeÌle yeveeDees' keÀe oerHe He´pJeefuele keÀj GodIeeìve keÀjles ngS efJeOee³ekeÀ ceveesnj jbOeejer, ef[efmì^keÌì yuee@keÀ ®es³ejcewve YeieJeleer ye$ee, c³egefveefmeHewefueìer ®es³ejcewve yemebleer meewje, S®e.Sce. megefHe´³ee vee³ekeÀ, meceepemesJeer peievveeLe ceneHee$e, ye´.kegÀ. [e@. meefJelee, ye´.kegÀ. veeruece leLee Dev³e~
8
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
n]peejeW met³eesX kesÀ meceeve He´keÀeMeJeeve efkebÀleg ®evêcee meceeve Meerleue Yeer
ooent-veenve(efn.He´.)~ YeepeHee ceefnuee cees®ee& keÀer He´osMeeO³e#ee Fvot ieesmJeeceer keÀes DeesceMeeefvle ceeref[³ee Heef$ekeÀe YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. jcee Je ye´.kegÀ. oerHee~
mecyeueHegj-Deesef[Mee~ Debleje&<ì^er³e ceefnuee efoJeme Hej Sce.Sue.meer. keÀer ceefnuee keÀe³e&keÀlee&DeeW kesÀ meeLe DeeO³eeeflcekeÀ ®e®ee& keÀjves kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW ye´.kegÀ. oerHee, ye´.kegÀ. p³eesefle leLee ye´.kegÀ. keÀefJelee~
veoJeF&-jepe.~ veJejeef$e kesÀ DeJemej Hej ®ewlev³e osefJe³eeW keÀer PeeBkeÀer keÀe oerHe He´pJeefuele keÀj GodIeeìve keÀjles ngS efkeÀjevee ce®exvì SmeesefmeSMeve kesÀ DeO³e#e megYee<e efpevoue, ye´.kegÀ. yeefyelee, ye´.kegÀ. keÀceuesMe, ye´.kegÀ. meblees<e leLee Dev³e~
ieleebkeÀ mes Deeies... i³eejnJeW DeO³ee³e kesÀ Henues MueeskeÀ mes ueskeÀj DeeþJeW MueeskeÀ lekeÀ efJeMJe ªHe oMe&ve kesÀ efueS Depeg&ve Üeje efveJesove kesÀ yeeo efoJ³e ®e#eg keÀer He´eefHle nesleer nw~ veewJeW MueeskeÀ mes yeeFmeJeW MueeskeÀ lekeÀ efJeMJe mJeªHe keÀe efJeJejCe Deewj ceefncee yelee³eer ieF& nw~ lesFmeJeW MueeskeÀ mes ueskeÀj He®®eermeJeW MueeskeÀ lekeÀ Depeg&ve keÀer J³eekegÀue ceveesoMee oMe&³eer ie³eer nw~ He®®eermeJeW MueeskeÀ mes ®eewleermeJeW MueeskeÀ lekeÀ cenekeÀeue mJeªHe Deewj efveefceÊe YeeJe kesÀ meeLe ³eg× keÀjves keÀer He´sjCee oer ieF& nw~ HewÊeermeJeW MueeskeÀ mes ueskeÀj HeQleeefuemeJeW MueeskeÀ lekeÀ Depeg&ve keÀe meceHe&Ce YeeJe Deewj #ecee ³ee®evee keÀe JeCe&ve nw~ HeQleeefuemeJeW MueeskeÀ mes He®eHeveJeW MueeskeÀ lekeÀ Devev³e YeeJe kesÀ efyevee He´eefHle veneR nes mekeÀleer nw, Fme yeele keÀes Deewj ]p³eeoe mHe<ì efkeÀ³ee ie³ee nw~ efHeÀj Depeg&ve ves keÀne efkeÀ DeeHeves pees Hejce ieesHeveer³e DeeO³eeeflcekeÀ %eeve megvee³ee, Gmemes cesje De%eeve Deewj ceesn ve<ì nes ie³ee nw~ FmeefueS ³eefo DeeHe ceeveles nes efkeÀ cesjs Üeje DeeHekeÀe Jen ªHe osKee peevee mebYeJe nw lees ns ³eesiesMJej, DeeHe DeHeves DeefJeveeMeer mJeªHe keÀe oMe&ve keÀjeFS~ YeeJeeLe& ³en nw efkeÀ nceW Fme yeele keÀe mcejCe keÀjelee nw efkeÀ efkeÀme He´keÀej YeieJeeve DeHeves YekeÌleeW kesÀ Ëo³e ceW efmLele GvekesÀ De%eeve DebOekeÀej keÀes ve<ì keÀj osles nQ Deewj GvnW efoJ³e ®e#eg He´oeve keÀj meceLe& yeveeles nQ~ DeLee&led met#ce efJe<e³e keÀes ie´nCe keÀjves keÀer yeewef×keÀ #ecelee He´oeve keÀjles nQ~ efpelevee J³eefkeÌle keÀe Devev³e YeeJe neslee nw~ Glevee Hejceelcee Üeje Jen efoJ³e ®e#eg He´eHle keÀjles nQ, efpememes met#ce efJe<e³eeW keÀes ie´nCe keÀjves keÀer yeewe×f keÀ
#ecelee efceueleer nw~ Fme lejn mes Deye mebpe³e yeleelee nw efkeÀ Depeg&ve ves ke̳ee osKee? mebpe³e ves DeHeves efoJ³e ®e#eg mes osKee, ke̳eeWefkeÀ efoJ³e ®e#eg keÀe Jejoeve mebpe³e keÀes Yeer He´eHle Lee~ Gmeves Gme efoJ³e mJeªHe keÀe JeCe&ve efkeÀ³ee efkeÀ DeekeÀeMe ceW SkeÀ meeLe n]peejeW met³e& Go³e nesves mes efpelevee He´keÀeMe neslee -ye´.kegÀ. G<ee,Jeefj<þ jepe³eesie He´efMeef#ekeÀe nw Jees Gme Hejceelcee kesÀ He´keÀeMe kesÀ me¢M³e nw~ Flevee Demeerce He´keÀeMe Lee Deewj DeeM®e³e&®eefkeÀle nef<e&le jesceeW Jeeuee Oevebpe³e Hejceelcee keÀes efmej PegkeÀekeÀj neLe peesæ[keÀj kesÀ He´Ceece keÀjlee nw~ ³es efoJ³e mJeªHe pees keÀne meYeer He´keÀeMeeW ceW lespemJeer met³e& kesÀ meceeve nw, uesefkeÀve Jees lespe ®egYeves Jeeuee veneR, ve#e$eeW ceW ®ebêcee kesÀ meceeve~ Fme He´keÀej mes YeieJeeve ves DeHeves FkeÌkeÀerme ÞesCeer kesÀ meeQo³e& keÀe JeCe&ve efkeÀ³ee~ efpemeceW meJeex®®e efmLeefle keÀes He´keÀì efkeÀ³ee Jees mJeªHe mebpe³e Yeer DeHeveer ¢ef<ì mes osKelee nw efkeÀ kewÀmes Depeg&ve PegkeÀ peelee nw Deewj He´Ceece keÀjlee nw Gme efoJ³e mJeªHe keÀes~ GmekesÀ yeeo keÀceue Deemeve Hej ye´ïee peer SJeb MebkeÀj keÀes osKe jns nQ~ Deye ³es efJejeì ªHe efkeÀmekeÀe nw? Hejceelcee keÀe veneR nw~ ³es Þeerke=À<Ce
keÀe nw~ efpeme leve ceW GvneWves DeJelejCe efkeÀ³ee Lee Je efpeme leve keÀes ceeO³ece yevee³ee Lee- ³es ieerlee keÀe %eeve megveeves kesÀ efueS, GmekesÀ Yeer mJeªHe keÀe oMe&ve keÀjelee nw efkeÀ Hejceelcee keÀewve Deewj ³es keÀewve nw? Þeerke=À<Ce keÀewve nw Deewj Jees keÀewve nw? meejs osJeleeDeeW, keÀceue Deemeve Hej ye´ïee peer SJeb MebkeÀj keÀes osKe jns nQ~ Hejceelcee Deeefo, ceO³e, Deble jefnle Deveble meeceL³e& mes ³egkeÌle nQ, peyeefkeÀ Þeerke=À<Ce ves me=ef<ì kesÀ Deeefo-ceO³e-Deble ceW mece³e He´efle mece³e efJeefYevve mJeªHe mes pevce efue³ee nw~ Deveble meeceL³e& ³egkeÌle mJeªHe ceW pevce efue³ee~ MebKe, ®eke´À, ieoe, He¨e³egkeÌle, He´keÀeMeceeve lespe Hegbpe mJeªHe keÀes Jees DeHeveer yegef× mes ie´nCe veneR keÀj Hee jne nw~ Hejceelcee Fme peiele kesÀ Hejce DeeÞe³e, MeeMJeled Oece& kesÀ j#ekeÀ nQ~ peyeefkeÀ Þeerke=À<Ce mece³e He´efle mece³e Hegveë Fme mebmeej ceW efJeefYevve keÀe³e& DeLe& pevce ueslee nw, uesefkeÀve Jees Hejceelcee veneR nw~ Fmeefue³es Hejceelcee kesÀ efoJ³e mJeªHe keÀe mee#eelkeÀej Henues keÀje³ee efkeÀ Jees Demeerce mJeªHe keÀewve mee nw~ YeieJeeve keÀes keÀnles ner nQ keÀjvekeÀjeJevenej~ Jees efkeÀmekesÀ Üeje keÀe³e& keÀjelee nw? Jees ye´ïee, efJe<Ceg Deewj censMe kesÀ Üeje ³en keÀe³e& keÀjeles nQ, pees efkeÀ Deeefo, ceO³e, Deble leerveeW mece³e ceW DeHeves Deveble meeceL³e& mes ³egkeÌle nesles nQ~ YeieJeeve DeLee&led Gmeer keÀe veece nw Hejceelcee pees ³es leerveeW keÀes Yeer Flevee meeceL³e& He´oeve keÀjles nQ~ meeceL³e& He´oeve keÀjles ngS Jes mebmeej ceW DeHeves mJeªHe keÀes efJeMes<e ªHe mes j®ekeÀj kesÀ, Fme mebmeej ceW MeeMJeled Oece& keÀer j#ee keÀjves nsleg, Ssmes efoJ³e mJeªHe ceW Deeles nQ~ uesefkeÀve ceveg<³e GvnW Hen®eeve veneR Heelee nw~ - ke´ÀceMeë
]K³eeueeW kesÀ DeeF&ves ceW...
