Jaargang 44 • nr. 10 • november 2008 • Nieuwsblad van de SP • € 1.75
Kredietcrisis GGZ: gek van de marktwerking Indonesië: ons onverwerkt verleden
2
TRIBUNE
JANUARI 2008
Colofon Uitgave van de Socialistische Partij (SP) verschijnt 11 maal per jaar
Abonnement
€ 5,00 per kwartaal (machtiging) of € 24,00 per jaar (acceptgiro). Losse nummers € 1,75. SP-leden ontvangen de Tribune gratis.
Redactie
Rob Janssen, Daniël de Jongh
AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE:
Willem Bos, Jola van Dijk, Maja Haanskorf, Ronald Kennedy, Suzanne van de Kerk, Tiny Kox, Karen Veldkamp, Rob Voss
Vormgeving
Antoni Gracia Robert de Klerk Gonnie Sluijs
Vacatures SP
Wegens personeelswisseling en uitbreiding van taken heeft de SP twee vacatures op haar partijbureau: • •
Boekhouder (M/V) Hoofd inkoop/logistiek en pandbeheer (M/V)
Voor meer informatie: www.sp.nl/vacatures.stm In Spanning, het maandblad van het wetenschappelijk bureau van de SP, is de afgelopen jaren een reeks portretten verschenen van markante socialisten. Wetenschappers en politici met een verschillende politieke achtergrond werden uitgenodigd om te vertellen over een socialist die hen heeft geïnspireerd. Dat heeft een divers gezelschap opgeleverd: van Pieter Jelles Troelstra, Henri Polak en Joop den Uyl tot Herman Gorter, Anton Constandse en Karel Glastra van Loon. Deze diversiteit weerspiegelt de veelkleurigheid van het socialisme in Nederland. De artikelen zijn door SP-Tweede Kamerlid Ronald van Raak en wetenschappelijk medewerker Sjaak van der Velden gebundeld in ‘Socialisten. Mensen achter de idealen.’ Het boek kost 14,95 euro en is te bestellen via de online SP-winkel (www.sp.nl/ service/goederen/shop.php). Het is ook verkrijgbaar via de boekhandel.
2
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Illustraties
Gideon Borman, Arend van Dam, Wim Stevenhagen
SP algemeen
T (010) 243 55 55 F (010) 243 55 66 E sp@sp.nl I www.sp.nl
Leden- en abonnementenadministratie Vijverhofstraat 65 3032 SC Rotterdam T (010) 243 55 40 F (010) 243 55 67 E administratie@sp.nl
Redactie Tribune Vijverhofstraat 65 3032 SC Rotterdam T (010) 243 55 42 F (010) 243 55 66 E tribune@sp.nl
De Tribune in gesproken vorm
Belangstellenden voor de Tribune op cd kunnen contact opnemen met de SP-administratie.
De Tribune op Internet www.sp.nl/nieuws/tribune
Cover
Peter Hilz / Hollandse Hoogte
in dit nummer:
Koude douche
Geert Reuten 12
“De crisis zal worden aangegrepen om de inkomensverschillen opnieuw groter te maken”
Kredietcrisis: Roept u maar! 16
“Tegenwoordig minder angst voor de Linkspartei dan voor de Lehman Brothers”
Kaukasus 17
“Als de oorlog begint, heeft de politiek gefaald”
En verder... 4 Betuwelijn: dood spoor
Vorig jaar, tijdens de kerstdagen om precies te zijn, stroomde plots het water van mijn douche rechtstreeks de woonkamer in. Terwijl mijn geliefde nietsvermoedend genoot van een verkwikkende wasbeurt, schreeuwde ik de boel bij elkaar dat die kraan NU ONMIDDELLIJK dicht moest. Ik zag mijn net geverfde behangetje loslaten, de vloerbedekking zompig worden en de kerstverlichting gevaarlijk knipperen. Na twee weken kattenwasjes bij de keukengootsteen, werd ik verblijd met de komst van een kloeke loodgieter die het lek snel gedicht had. Oké, het kost een paar telefoontjes met de woningbouwvereniging, maar dan heb je ook wat. Ik heb het lek niet zelf hoeven zoeken, laat staan dat ik het zelf moest repareren. Nee, mij zul je niet zien in programma’s als ‘Help, mijn partner is een klusser’. Bij Pauw & Witteman werden onlangs archiefbeelden vertoond van een speech van George W. Bush uit 2002. Hij maakte zich kennelijk zorgen over de belabberde huisvesting van veel Amerikanen en meende de oorzaak gevonden te hebben. Arme mensen hebben geen geld om een mooi huis te kopen! Zijn oplossing: als mensen geen geld hebben, dan moeten ze het kunnen lenen. Samen met hypotheekverstrekkers Fannie May en Freddie Mac ging hij zorgen dat een forse hypotheek voortaan ook binnen het bereik zou komen van starters op de woningmarkt en mensen met een verleden van niet afgeloste schulden. De gevolgen zijn bekend. Onbegrijpelijk, dat een president niet wil inzien dat minder vermogende mensen meer gebaat zijn bij een goed stelsel van sociale woningbouw dan bij een veel te hoge hypotheek. Twee weken niet kunnen badderen was vervelend. Maar een onaflosbare hypotheek lijkt me pas echt een koude douche.