yejsueer-G.He´.~ `jepe³eesie Üeje KegMevegcee peerJeve' keÀe³e&ke´Àce ceW ceb®eemeerve nQ censMe ®evê Mecee&,DeO³e#e,ieesu[ve ie´erve SmeesefmeSMeve, [e@. ueeue cees³ee&,jefpemì^ej, Sce.pes.Heer. jesefnueKeC[ ³egefveJeefme&ìer, kesÀ.Heer. iegHlee,ef[H³egìer [e³ejskeÌìj,HeÀe³ej Dee@efHeÀme, ye´.kegÀ. ceveesjcee leLee mecyeesefOele keÀjles ngS IeveM³eece KeC[sueJeeue, HeÀeGC[j ®es³ejcewve,yeer.Sme. Sbiuees Dee@³eue efueefceìs[~
HewÀ]peeyeeo-G.He´.~ DeeO³eeeflcekeÀ keÀe³e&ke´Àce ceW JeefjHeue oeme veeveJeeveer, cesJeueoeme kesÀMeJeeveer, DeMeeskeÀ cevOeeve leLee meYeer cegefKe³eepeveeW keÀes mecceeefvele keÀjles ngS ye´.kegÀ. MeefMe~
ceesneueer-Hebpeeye~ efJeMJe mJeemL³e efoJeme Hej Dee³eesefpele keÀe³e&ke´Àce ceW oerHe He´pJeefuele keÀjles ngS [e@. efHe´³eoMeea jbpeve,[e³ejskeÌìj,efkeÀ[veer ì^evmeHueebì HeÀesefì&me, ye´.kegÀ. He´sceuelee, [e@. ye´.kegÀ. jcee leLee [e@. cegkesÀMe ieeyee,meeFkeÀes LewjsefHemì~
KegMeer GvekeÀes veneR efceueleer pees DeHeveer MeleesX Hej ef]pevoieer efpe³ee keÀjles nQ~ KegMeer GvekeÀes efceueleer nw pees otmejeW keÀer KegMeer kesÀ efueS DeHeveer MelesX yeoue efue³ee keÀjles nQ~~ DeeHe ³en venerR keÀn mekeÀles, efkeÀ DeeHekesÀ Heeme mece³e veneR nw~ ke̳eeWefkeÀ DeeHekeÀes Yeer efove ceW Glevee ner mece³e (24 IeCìe) efceuelee nw efpelevee mece³e ceneve SJeb meHeÀue ueesieeW keÀes efceuelee nw~~
Go³eHegj-jepe.~ Kesue He´Yeeie Üeje Dee³eesefpele `ceeFb[ Hee@Jej' efJe<e³ekeÀ keÀe³e&ke´Àce kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW keÀve&ue yeer.meer. meleer,Go³eHegj Deeceea mìsMeve, [e@. efnceebMeg jepeesje,pet[es keÀjeìs keÀes®e, ye´.kegÀ. jerìe, ye´.kegÀ. peieyeerj,ceeGCì Deeyet, efJeveeso meent,meske´sÀì^er,Hee@Jej efueefHeÌìbie, efoueerHe Yeb[ejer,efke´ÀkesÀì keÀes®e, jcesMe censMJejer,yew[efcebìve keÀes®e leLee Dev³e~
HeÀjeroeyeeo~ Hegefueme keÀefceMvejsì kesÀ keÀe@vHe´sÀvme ªce ceW Hegefueme keÀefce&³eeW keÀes `mì^sme cewvespeceWì' kesÀ yeejs ceW yeleeles ngS ye´. kegÀ. Hetvece~ meYee ceW GHeefmLele nQ S.meer.Heer. jepesMe ®es®eer leLee HegefuemekeÀceea~
efouueer-efoueMeeo iee[&ve~ iegª lesie yeneogj ne@efmHeìue kesÀ efoJ³e peerJeve ³eesiee kesÀvê ceW veefme¥ie mìeHeÀ kesÀ efueS `mvesn efceueve' keÀe³e&ke´Àce kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW [er.Sve.Sme. jcee ÞeerJeemleJe, efyeceuee efmebn, ye´.kegÀ. veerlee leLee Dev³e~
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
petve- II, 2017
9
keÀLee meefjlee meeJeOeeveer mes Devegceefle SkeÀ Ieves pebieue ceW SkeÀ F®íehete|le Je=#e Lee, GmekesÀ veer®es yewþ keÀj keÀesF& Yeer F®íe keÀjves mes Jen legjble hetjer nes peeleer Leer~ ³en yeele yengle keÀce ueesie peeveles Les~ SkeÀ yeej meb³eesie mes SkeÀ LekeÀe ngDee J³eeheejer Gme Je=#e kesÀ veer®es Deejece keÀjves kesÀ efueS yewþ ie³ee Deewj Gmes veeRo ueie ieF&~ peeieles ner Gmes yengle YetKe ueieer, Gmeves Deeme heeme osKekeÀj mees®ee efkeÀ keÀeMe kegÀí Keeves keÀes efceue peeS~ lelkeÀeue mJeeefoä hekeÀJeeveeW mes Yejer Leeueer nJee ceW lewjleer ngF& GmekesÀ meeceves Dee ieF&~ J³eeheejer ves Yejhesì Keevee Kee³ee Deewj YetKe Meeble nesves kesÀ yeeo mees®eves ueiee efkeÀ keÀeMe kegÀí heerves keÀes efceue peeS~ lelkeÀeue GmekesÀ meeceves nJee ceW lewjles ngS DeveskeÀ Mejyele Dee ieS~ Mejyele heerves kesÀ yeeo Jen Deejece mes yewþ keÀj mees®eves ueiee efkeÀ Deepe lekeÀ Ssmee ngDee veneR... pees mees®ee Jen efceue peelee nw~ ]peªj hesæ[ hej keÀesF& Yetle jnlee nw pees cegPes efKeuee efheuee keÀj yeeo ceW cegPes Kee uesiee~ Ssmee mees®eles ner lelkeÀeue GmekesÀ meeceves SkeÀ Yetle Dee³ee Deewj Gmes Kee ie³ee~ Fme he´mebie mes nce ³en meerKe mekeÀles nQ efkeÀ nceeje ceeqmle<keÀ ner F®íehete|le Je=#e nw~ nce efpeme ®eer]pe keÀer he´yeue keÀecevee keÀjWies Jen ncekeÀes DeJeM³e efceuesieer~ DeefOekeÀebMe ueesieeW keÀes peerJeve ceW yegjer ®ee]rpeW FmeefueS efceueleer nQ ke̳eeWefkeÀ Jes yegjer ®eer]peeW keÀer ner keÀecevee keÀjles nQ~ Fbmeeve ]p³eeoelej mece³e mees®elee nw efkeÀ keÀneR yeeefjMe ceW Yeerieves mes ceQ yeerceej ve nes peeTB Deewj Jen yeerceej nes peelee nw~ Fbmeeve mees®elee nw efkeÀ cesjer efkeÀmcele ner Kejeye nw Deewj GmekeÀer efkeÀmcele me®eceg®e Kejeye nes peeleer nw~ Fme lejn nce osKeWies efkeÀ nceeje DeJe®esleve ceve F®íehetel| e Je=#e keÀer lejn nceejer F®íeDeeW keÀes F&ceeveoejer mes hetCe& keÀjlee nw~ FmeefueS ncekeÀes Deheves ceeqmle<keÀ ceW efJe®eejeW keÀes meeJeOeeveer mes he´JesMe keÀjves keÀer Devegceefle osveer ®eeefnS~ ³eefo ieuele efJe®eej Deboj Dee peeSbies lees ieuele heefjCeece efceueWies~ efJe®eejeW hej keÀeyet jKevee ner Deheves peerJeve hej keÀeyet keÀjves keÀe jnm³e nw~ nceejs efJe®eejeW mes ner nceeje peerJeve ³ee lees mJeie& yevelee nw ³ee veke&À~ efJe®eej peeotiej keÀer lejn nesles nQ, efpevnW yeouekeÀj nce Dehevee peerJeve yeoue mekeÀles nQ~ Fmeefue³es meoe mekeÀejelcekeÀ mees®e jKeW~ ³eefo nce De®íe mees®eves ueieles nQ lees hetjer keÀe³eveele nceW Deewj De®íe osves ceW ueie peeleer nw~
meew yeej mees®e ueW SkeÀ mevle he´ele: keÀeue Ye´ceCe nsleg mecegê kesÀ leì hej hengB®es... mecegê kesÀ leì hej GvneWves SkeÀ heg©<e keÀes osKee pees SkeÀ m$eer keÀer ieeso ceW mej jKe keÀj mees³ee ngDee Lee~ heeme ceW Mejeye keÀer Keeueer yeesleue heæ[er ngF& Leer~ mevle yengle og:Keer ngS~ GvneWves efJe®eej efkeÀ³ee efkeÀ ³es ceveg<³e efkeÀlevee leeceefmekeÀ Deewj efJeueemeer nw, pees he´ele:keÀeue Mejeye mesJeve keÀjkesÀ m$eer keÀer ieeso ceW mej jKe keÀj he´sceeueehe keÀj jne nw~ Leesæ[er osj yeeo mecegê mes ye®eeDees ye®eeDees keÀer DeeJee]pe DeeF&, mevle ves osKee efkeÀ SkeÀ ceveg<³e mecegê ceW [tye jne nw, ceiej mJe³eb lewjvee veneR Deeves kesÀ keÀejCe mevle osKeles jnves kesÀ DeueeJee kegÀí veneR keÀj mekeÀles Les~ m$eer keÀer ieeso ceW mej jKe keÀj mees³ee ngDee J³eefkeÌle Gþe Deewj [tyeves Jeeues keÀes ye®eeves nsleg heeveer ceW ketÀo ie³ee~ Leesæ[er osj ceW Gmeves [tyeves Jeeues keÀes ye®ee efue³ee Deewj efkeÀveejs ues Dee³ee~ mevle efJe®eej ceW heæ[ ieS efkeÀ Fme J³eefkeÌle keÀes yegje keÀnW ³ee Yeuee~ Jees GmekesÀ heeme ieS Deewj yeesues YeeF& legce
keÀewve nes, Deewj ³eneB ke̳ee keÀj jns nes...? Gme J³eefkeÌle ves GÊej efo³ee, ceQ SkeÀ ceígDeeje ntB, ceíueer ceejves keÀe keÀece keÀjlee ntB~ Deepe keÀF& efoveeW yeeo mecegê mes ceíueer hekeÀæ[ keÀj he´ele: peuoer ³eneB ueewìe ntB~ cesjer ceeB cegPes uesves kesÀ efueS DeeF& Leer Deewj meeLe ceW (Iej ceW keÀesF& otmeje yele&ve veneR nesves hej) Fme ceefoje keÀer yeesleue ceW heeveer ues DeeF&~ keÀF& efoveeW keÀer ³ee$ee mes ceQ LekeÀe ngDee Lee, Deewj Yeesj kesÀ megneJeves JeeleeJejCe ceW ³es heeveer heerkeÀj LekeÀeve keÀce keÀjves kesÀ efueS ceeB keÀer ieeso ceW mej jKe keÀj Ssmes ner mees ie³ee~ mevle keÀer DeeBKeeW ceW DeeBmet Dee ieS efkeÀ ceQ kewÀmee heelekeÀ ceveg<³e ntB, pees osKee GmekesÀ yeejs ceW ceQves ieuele efJe®eej efkeÀ³ee~ peyeefkeÀ JeemleefJekeÀlee Deueie Leer~ keÀesF& Yeer yeele pees nce osKeles nQ, ncesMee pewmeer efoKeleer nw Jewmeer veneR nesleer nw, GmekeÀe SkeÀ otmeje henuet Yeer nes mekeÀlee nw~ FmeefueS efkeÀmeer kesÀ he´efle keÀesF& efveCe&³e uesves mes henues meew yeej mees®eW Deewj leye HewÀmeuee keÀjW~
me®®eer Hejer#ee keÀer Ieæ[er
SkeÀ ®eer]pe pees Gmeves veneR oer
mece³e kesÀ Heeyebo Deewj Ieæ[er keÀer megF& kesÀ meeLe ®eueves Jeeues ueeueyeneogj Meeðeer leye jsueceb$eer Les~ Jes mejoej veiej ceW nes jns SkeÀ meccesueve ceW pee jns Les~ ceeie& ceW SkeÀ ieeBJe Heæ[lee Lee~ Gme ieeBJe mes peye Jes iegpej jns Les lees kegÀí ie´eceerCeeW ves GvekeÀer keÀej jeskeÀ ueer~ Hetíe ie³eeö``ke̳ee yeele nw?'' lees ie´eceerCeeW ves keÀne ö``SkeÀ iejerye efkeÀmeeve keÀer Deewjle keÀer He´metefle keÀe mece³e efvekeÀì nw~ keÀesF& Jeenve efceue veneR jne nw Deewj Gmes Heeme kesÀ Menj efYepeJeevee nw~ ³eefo DeeHe Fme ieeæ[er ceW ues peeves oW lees De®íe nw~'' `` veneR ³en ieeæ[er SkeÀ mejkeÀejer keÀece mes mejoej veiej pee jner nw~''ö Meeðeer peer kesÀ ner efkeÀmeer men³ee$eer ves lelkeÀeue GÊej efo³ee~ ie´eceerCe ves Devegve³e keÀjles ngS keÀneö``peer Gmes Yeer mejoej veiej ner ues peevee nw~'' yeele keÀes Devemegveer keÀjles ngS men³ee$eer DeefOekeÀeefj³eeW ves ieeæ[er ®eueeves keÀes keÀne, uesekf eÀve Meeðeer peer legjlb e ner ieeæ[er mes veer®es Glej Heæ[s Deewj yeesuesö``ues DeeDees Gme yenve keÀes~ nce DeHeveer ieeæ[er mes Gmes ef®eefkeÀlmeeue³e HenBg®ee oWies~'' Fme Hej Gve kesÀ meeLeer yeesuesö``ceb$eer peer! Fve ueesieeW keÀes Gme ceefnuee keÀes Iej mes ueeves ceW mece³e ueie mekeÀlee nw, mebYeJe nw nceeje meccesueve mece³e Hej Megª ve nes HeeS~'' GÊej ceW Meeðeer peer yeesues ö`` Gme yenve keÀes ef®eefkeÀlmeeue³e ues peevee, Gme meccesueve mes ]p³eeoe cenlJeHetCe& nw~ nce SkeÀ pevemesJekeÀ keÀnueeles ngS Yeer Ssmes vee]pegkeÀ ceewkesÀ Hej DeHeveer ef]peccesoejer mes cegkeÀj peeSB lees Fmemes yeæ[er Deelce-He´Jeb®evee Deewj ke̳ee nesieer?'' efHeÀj Meeðeer peer ves Gme ðeer keÀes ef®eefkeÀlmeeue³e HenBg®ee efo³ee~ efJe<ece HeefjefmLeefle³eeW ceW ceneHegª<eeW kesÀ J³eefkeÌlelJe keÀer me®®eer Hejer#ee nesleer nw~
SkeÀ yeej SkeÀ Depeveyeer efkeÀmeer kesÀ Iej ie³ee~ Jen Deboj ie³ee Deewj cesnceeve keÀ#e ceW yewþ ie³ee~ Jen Keeueer neLe Dee³ee Lee lees Gmeves mees®ee efkeÀ kegÀí Ghenej osvee De®íe jnsiee~ lees Gmeves Jene ìbieer SkeÀ heseÅvìie Gleejer Deewj peye Iej keÀe ceeefuekeÀ Dee³ee, Gmeves hesevÅ ìie osles ngS keÀne, ³en ceQ DeehekesÀ efueS uee³ee nt~B Iej keÀe ceeefuekeÀ, efpemes helee Lee efkeÀ ³en cesjer ®eer]pe cegPes ner YeWì os jne nw, meVe jn ie³ee !!!!! Deye Deehe ner yeleeSb efkeÀ ke̳ee Jen YeWì heekeÀj, pees efkeÀ henues mes ner GmekeÀe nw, Gme Deeoceer keÀes KegMe nesvee ®eeefnS ?? cesjs K³eeue mes veneR....uesefkeÀve ³ener ®eer]pe nce YeieJeeve kesÀ meeLe Yeer keÀjles nQ~ nce GvnW ©he³ee, hewmee ®eæ{eles nQ Deewj nj ®eer]pe pees GvekeÀer ner yeveeF& nw, GvnW YeWì keÀjles nQ! uesefkeÀve ceve ceW YeeJe jKeles nQ efkeÀ ³es ®eer]pe ceQ YeieJeeve keÀes os jne ntB! Deewj mees®eles nQ efkeÀ F&MJej KegMe nes peeSbies! cetKe& nQ nce~ nce ³en veneR mecePeles efkeÀ GvekeÀes Fve meye ®eer]peeW keÀer ]peªjle veneR~ Deiej Deehe me®e ceW GvnW kegÀí osvee ®eenles nQ lees Deheveer Þe×e oerefpeS, GvnW Deheves nj SkeÀ éeeme ceW ³eeo keÀerefpe³es Deewj efJeMJeeme ceeefveS he´Yeg ]peªj KegMe nesiee~ Depeye nwjeve ntB YeieJeeve legPes kewÀmes efjPeeTb ceQ; keÀesF& Jemleg veneR Ssmeer efpemes legPe hej ®e{eTb ceQ~ YeieJeeve ves peJeeye efo³ee : mebmeej keÀer nj Jemleg legPes cewveW oer nw~ lesjs heeme Deheveer ®eer]pe efmeHe&À lesje DenbkeÀej nw, pees ceQves veneR efo³ee~ Gmeer keÀes let cesjs Dehe&Ce keÀj os~ lesje peerJeve meHeÀue nes peeSiee~
ceGÀ-G.He´.~ HetJe& cegK³eceb$eer ceeveveer³e DeefKeuesMe ³eeoJe keÀes F&MJejer³e meewieele YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. efJeceuee~ meeLe nQ ye´.kegÀ. Deejleer leLee ye´.kegÀ. Oeerjsvê~
efouueer-cepeefueme Heeke&À~ iegªÜeje efmeKe He´yevOekeÀ keÀcesìer Fvêeveiej kesÀ DeO³e#e mejoej yesDevle efmebn ye´.kegÀ. jepekegÀceejer keÀes HeìkeÀe HenveekeÀj mecceeefvele keÀjles ngS~
mecyeueHegj-Deesef[Mee~ `Hejceelce %eeve Üeje mJe-meMeefkeÌlekeÀjCe' keÀe³e&ke´Àce ceW DeHeves efJe®eej J³ekeÌle keÀjles ngS ye´.kegÀ. HeeJe&leer~ ceb®eemeerve nQ Deej.Heer. efmebn,pesvejue cewvespej,S®e.Deej.,efnv[eukeÀes, ye´.kegÀ. megMeeruee, ye´.kegÀ. p³eesefle leLee ye´.kegÀ. oerHee~