6 GGZ: Concurreren met lantaarnpalen 20 Suppack: voormalig Unilever-werknemers doen het nu zelf 22 Afdrachtregeling: “Ter Horst dwarsboomt partijdemocratie” 25 Nieuw: de SPECIAAL-reeks 26 LinksVoor: Jurgen Elfrink 8 Nieuws 27 Gespot 28 Prikbord 30 Theo 31 Cryptogram 3
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Namens de redactie: Daniël de Jongh
4
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Dood spoor Hij moest en zou er komen: de Betuwelijn. 160 kilometer lang, 130 viaducten en bruggen, tunnels van in totaal 18 kilometer lengte. Kosten: bijna vijf miljard euro. Maar er rijden nog nauwelijks treinen over, en aan de Duitse kant gebeurt zo goed als niets. “Het blijft maar doormodderen met die Betuwelijn”, zegt SP-Kamerlid Emile Roemer. “Op dit moment gaat het om 150 treinen in de week. De capaciteit is 320 per dág. Vanaf december gaat een nieuwe dienstregeling in en gaan er zo’n 240 treinen per week rijden. Maar dat is nog steeds maar 5 procent van de capaciteit van de lijn. Voor die 5 miljard had je alle problemen in het openbaar vervoer kunnen oplossen, inclusief extra spoor voor goederenvervoer.” Verwijzend naar het alternatief van vervoer over water publiceerde de SP onder de titel ‘Laat de Betuwelijn varen’ al in 1993 een stevig onderbouwd pleidooi tegen het project. Daarnaast trok de partij alles uit de (actie)kast om politiek Den Haag ervan te overtuigen dat het om een gigantische misinvestering ging. In 1995 gaf de Tweede Kamer echter in grote meerderheid groen licht voor de aanleg. Tekst Rob Janssen Foto Rob Voss
5
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
ACtueel
Concurreren met
lantaarnpalen Geestelijke gezondheidszorg ontwricht door marktwerking Ondanks een stralende zon en blauwe lucht, luiden zaterdag 25 oktober in congreshal Houtrust te Amersfoort honderden mensen de noodklok over de geestelijke gezondheidszorg. Een psycholoog: “In plaats van een specialiteitenrestaurant is de GGZ een McGGZ geworden, met een Happy Meal van vijf gesprekken.”
De invoering van het marktmechanisme holt de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) uit en reduceert behandelaars tot boekhouders en patiënten tot registratienummers. Dat beeld komt op niet mis te verstane wijze naar voren uit het onderzoeksrapport ‘De GGZ ontwricht’ dat de SP en de actiegroep Zorg Geen Markt in Amersfoort presenteren. Aan het onderzoek hebben 5400 mensen uit de GGZ meegedaan, 10 procent van het totale aantal zorgverleners. “Dat is een enorme opkomst”, zegt Ineke Palm, een van de samenstellers van het rapport. “Het maakt duidelijk dat er iets grondig mis is. Marktwerking is niet het medicijn tegen ondoelmatigheid en stijgende kosten, integendeel.” Dat weten de circa vijfhonderd aanwezigen ook, volgens Agnes Kant. “U snapt dat zorg geen markt is en behandeling geen product”, stelt ze in haar openingswoord. De GGZ is een breed werkveld. Het gaat over instellingen, maar ook over vrijgevestigde therapeuten en psychologen; om langdurige zorg, maar ook om een breed scala aan kortlopende behandelingen. Soms zijn problemen uiterst complex, soms eenvoudig. Het gaat ook over preventie, die in het huidige bestel het kind van de rekening dreigt te worden. “Ons preventieproject onder kinderen heeft uitstekende resultaten”, zegt een 6
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Agnes Kant: “Dan pak ik de minister wel aan”
Rotterdamse preventiewerker. “Inmiddels is het team gehalveerd, want de financiering moet in het nieuwe stelsel uit de gemeentelijke pot komen. Daar concurreren we met lantaarnpalen.” Duidelijk is dat alle zorgverleners last hebben van oprukkende bureaucratie, toegenomen werklast en een gekmakend systeem van controle en registratie. “Er is sprake van wantrouwen tegenover de hele beroepsgroep”, stelt een behandelaar getergd. “Ik wil best transparant zijn en vertellen wat ik doe, maar nu zit ik 40 procent van mijn tijd onzinnige formulieren in te vullen.”