Deueerieæ{-G.He´.~ cegueekeÀele kesÀ oewjeve ceC[uee³egkeÌle megYee<e ®evê Mecee& keÀes DeesceMeebefle ceeref[³ee Heef$ekeÀe YeWì keÀjles ngS ye´.kegÀ. nscee leLee ye´.kegÀ. megceve~
efouueer-ueesOeer jes[~ DebOe efJeÐeeue³e ceW Dee@³eue Fbef[³ee efue. Üeje He´e³eesefpele `mekeÀejelcekeÀ mees®e keÀer MeefkeÌle' efJe<e³ekeÀ mebiees<þer keÀjeves kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW Þeercebleer ªHeebpeefue,He´yebOekeÀ, ye´.kegÀ. Heer³et<e, ye´.kegÀ. efieefjpee leLee He´efleYeeieer~
yeebmeJeeæ[e-jepe.~ He´esie´sme mebmLeeve Üeje Dee³eesefpele keÀe³e&ke´Àce ceW MeeMJele ³eewefiekeÀ Kesleer kesÀ yeejs ceW He´efMe#eCe osves kesÀ HeM®eeled mecetn ef®e$e ceW ye´.kegÀ. jerìe leLee ye´.kegÀ. mejespe~ meeLe nQ He´esie´sme mebmLeeve kesÀ [e³ejskeÌìj Depe³e HeeC[s, ì^sefvebie ceemìj efoueerHe kegÀceej ®eewneve leLee He´efleYeeieer~
10
petve- II, 2017 yengcetu³e ®eer]pe, efpememes DeeHe ienjeF& mes pegæ[s nQ, Jees ³eesie ner lees nw~ uesefkeÀve Fme pegæ[eJe ceW keÀ<ì nw, lekeÀueerHeÀ nw, Deiej Jees ®eer]pe vee jns, ³ee ìtì pee³es lees~ Fmes nce efHeÀef]pekeÀue, ³ee JemlegDeeW Ssmee veneR nw efkeÀ DeeHe meYeer ³eesie ³ee Dee@ypeskeÌì mes ienje pegæ[eJe DeLee&led veneR keÀjles, keÀjles nQ, uesefkeÀve peeie=efle Deìw®eceWì keÀn mekeÀles nQ~ efpemekesÀ
GmekeÀe Mejerj kesÀ He´efle Deewj ceesn yeæ{ ie³ee~ Deiej keÀesF& Deewj Fme HejekeÀe<þe mes efvekeÀuee Deewj keÀesF& O³eeve efJeefOe meerKeer, lees Jees Yeer kegÀí Heeves kesÀ efueS, vee efkeÀ osves kesÀ efueS, lees efHeÀj DeeefKej pegæ[eJe nes ie³ee~ lees ³eesie keÀes ueesieeW ves ³eneR lekeÀ meerefcele
³ee ³etB keÀnW efkeÀ DeJes³ejvesme veneR nw~ ³eesie keÀes meeceev³e Yee<ee ceW peesæ[ ³ee pegæ[eJe keÀnles nQ, Jees keÀneR ve keÀneR, efkeÀmeer ve efkeÀmeer mes lees nw ner, ®eens Jees DeHevee Iej nes, DeHevee HeefjJeej nes, efjMlesoej neW ³ee DeHeveer keÀesF& Yeer
keÀj efo³ee~ peerJeve keÀer nj He´efke´À³ee ³eneR mes ieg]pejleer nw~ keÀnvee ³en nw efkeÀ keÀce& keÀer kegÀMeuelee keÀe veece ³eesie nw~ Deiej nce SkeÌmeerueWme Hej keÀe³e& keÀjW lees, keÀce& Yeer Deewj ³eesie Yeer~ uesefkeÀve Deepe keÀce& keÀes keÀjles, Deewj GmekesÀ HeefjCeece keÀes
peerJeve ner ³eesie nw ³eewefiekeÀ efke´À³ee ³ee ³eesie keÀer ceveesoMee Deepe kegÀí Ssmeer nw, efkeÀ nj keÀesF& keÀneR ve keÀneR, Fve efke´À³eeDeeW mes peerJeve kesÀ kegÀí HenuegDeeW keÀes meeOeves keÀe He´³eeme yeKetyeer keÀj jne nw~ ®eens Jees MeejerefjkeÀ ³eesie nes, ³ee keÀesF& efke´À³ee, ceeveefmekeÀlee þerkeÀ nesves kesÀ efueS ner nw~ uesefkeÀve ke̳ee kegÀí keÀjW efkeÀ peerJeve ceW ³eesie veneR, yeefukeÀ peerJeve ner ³eesie yeve peeS~
GHeueyOe HegmlekeWÀ
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
ìtìves ³ee Keesves keÀe [j ueies, Jees ³eesie lees ogëKeoeF& nes ie³ee~ Deepe ceveg<³e Leesæ[e peeiee, lees Gmeves MeejerefjkeÀ efke´À³ee, Deemeve, He´eCee³eece Deeefo keÀjvee Meg© efkeÀ³ee~ Mejerj Hej HeÀeskeÀme neskeÀj He´efke´À³ee keÀes HeÀe@uees keÀj jne nw~ Fmemes
he´Mve:- [j kesÀ keÀejCe cesjer mcejCe MeefÊeÀ #eerCe nesleer pee jner nw, cegPes kegÀí Yeer ³eeo veneR jnlee, pees Yeer ³eeo keÀjles nQ Jen Yeer Yetue peeles nQ ,FmekesÀ efueS nce ke̳ee DeY³eeme keÀjW? GÊej:- DeehekeÀes meyemes henues Deheves ceve keÀe Ye³e efvekeÀeuevee nw, ke̳etbefkeÀ Deehe ìWMeve ceW jnWies lees DeehekeÀer yeewef×keÀ #ecelee #eerCe nesleer pee³esieer~ meJesjs Deehe Gþles ner meele yeej ³eeo keÀjvee, ceQ ceemìj meJe&MeefkeÌleJeeve ntB Deewj ceQ mJe jep³eeefOekeÀejer ntB~ cesjer mcejCe MeefÊeÀ leerJe´ nw, ceQ ceve-yegef× keÀer ceeefuekeÀ ntB~ Deheves ceve-yegef× mes keÀnvee efkeÀ ns cesjs ceve, Deye legce Meeble nes peeDees, ns cesjer yegef× Deye eqmLej nes peeDees~ Deepe pees Yeer hegmlekeÀ ceQ he{tb Gmes legce meeLe-meeLe ie´nCe keÀj uesvee~ ³en DeY³eeme efove ceW leerve yeej DeJeM³e keÀjW~ ìer.Jeer., ceesyeeFue, Fbìjvesì Fve meyemes otj jnW~ Ssmee keÀjves mes DeehekeÀer mcejCe MeefÊeÀ leerJe´ nes pee³esieer~ He´Mveë- heg©<eeLe& keÀjves JeeueeW keÀe heg©<eeLe& kewÀmes les]pe nes? GÊejë- ³en me®e nw efkeÀ meYeer keÀes leerJe´ heg©<eeLe keÀer Gcebie lees veneR nesleer~ efpevnW nesleer nw, GvnW heg©<eeLe& keÀe mJe³eb ner hueeve yeveevee ®eeefnS~ mJe³eb keÀer GVeefle keÀe mJe³eb ner íesìe mee ®eeì& yevee³eW~ ³eefo Deehe J³emle nQ hejvleg heg©<eeLe& keÀjvee ®eenles nQ lees SkeÀ nHeÌles keÀe SkeÀ hJeeFvì keÀe ®eeì& yevee³eW ³ee leerve hJeeFvì keÀe~ GmeceW SkeÀ mJeceeve nes, SkeÀ ³eesie keÀe hJeeFvì Je SkeÀ keÀesF& OeejCee~ mehleen yeeo yeoue oW~ mJe³eb YeieJeeve nceW ieeF[
ue#³e yevee³eW- keÀesF& Yeer yeele nes Gmes peuoer mes peuoer meceele keÀjW~ yeeleeW keÀes yeæ{e³eW veneR, Fmemes ceve DeMeeble nesiee~ ceve keÀes he´efleefove kegÀí DeY³eeme oW Deewj Gmes efove ceW 25 yeej DeJeM³e ³eeo keÀjW, pewmes- ceQ mJejep³e DeefOekeÀejer ntB, ®ecekeÀleer ceefCe nt,B SkeÀ efove ³en DeY³eeme keÀjW~ 7 efove kesÀ 7 DeY³eeme efveeq½ele keÀjW, ceve mJeleë ner J³eLe& mes cegÊeÀ jnsiee~ leermejer yeele- [^ecee kesÀ %eeve keÀes ³et]pe keÀjkesÀ ceve keÀes Meeble jKeW~ meeLemeeLe ©neveer veMee ³ee - jepe³eesieer ye.kegÀ. met³e& KegMeer osves Jeeuee keÀesF& Yeer ceneJeeke̳e he´efleefove He´Mveë- yeeyee ves nceW 2 ceeme keÀe ³eeo jKeW~ Fmemes mJeleë ner ceve J³eLe& mes nesceJeke&À efo³ee nw efkeÀ J³eLe& mebkeÀuhe Je cegkeÌle jnsiee~ J³eLe& mece³e keÀes kebÀì^esue keÀjes~ nceW he´Mve:- cegPes ceveve keÀjvee veneR Deelee nw~ ceveve MeefÊeÀ keÀes yeæ{eves kesÀ efueS nce FmekeÀe menpe Ghee³e yelee³eW? GÊejë- J³eLe& mebkeÀuheeW ceW mece³e Je ke̳ee keÀjW? MeefÊeÀ oesveeW veä nesleer nw~ ceve Yeer Yeejer GÊej:- %eeve yeue kesÀ ªhe ceW keÀece jnlee nw Deewj %eeve Yeer efJemce=le nes peelee keÀjlee nw~ %eeve ceveve kesÀ efueS %eeve oeve nw~ Fmeefue³es J³eLe& mes cegÊeÀ nesves keÀe ¢æ{ keÀjles jnvee, ceveve MeefÊeÀ keÀes yeæ{eves kesÀ mebkeÀuhe keÀjW~ kegÀí ueesie J³eLe& keÀer efueS Debleceg&Keer nesvee DeeJeM³ekeÀ nw~ ieheMehe ceW Yeer IebìeW Jesmì keÀjles nQ, Jes yee¿ecegKeer keÀYeer Yeer ceveve veneR keÀj lees peerJeve ceW meHeÀue veneR nes hee³eWies~ mekeÀles nQ~ kegÀí %eeve keÀer hJee@Fbìdme keÀes yege× f ceeve ceveg<³e keÀes mece³e kesÀ cenlJe keÀes mce=efle ceW jKees lees ceveve neslee jnsiee~ mecePevee ®eeefnS~ J³eLe& megveves ceW mece³e SkeÀ ìe@ehf ekeÀ ueskeÀj efueKees - pewmes Deelcee Jesmì keÀjves mes J³eLe& mebkeÀuhe Yeer ]p³eeoe kesÀ yeejs ceW nce ke̳ee peeveles nQ, hejceelcee ®eueles nQ~ Deleë J³eLe& megveves, osKeves Je kesÀ efoJ³e keÀÊe&J³e ke̳ee-ke̳ee nQ~ Ssmes yeesueves mes cegÊeÀ nesves keÀer he´efle%ee keÀjW~ keÀesF& Yeer ìe@efhekeÀ hej ceveve keÀj mekeÀles ³eeo jKeW, J³eLe& mes cegÊeÀ DeelceeSb ner nQ efvekeÀì YeefJe<³e ceW ceneve keÀe³e& keÀjWieer~ he´Mve:- cesjer cegK³e mecem³ee ¬eÀesOe nw~ keÀj jne nw, GvekesÀ keÀns Devegmeej keÀjles ®eueW~ Dece=leJesuee Je cegjueer keÀe efJeMes<e O³eeve nes~ De®ís heg©<eee|Le³eeW keÀe ³eesie keÀe ®eeì& he´elf eefove ®eej Iebìs DeJeM³e nesvee ®eeefnS~ meeLe-meeLe mJeceeve keÀe DeY³eeme Je hegC³e keÀceeX hej Yeer efJeMes<e O³eeve osvee ®eeefnS~
ceve keÀer yeeleW
osKekeÀj ogëKeer Je megKeer nQ~ Yeer nesvee ®eeefnS, uesefkeÀve ³eefo GmeceW meceHe&Ce YeeJe, DeLee&led ye´.kegÀ.Devegpe,efouueer ³en keÀce& ceQ Mejerj keÀes ®eueeves DeLe& keÀjlee ntB, lees GmeceW pegæ[eJe veneR neslee, Deewj keÀce& Yeer, keÀcexevf ê³eeW mes Hejs nes peelee nw~ ³ener Hejceelcee nceW efmeKeeles nQ efkeÀ ³eesie keÀjes, DeLee&led osn meefnle, osn kesÀ mecyebOeeW keÀes Yetuees, lees keÀce& ceW DeueewefkeÀkeÀlee Deewj efoJ³elee Dee³esieer~ veneR lees nj keÀce& kesÀ HeefjCeece kesÀ yeejs ceW mees®ekeÀj ceve ogëKeer neslee jnsiee~ yeme peerJeve keÀe ³ener SkeÀ DeY³eeme nceW yeæ{elee nw, Deewj nw yengle ner mejue~ keÀjvee ke̳ee nw, DeHeves keÀes, DeHeves DeefmlelJe keÀes Hen®eeve, Fve meerefcele oe³ejeW mes KegMe veneR keÀj uesvee nw~ ³en keÀe³e& efmeHe&À efveefceÊe, ³ee DeepeerefJekeÀe nsleg nw, efHeÀj Deueie~ efHeÀj osefKeS ®ecelkeÀej, nukesÀHeve keÀe, v³eejsHeve keÀe~ leye peerJeve DeeHekeÀe menpe, mejue nes pee³esiee~ Fmemes cegPes yengle MeejerefjkeÀ Deewj ceeveefmekeÀ hejsMeeefve³eeB nesleer nQ~ cegPes Deheves ef®eÊe keÀes Meeble keÀjvee nw, FmekesÀ efueS ke̳ee DeY³eeme keÀjW? GÊej:- jesp] e meJesjs Gþles ner yengle ienve eE®eleve ceW ®eueW efkeÀ ceQ Deelcee Meeble mJeªhe ntB~ cesjer ves®ej ner Meebefle nw Deewj yeej-yeej mJe³eb keÀes ³eeo efouee³ee keÀjW efkeÀ cesje mJeYeeJe lees Meebefle nw~ ¬eÀesOe cesje mJeYeeJe veneR nw, cegPes lees ¬eÀesOe mes cegÊeÀ neskeÀj meyekeÀes h³eej yeebìvee nw~ FmekesÀ efueS he´efleefove DeeOee Iebìe ³eesieDeY³eeme keÀjW Deewj ³eesie mes hetJe& leerve yeej DeY³eeme keÀjW ceQ efJepe³eer jlve nt.B ...¬eÀesOe cegÊeÀ ntB.......ceQ Meeble mJeªhe ntB~ meYeer YeieJeeve kesÀ ye®®es nQ~ cegPes meYeer keÀes De®ís Je®eve yeesueves nQ~ Fmemes DeehekesÀ ¬eÀesOe keÀer pJeeuee Meeble nesleer pee³esieer~ he´Mve:- cegPes veeRo keÀes peerlevee nw, Fme keÀejCe cegjueer keÌueeme keÀe mechetCe& HeÀe³eoe he´ehle veneR nes heelee nw~ ke=Àhe³ee efveêepeerle yeveves keÀer efJeefOe yeleeSb? GÊej:- veeRo keÀes kebÀì^esue keÀjves kesÀ efueS Yeespeve meeeqlJekeÀ nesvee DeeJeM³ekeÀ nw~ Yeespeve Glevee ner keÀjvee ®eeefnS efpelevee DeeJeM³ekeÀ nes~ jeef$e meesves mes hetJe& DeeOee Iebìe ³eesie keÀjW, ³eesie yeue mes ner efveêepeerle yeve mekeÀles nQ~ DeMejerjerheve keÀe DeY³eeme efveêepeerle yeveves ceW yengle ceoo keÀjsiee, meeLe-meeLe Mejerj keÀes lebog©mle jKeves kesÀ efueS Deemevehe´eCee³eece Yeer keÀjves ®eeefnS~ ceve kesÀ æ{erues mebkeÀuhe Yeer ceveg<³e keÀes megueeles nQ FmeefueS ceve keÀes ce]peyetle yeveeDees~
Contact e-mail - bksurya8@yahoo.com
11
petve- II, 2017
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
Meeble, He´mevve ceve Deewj nes meYeer keÀe mJemLe peerJeve - efoueerHe mJeeceer ceeuesieebJe-cene.~ mece³e keÀer DeeJeM³ekeÀlee Meeble SJeb He´mevve ceve Deewj mJemLe peerJeve ner nw, ke̳eeWefkeÀ efove He´efleefove leveeJe yeæ{lee pee jne nw~ Ssmes mece³e Hej ye´ïeekegÀceejer F&MJejer³e efJeMJe efJeÐeeue³e FmekeÀer Hetefle& yengle efoue mes Deewj efveëmJeeLe& YeeJevee mes keÀj jne nw~ GkeÌle JekeÌleJ³e DeHej efpeueeO³e#e efoueerHe mJeeceer ves YeeGÀmeensye efnjs pe³ebleer kesÀ DeJemej Hej Dee³eesefpele `mJemLe ceve SJeb He´mevve peerJeve' efJe<e³e Hej Dee³eesefpele ef$eefoJemeer³e keÀe³e&ke´Àce ceW J³ekeÌle efkeÀ³es~ ceeGCì Deeyet mes Dee³es ceeFb[ Sb[ cesceesjer Hee@Jej kesÀ megHe´K³eele ì^vs ej ye´.kegÀ. MeefkeÌlejepe ves jepe³eesie Üeje nesves Jeeueer He´eefHle³eeB Deewj Hejceelcee mes efoJ³e MeefkeÌle³eeW keÀe ienje Deewj DeodYegle DevegYeJe keÀje³ee~ GvneWves keÀne efkeÀ meye yeesPe Hejceelcee keÀes meeQHekeÀj me®®es efoue mes DeewjeW keÀes #ecee keÀjves mes ceve nukeÀe nes peelee nw Deewj Jen ceve Meeble SJeb
keÀe³e&ke´Àce kesÀ oewjeve ceb®e Hej GHeefmLele nQ DeHej efpeueeO³e#e efoueerHe mJeeceer, ceeFb[ Sb[ cesceesjer Hee@Jej kesÀ megHe´K³eele ì^svej ye´.kegÀ. MeefkeÌlejepe, ye´.kegÀ. MekegbÀleuee leLee Dev³e ieCeceev³e ueesie~
He´mevve neskeÀj Hejceelcee ceW menpe ueie mekeÀlee nw~ `DeeGì Dee@HeÀ yee@[er SkeÌmeHeerefj³ebme' keÀer efoue mes mejenvee keÀjles ngS SkeÀ cegefmuece yenve ves keÀne efkeÀ me®®es efoue mes Deepe ªn keÀe DevegYeJe efkeÀ³ee Deewj Deuueen keÀer Hen®eeve mener lejerkesÀ mes HeeF&~ Sce.Sme.peer. keÀe@uespe kesÀ efHe´vmeerHeue He´es.
ceesjs ves keÀne efkeÀ Jele&ceeve ³egJee Heeræ{er keÀes mener efoMee keÀer yengle ]peªjle nw Deewj ye´.kegÀ. MeefkeÌlejepe YeeF& keÀe peerJeve ³egJee Heeræ{er kesÀ efueS DeeoMe& He´sjCee ñeesle nw~ GvneWves keÀne efkeÀ meYeer keÀes Fme jepe³eesie keÀes meerKekeÀj DeHeves peerJeve keÀes GpJeue yeveevee ®eeefnS~ ye´.kegÀ. MekegbÀleuee ves meYeer keÀes mece³e keÀer
Hen®eeve osles ngS keÀne efkeÀ DeYeer Jele&ceeve mece³e keÀefue³egie keÀe Deble Deewj mele³egie kesÀ Deeefo kesÀ yeer®e keÀe Heg©<eesÊece mebiece³egie ®eue jne nw, efpeme ³egie ceW mJe³eb YeieJeeve Fme efJeÐeeue³e ceW jepe³eesie mes nceejs peerJeve keÀes Heg©<eesÊece DeLee&led osJelee pewmee yevee jns nQ~ meYeer ves keÀe³eke´Àce keÀer efoue mes mejenvee keÀjles ngS DeeO³eeeqlcekeÀ %eeve uesves keÀer
ef[he´sMeve keÀes ef[ueerì keÀjves kesÀ Ghee³e
peerJeve ceW nj J³eefkeÌle ³en KJeeefnMe Je mJeHve ueskeÀj peerlee nw efkeÀ cesje peerJeve meoe He´mevvelee mes YejHetj nes uesefkeÀve peerJeve keÀer jeneW ceW Deeves Jeeues HelLej, kebÀkeÀæ[ Je He´efleketÀue JeeleeJejCe kesÀ ceO³e Jes Demenpelee keÀe efMekeÀej nes peeles nQ~ GvnW mecePe veneR Deelee efkeÀ ceQ ke̳ee keÀªB Deewj ke̳ee vee keÀªB! Jes Gmeer mees®e kesÀ YeBJej ceW Ssmee GuePe peeles nQ efkeÀ GvnW ®eejes Deesj DebefOe³eeje ner DebefOe³eeje efoKelee nw~ Ssmes ceW Leesæ[e mee mJe³eb keÀes DeJekeÀeMe oskeÀj Gme Ieefìle Ieìvee ³ee HeefjeqmLeefle mes nìkeÀj mees®eW efkeÀ pees ngDee, Jees lees nes ie³ee, uesefkeÀve Deye cesjs Heeme pees Yeer nw, Gmeer ceW ner cegPes megketÀve cenmetme keÀjvee, ³ener lees cesjs neLe ceW nw, Deewj ³ener cesjer He´eLeefcekeÀlee Yeer~ Gme mekeÀejelcekeÀ ef®ebleve Deewj ¢eq<ìkeÀesCe keÀes DeHeveekeÀj mJe³eb keÀes efjHe´sÀMe keÀjW, vee efkeÀ yeerleer yeeleeW ceW GuePeW~ Fmeer meboYe& ceW mJe³eb keÀes megketÀve He´oeve keÀjves leLee DeHeves ve]peefj³es keÀes mekeÀejelcekeÀ yeveeves kesÀ kegÀí efìHme.... peerJeve keÀer njskeÀ Ieìvee ceW efkeÀmeer-veefkeÀmeer ªhe mes DeehekeÀes ueeYe ner neslee nw~ hejes#e DeLeJee Dehejes#e ªhe mes nesves Jeeues ueeYe kesÀ yeejs ceW ner meowJe meesef®eS~ YetlekeÀeue ceW keÀer ieF& ieueefle³eeW keÀe heM®eeleehe ve keÀjW leLee YeefJe<³e keÀer eE®elee ve keÀjW~ Jele&ceeve keÀes meHeÀue yeveeves kesÀ efueS hetje O³eeve oerefpeS~ Deepe keÀe efove DeehekesÀ neLe ceW
cetu³e efueS SkeÀ ceveesef®eefkeÀlmekeÀ keÀer YeeBefle DeehekeÀer ieueefle³eeW Je DeehekeÀer Keeefce³eeW keÀer lejHeÀ O³eeve efKeb®eJeelee nw~ Deehe ogëKe hengB®eeves Jeeues keÀes #ecee keÀj oes leLee Gmes Yetue peeDees~ meYeer mecem³eeDeeW keÀes SkeÀ meeLe meguePeeves keÀe he´³elve keÀjkesÀ cetBPevee veneR~ SkeÀ mece³e hej SkeÀ ner mecem³ee keÀe meceeOeeve keÀjW~
nw~ Deepe Deehe j®eveelcekeÀ keÀe³e& keÀjWies lees keÀue keÀer ieueefle³eeb efceì pee³eWieer Deewj YeefJe<³e ceW DeJeM³e ueeYe nesiee~ Deehe Deheves peerJeve keÀer leguevee Dev³e kesÀ meeLe keÀj ef®ebeflele ve neW, ke̳eeWefkeÀ Fme efJeMJe ceW Deehe SkeÀ DeveesKes efJeefMeä J³eefÊeÀ nQ~ Fme efJeée ceW DeehekesÀ pewmee Deewj keÀesF& veneR nw~ meowJe ³eeo jefKe³es efkeÀ DeehekeÀer efvevoe keÀjves Jeeuee DeehekeÀe efce$e nw, pees Deehemes efyevee
efpelevee nes mekesÀ Glevee otmejeW kesÀ men³eesieer yeveves keÀe he´³elve keÀjW~ otmejeW kesÀ men³eesieer yeveves mes Deehe Deheveer ef®evleeDeeW keÀes DeJeM³e Yetue pee³eWies~ Deeves Jeeueer mecem³eeDeeW keÀes osKeves kesÀ ¢eqäkeÀessCe keÀes yeoueves mes Deehe ogëKe keÀes megKe ceW heefjJeefle&le keÀj mekeWÀies~ efpeme heefjeqmLeefle keÀes Deehe veneR yeoue mekeÀles, GmekesÀ yeejs ceW mees®e keÀj ogëKeer ve neW~
³eeo jefKe³es efkeÀ mece³e SkeÀ Þesÿ oJeeF& nw~ ³en me=ef<ì SkeÀ efJeMeeue veeìkeÀ nw efpemeceW nce meYeer DeefYeveslee nQ~ njskeÀ DeefYeveslee Dehevee Þesÿ DeefYeve³e Deoe keÀj jne nw~ FmeefueS efkeÀmeer kesÀ Yeer DeefYeve³e keÀes osKekeÀj ef®ebeflele ve neW~ yeouee ve uees uesefkeÀve mJe³eb keÀes yeoueves keÀe he´³elve keÀjes~ yeouee uesves keÀer F®íe mes ceeveefmekeÀ leveeJe ner yeæ{lee nw~ mJe³eb keÀes yeoueves keÀe ue#³e jKeves mes peerJeve ceW he´ieefle nesleer nw~ F&<³ee& veneR keÀjes, DeefHeleg F&MJej keÀe ef®evleve keÀjes~ F&<³ee& keÀjves mes ceve peuelee nw, efkeÀvleg F&MJej keÀe ef®ebleve keÀjves mes ceve Demeerce Meerleuelee keÀe DevegYeJe keÀjlee nw~ KegMeer osves mes KegMeer yeæ{leer nw FmeefueS meYeer keÀes KegMeer osves keÀe ner he´³elve keÀjes~ keÀYeer efkeÀmeer keÀes ogëKe osves keÀe efJe®eej Yeer ve keÀjes~ peye Deehe mecem³eeDeeW keÀe meecevee keÀjles nQ leye Ssmee meesef®e³es efkeÀ DeehekesÀ YetlekeÀeue kesÀ keÀceesX keÀe efnmeeye ®egkeÌlet nes jne nw~ DeHeves Devoj jns ngS met#ce DebnkeÀej keÀe Yeer l³eeie keÀjes~ ³eeo jKees efkeÀ Deehe Keeueer neLe Dee³es Les Deewj Keeueer neLe ner Jeeheme pee³eWies~ efove ceW ®eej-heeB®e yeej oes efceveì Deheves mebkeÀuheeW keÀes mee#eer (efyevee he´YeeJe kesÀ osKevee) neskeÀj osKeves keÀe DeY³eeme-ef®evleeDeeW mes cegÊeÀ keÀjves cesW mene³ekeÀ ªhe yevelee nw~
F®íe peleeF&~ Fme keÀe³e&ke´Àce ceW He´esHesÀmeme&, meceepe kesÀ He´efleef<þle J³eeHeejerieCe, [e@keÌìme&, Fbpeerefve³eme& kesÀ meeLe efJeMes<e ªHe mes Deej.yeer.S®e. efJeÐeeue³e keÀer efHe´vmeerHeue cebieuee efnjs, GHeeO³e#e ye´.kegÀ. osJejs, ceefnuee efJeÐeeue³e keÀer efHe´vmeerHeue GppeJeuee osJejs leLee ye´.kegÀ. cecelee Yeer GHeefmLele jns~
DeeDees Deye ueieeJe...
- Hespe 7 keÀe Mes<e...
³eesi³elee, keÀuee, megvojlee Je %eeve kesÀ keÀejCe Gmemes He´YeeefJele neslee nw~ Oeerjs-Oeerjs ³en He´YeeJe GmekesÀ He´efle ueieeJe GlHevve keÀj oslee nw, ceveg<³e GmekesÀ meceerHe peelee nw, HeÀuemJeªHe yege× f ³eesie YeìkeÀves ueielee nw~ Hejbleg nceW ³en veneR Yetuevee ®eeefnS efkeÀ ³es iegCe, ªHe Je efJeMes<eleeSB F&MJejer³e osve nQ~ nce oelee keÀes ³eeo keÀjW lees oelee kesÀ He´efle ueieeJe yeæ{siee, GmekesÀ He´sce ceW ceve iegCeieeve keÀjves ueiesiee Deewj ueieeJe keÀer cee³ee ueesHe ngF& ve]pej Dee³esieer~ v³eejs SJeb H³eejsHeve keÀe DeY³eeme keÀce& efkeÀ³ee Deewj GHejece nes ie³es, mvesn Deewj men³eesie efue³ee-efo³ee Deewj v³eejs nes ie³es - ³ener efmLeefle nw SkeÀ Þes<þ jepe³eesieer keÀer~ peneb mvesn efceuelee nw, Jeneb DeemekeÌle nesves keÀer iegbpeeFMe jnleer nw~ Hejbleg ³eesieer lees v³eejs Deewj H³eejs nesles nQ~ Jes efkeÀmeer kesÀ H³eejs yeveves keÀer F®íe veneR jKeles, Jes efkeÀmeer kesÀ H³eej ceW þnjles veneR, Jes lees yeeHe meceeve H³eej oskeÀj Deeies yeæ{ peeles nQ~ pees J³eefkeÌle F&MJejer³e keÀe³e& ceW efveefMe-efove men³eesie os jne nw, nceW ³eeo jns efkeÀ Jen nceW men³eesie veneR os jne nw, Jen YeieJeeve keÀes men³eesie os jne nw, Jen DeHevee Yeei³e Þes<þ yevee jne nw~ nce ³eefo Gmemes DeemekeÌle nes ie³es lees nceeje F&MJejer³e yeue meceeHle nes pee³esiee~ nceeje ªneveer He´YeeJe HeÀerkeÀe Heæ[ pee³esiee~ Fme lejn kesÀ ef®ebleve Üeje mJe³eb keÀes DeveemekeÌle jKevee ®eeefnS~ mecyevOe-mecHeke&À ceW Deeles ngS meoe DeHeves Þes<þ mJeceeve ceW jnW~ mJeceeve v³eejeHeve ueelee nw, nceW DeHeveer ceneveleeDeeW keÀer Je keÀÊe&J³eeW keÀer mce=elf e efoueelee nw Deewj nce Fme efJeMJe ieieve ceW DeveemekeÌle neskeÀj efJe®ejCe keÀjles nQ~ ‡ mee#eer YeeJe keÀe DeY³eeme - mee#eer efmLeefle ceveg<³eeW keÀes DeveemekeÌle yevee osleer nw~ ³en efJeMJe SkeÀ veeìkeÀ nw, meYeer SkeÌìme& DeHevee-DeHevee Heeì& yepee jns nQ~ De®íe-yegje meye SkeÀ Kesue nw ³en mce=efle ueieeJe-cegkeÌle jKeleer nw~ mee#eer efmLeefle ceW jnves Jeeues ³eesieer keÀes ve kegÀí efHe´³e neslee nw, ve DeefHe´³e, ve keÀesF& GmekeÀe efce$e neslee, ve Me$eg~ ve Jen efveboe mes He´YeeefJele neslee, ve mlegefle mes, mee#eer efmLeefle Deleerefvê³e megKe He´oeve keÀjleer nw~ ‡ Iej peeves keÀer mce=efle jns - mece³e keÀer ieg¿e ieefle keÀes ve peeveves kesÀ keÀejCe %eeveer-peve ³es yeele Yetue ner ie³es nQ efkeÀ Iej peeves keÀe mece³e meceerHe Dee ie³ee nw Deewj nce Fme peie ceW cesnceeve nQ~ pees ueieeJe cegkeÌle jnves kesÀ F®ígkeÀ nQ, GvnW Iej peeves keÀer mce=efle Yeer jns Je FmekeÀe DeY³eeme Yeer keÀjW~ Fmemes menpe ner mJeoMe&ve ®eke´ÀOeejer yeve pee³eWies Deewj Deelcee megKeeW mes YejHetj jnsieer~
12
ve-vleII, DeescepetMeeef ceere2017 f[³ee
Deesce Meeefvle ceeref[³ee
ye´ïeekegÀceejer]pe Kesue He´Yeeie Üeje DeefKeue Yeejleer³e meccesueve ceve keÀer Meebefle Deewj SkeÀeie´lee kesÀ efueS jepe³eesie mes GÊece Deewj keÀesF& otmeje meeOeve nes veneR mekeÀlee %eevemejesJej~ ye´ïeekegÀceejer]pe Kesue He´Yeeie Üeje `Glke=À<ì he´oMe&ve kesÀ efueS ceeveefmekeÀ hetjkeÀ' efJe<e³e Hej Dee³eesefpele meccesueve keÀes mecyeesefOele keÀjles ngS ye´ïeekegÀceejer]pe Kesue he´Yeeie keÀer GheeO³e#ee ye´.kegÀ. MeefMeHe´Yee ves keÀne efkeÀ ceve keÀes peeveves keÀer ]peªjle nw~ ceve keÀes peeveves mes nceeje DeelceefJeMJeeme ncesMee ¢æ{ yevee jnsiee~ Kesue he´Yeeie keÀer jeä^er³e mecevJe³ekeÀ ye´.kegÀ. kegÀueoerhe,nwojeyeeo ves keÀne efkeÀ yeefæ{³ee he´oMe&ve kesÀ efueS ceeveefmekeÀ Meebefle keÀer Deewj SkeÀeie´ef®eÊe jnvess kesÀ DeY³eeme keÀer ]peªjle heæ[leer nw~ jepe³eesie ceve keÀer SkeÀeie´lee keÀer MeefÊeÀ keÀe efJekeÀeme keÀjlee nw~ ceve keÀer MeefÊeÀ keÀes he´yeue yeveekeÀj nceW meHeÀuelee efoueeves ceW mene³ekeÀ yevelee nw~ êesCee®ee³e& DeJee@[& he´ehle ceneJeerj efmebn HeÀesieì ves keÀne efkeÀ ³eneB Deeves hej cegPeceW keÀeHeÀer Tpee& keÀe meb®eej ngDee nw Deewj ceQ Deieues DeesuebefhekeÀ ceW oes-leerve ieesu[ ces[ue ueskeÀj DeeGbÀiee~ ceQ Fme he´keÀej mes lew³eejer keÀjJeeTbiee Deheves efKeueeefæ[³eeW keÀer~ DevegMeemeve Deewj keÀæ[er cesnvele mes meHeÀuelee
* * * * *
ieCeceev³e cesnceeveeW kesÀ meeLe oerHe He´pJeefuele keÀj keÀe³e&ke´Àce keÀe GodIeeìve keÀjles ngS ye´.kegÀ. MeefMeHe´Yee, ye´.kegÀ. kegÀueoerHe, ye´.kegÀ. peieyeerj leLee ye´.kegÀ. cesnj®ebo~
efceuesieer ner, Ssmeer cesjer MegYekeÀecevee nw~ DeesuebefhekeÀ ces[ue he´ehle mee#eer ceeefuekeÀ kesÀ keÀes®e F&éej eEmen oefn³ee ves keÀne efkeÀ keÀce& Üeje efoKeevee DeefOekeÀ keÀejiej neslee nw yeesueves keÀer leguevee ceW~ cegPes Deheves keÀce& mes efoKeevee nw~ GvneWves keÀne efkeÀ cegPes ³eneB DeekeÀj yengle kegÀí meerKeves keÀes efceuee efpememes cegPes cesjs ue#³e keÀes He´eHle keÀjvess cesW keÀeHeÀer ceoo efceuesieer~
jeä^heefle Üeje hegefueme heokeÀ he´ehle [e@keÌìj efovesMe kegÀceej MegkeÌue ves keÀne efkeÀ cesjs efueS Deepe ]KegMeer keÀer yeele nw efkeÀ ceQ Fme mecceuesve ceW Dee hee³ee ntB~ ³en meccesueve nceejer ceeveefmekeÀ leekeÀle keÀes yeæ{elee nw Deewj meHeÀuelee efoueelee nw~ Fme leekeÀle keÀes yeæ{eves ceW jepe³eesie keÀer efJeÐee keÀeHeÀer keÀejiej nw~ FmekeÀe he´³eesie keÀjW Deewj meHeÀuelee heeSb~ Yeejleer³e mkesÀeEìie ìerce kesÀ keÀes®e JeerjsMe
³eecee ves keÀne efkeÀ peerle keÀer YetKe DeehekesÀ ceve ceW nesleer nw~ Gme YetKe keÀes meceehle nesves cele oerefpe³es~ ceQves Jener ceve keÀer leekeÀle keÀes ³eneB DeekeÀj peevee efpemekeÀes ceQ DeHeveeGbÀiee~ Yeejleer³e vesJeer kesÀ keÀhleeve ef$eYegJeve pee³emeJeeue ves keÀne efkeÀ jepe³eesie keÀer efMe#ee Fleveer Jew%eeefvekeÀ nw efkeÀ ³en nceejs ceve keÀer leekeÀle keÀes keÀeHeÀer yeæ{elee nw~ ye´ïeekegÀceejer]pe ves ceve kesÀ meMeefkeÌlekeÀjCe
*
DeelceefJeMJeeme yevee³es jKeves nsleg cesef[ìsMeve ]peªjer ceve keÀer MeefkeÌle keÀes He´yeue yeveeves ceW jepe³eesie SkeÀ keÀejiej Meðe jepe³eesie mes Deelee nw peerJeve ceW DevegMeemeve ceeveefmekeÀ leekeÀle keÀer KesueeW ceW Deefle DeeJeM³ekeÀlee ceve efpelevee Meeble nesiee, KesueeW ceW meHeÀuelee Yeer Gleveer nesieer SkeÀeie´lee SJeb eqmLejlee KesueeW ceW effouee³esieer meHeÀuelee
keÀes yeæ{eves ceW SkeÀ ³eg×mlejer³e He´³eeme efkeÀ³ee nw~ ye´ïeekegÀceejer]pe Kesue he´Yeeie kesÀ cegK³eeue³e meb³eespekeÀ ye´.kegÀ. peieyeerj ves ye´ïeekegÀceejer]pe Üeje Kesue kesÀ efueS efo³es pee jns ³eesieoeveeW keÀer peevekeÀejer oer~ Kesue he´Yeeie kesÀ ]peesveue mecevJe³ekeÀ ye´.kegÀ. cesnj ®ebo ves Dee³es ngS ueesieeW keÀe DeeYeej he´keÀì efkeÀ³ee~ yeuueYe ieæ{ mes Dee³es ye´.kegÀ. p³eesefle kegÀceej ves ceb®e keÀe kegÀMeue meb®eeueve efkeÀ³ee~
Decyeeuee ceW `nsuLe, JesuLe, nwhheervesme' cesues keÀe YeJ³e Dee³eespeve Decyeeuee keQÀì-yeje[e Menj(Hebpeeye)~ ye´ïeekegÀceejer]pe Üeje mejoej megjpeerle eEmen keÀe@chueskeÌme ceW HeeB®e efoJemeer³e `nsuLe, JesuLe, nwhheervesme cesuee' keÀe YeJ³e Dee³eespeve~ cesues kesÀ GodIeeìve DeJemej Hej Keveve, Þece SJeb jespeieej jep³e ceb$eer vee³eye eEmen mewveer ves keÀne efkeÀ DeeO³eeeqlcekeÀlee efyevee peerJeve DeOetje nw~ ye´ïeekegÀceejer]pe Yeejle ner veneR hetjs efJeée keÀe ceeie&oMe&ve keÀj jner nw~ Iej heefjJeej ceW jnles ngS meeceev³e peerJeve peerles ngS ueesieeW keÀes heefJe$elee, meewc³elee OeejCe keÀjves keÀer keÀuee efmeKeekeÀj ye´ïeekegÀceejer]pe ves efJeée kesÀ meeceves SkeÀ Devetþe Je DevegkeÀjCeer³e GoenjCe he´mlegle efkeÀ³ee nw~ GvneWves J³eefÊeÀiele ªHe mes ueesieeW mes Fme mebmLee ceW jepe³eesie cesef[ìsMeve meerKe keÀj SJeb FvekesÀ yeleeS ceeie& hej ®euekeÀj Deheves peerJeve keÀes megKe Meebeflece³e yeveeves keÀe DeendJeeve efkeÀ³ee~ nefj³eeCee mìeHeÀ mesueskeÌMeve keÀceerMeve kesÀ ®es³ejcewve Yeejle Yet<eCe Yeejleer ves ye´ïeekegÀceejer]pe kesÀ Fme he´³eeme keÀer pecekeÀj mejenvee keÀjles ngS keÀne efkeÀ cesues ceW Deeves mes Ssmee he´leerle nes jne nw efkeÀ pewmes ceQ SkeÀ Deueie ner ogevf e³ee ceW Dee ie³ee nt~B ³eneb Deeves mes cegPes yengle ner efjueerHeÀ Deewj Meebefle keÀe
Je PeeBefkeÀ³eeW kesÀ yeejs ceW peevekeÀejer oer leLee GvneWves keÀne efkeÀ mees®e yeouesieer lees meceepe yeouesiee~ peerJeve ceW KegMeer, Meebefle ueeves kesÀ efueS mees®e yeoueveer nesieer Deewj FmeefueS Fme DeeO³eeeqlcekeÀ cesues keÀe Dee³eespeve efkeÀ³ee ie³ee nw~ keÀe³e&ke´Àce ceW Debyeeuee meye]peesve Fb®eepe& ye´.kegÀ. ke=À<Cee, ye´.kegÀ. Gleje Je meeFbefìmì cesues kesÀ oewjeve ceb®eemeerve nQ jep³eceb$eer vee³eye efmebn mewveer, Yeejle Yet<eCe Yeejleer, ye´.kegÀ. keÀefJelee, ye´.kegÀ. meefJelee Je Dev³e~ meYee ceW oMe&keÀ cesues keÀe ueeYe uesles ngS~ Fbpeerefve³eme& eEJeie kesÀ ]peesveue keÀesDee@e|[vesìj DevegYeJe ngDee nw~ efJeMJe efJeÐeeue³e ceW efJeMJe Yeeieoewæ[ Yejer ef]peboieer ceW peerJeve veerjme Je jep³e ceb$eer vee³eye eEmen mewveer Deewj Yeejle ye´.kegÀ.Yeejle Yet<eCe Yeer GHeeqmLele jns~ kesÀ efkeÀmeer Yeer Dee³eg, m$eer -hegª<e, efkeÀmeer DeMeeble nes ie³ee nw~ mebmLee efJeMJe Yej ceW Yet<eCe Yeejleer ves cesues keÀe efkeÀ³ee keÀe³e&ke´Àce kesÀ ceO³e ceW meYeer keÀes jepe³eesie Yeer Oece& kesÀ ueesie DeekeÀj heþve-heeþve keÀj DeeO³eeeqlcekeÀlee Üeje peerJeve ceW KegefMe³eeb, DeJeueeskeÀve cesef[ìsMeve keÀer ienve DevegYetefle keÀjeF& ieF&~ mekeÀles nQ~ ceQves mebmLee kesÀ keÀF& keÀe³e&¬eÀceeW Meebefle ueeves keÀe YeeieerjLeer he´³eeme keÀj jner DeeojCeer³e ceb$eer ceneso³e SJeb Dev³e keÀe³e&¬eÀce kesÀ DeejbYe ceW meYeer cesnceeveeW keÀe
keÀer ®eæ{eF& Je * iegDecejveeLe HeÀe keÀer ceveceesnkeÀ PeeBkeÀer HegÀì TB®es kegÀcYekeÀjCe keÀe * 27 ueeFJe Mees ie mJeie& kesÀ efoJ³e oMe&ve * F&mele³eg * nsélegejerues³]peejDevegMeesYetefle keÀjJeeves cegK³e DeekeÀ<e&Ce keÀe kesÀvêë
ceW peekeÀj osKee nw, ncesMee cegPes me®®eer Meebefle keÀer DevegYetefle ngF& ~ FvekesÀ he´³eeme mejenveer³e nQ~ ye´.kegÀ. keÀefJelee ves yelee³ee efkeÀ Deepe
nw~ FmekesÀ efueS mebmLee efJeMJe Yej ceW efveëMegukeÀ cesef[ìsMeve efmeKeeves ceW pegìer nw~ GvneWves meYeer mes ye´ïeekegÀceejer]pe meWìj hej Deeves keÀe DeendJeeve Yeer efkeÀ³ee~
ieCeceev³e ueeieeW ves cesues keÀe DeJeueeskeÀve efkeÀ³ee~ DeJeueeskeÀve HeM®eeled cesues keÀer YejHetj mejenvee keÀer~ ye´.kegÀ. meefJelee ves meYeer cesnceeveeW keÀes cesues
iegueomlee YeWìkeÀj mJeeiele efkeÀ³ee ie³ee leLee oerHe He´pJeefuele keÀj keÀe³e&ke´Àce keÀe GodIeeìve efkeÀ³ee ie³ee~ meYeer cesnceeveeW keÀes F&MJejer³e meewieele oskeÀj mecceeefvele efkeÀ³ee ie³ee~
keÀe³ee&ue³e- Deesce Meeefvle ceeref[³ee, mebHeeokeÀ- ye´.kegÀ.iebieeOej, ye´ïeekegÀceejer]pe, MeeefvleJeve, leuenìer, Heesmì yee@keÌme ve.- 5, Deeyet jes[ (jepe.)- 307510] meom³elee kesÀ efueS mecHeke&À- M - 9414006096, 9414182088,
Email- omshantimedia@bkivv.org, mediabkm@gmail.com, Website- www.omshantimedia.info meom³elee MegukeÀë Yeejle - Jeeef<e&keÀ 190 ©He³es, leerve Je<e& 570 ©He³es, DeepeerJeve 4500 ©He³es ~ efJeosMe - 2500 ©He³es (Jeeef<e&keÀ) ke=ÀHe³ee meom³elee MegukeÀ ‘DeesceMeeefvle ceeref[³ee’ kesÀ veece ceveerDee@[&j ³ee yeQkeÀ [^eHeÌì (HesSyeue Sì MeeefvleJeve, Deeyet jes[) Üeje YespeW~ RNI NO RAJHN/2000/721, POSTAL REGD. RJ/SIROHI/9623/15-17, Posting at Shantivan-307510 (Abu Road) Licensed to post without prepayment RJ/WR/WPP/003/2015-17, Posting on 12TH TO 14TH and 22ND TO 24TH each month, published on 3rd June 2017
mebHeeokeÀë ye´.kegÀ.iebieeOej, He´keÀeMekeÀë ye´.kegÀ.keÀ©Cee Üeje ye´ïeekegÀceejer]pe ceeref[³ee He´Yeeie (Deej.F&.Deej.SHeÀ) kesÀ efueS He´keÀeefMele SJeb [er.yeer.efHe´bì mee@u³etMevme pe³eHegj mes cegefêle~