Schijnvertoning Luid applaus uit de zaal, waar een spandoek met de tekst DBC’s KLINKklare nonsens deze gehate registratievorm naar de prullenbak verwijst. De letters staan voor Diagnose Behandel Combinatie; hierin moeten volgens vaste richtlijnen de diagnose en behandeling van een patiënt worden vastgelegd. Plus de kosten ervan. Zonder een DBC vergoedt een zorgverzekeraar niet. Behalve dat het de behandelaar veel tijd kost om de gegevens digitaal aan te leveren, komt hiermee ook gevoelige informatie in handen van derden. “Ik word dagelijks gedwongen mijn beroepsgeheim te schenden”, stelt een therapeut. “Bovendien is het een schijnvertoning. Want wat ik volgens vaste protocollen invul, heeft niets te maken met de werkelijke problemen en behandeling van de patiënt. Die kun je nu eenmaal niet in een pasklaar vakje stoppen.” Waarom dan zo’n DBC? Omdat het dient als instrument om te onderhandelen over
Column
prijzen. Zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars moeten immers met elkaar concurreren. Minister Klink is persoonlijk aanwezig en stelt in zijn reactie op het rapport dat DBC’s “de transparantie van kwaliteit, prijs en doelmatigheid van de zorg verhogen”. Behandelaars moeten maar wennen aan dit “verdiend vertrouwen”. De klant moet de beste keuze kunnen maken.
Prijsafspraken Uit het onderzoek blijkt echter dat patiënten niet zitten te wachten op keuzes, maar op goede zorg. Juist díé verdwijnt doordat er steeds minder tijd overblijft voor contact met patiënten. Dus plegen veel behandelaars fraude, door een langere behandeling te claimen dan nodig is. “Dan zie ik mijn patiënt tenminste nog”, verklaart een behandelaar. En een vrijgevestigd therapeut zegt: “Ik verdom het aan de DBC’s mee te doen.” Een ander stelt dat er van de beoogde eerlijke concurrentie helemaal geen sprake is. “Ik moet in mijn eentje onderhandelen met een moloch van een verzekeraar. Prijsafspraken maken met andere therapeuten is verboden, terwijl de verzekeraars dat onderling wel doen. Zij zijn de baas van de GGZ.” Ook instellingen kampen met financiële problemen. “Er wordt veel geleend”, verklaart een woordvoerder van GG-net uit Gelderland. “Declaraties worden pas aan het eind van de behandeling betaald. Sommige instellingen ontslaan personeel of nemen geen nieuw personeel aan.”
Gapend gat “Er zijn twee werelden ontstaan”, concludeert een psycholoog. “Aan de ene kant de werkelijke wereld van de behandelaars op de werkvloer en aan de andere kant een virtuele wereld van een managerselite, die handenvol geld verdient.” De zaal beaamt dit hartgrondig. “Onze eigen branchekoepels vertegenwoordigen ons niet meer”, meent een verpleegkundige: “We spreken twee talen.” Naast de kloof tussen uitvoerenden en managers, is er een gapend gat tussen de meeste politici en de werkvloer, in de woorden van Agnes Kant. Ze roept de aanwezigen op hun eigen koepels aan te pakken: “Dan pak ik de minister wel aan.” Het keiharde geluid van de Electric Space Cowboys onderstreept de SP-eis voor een parlementair onderzoek en de oproep tot verdere actie. Tekst Maja Haanskorf
De manifestatie ‘De GGZ spreekt’ is een initiatief van actiegroep Zorg Geen Markt, AbvaKabo FNV, CNV Publieke Zaak, NU’91 en de Unie Zorg en Welzijn. Meer info: www.zorggeenmarkt.nl. Aanmelden voor mailgroep: www.deggzlaatzichhoren.nl
“Ik wist het niet. Ik ben geschokt”
De heer Marijnissen (SP): Mevrouw de voorzitter! De laatste weken wordt weer eens pijnlijk duidelijk wat de gevolgen zijn van het neoliberale denken en het marktfundamentalisme dat ermee gepaard gaat. Er is alom onzekerheid over de economische ontwikkeling. Beursindexen gaan dan eens omhoog en dan eens omlaag. Dat leidt tot grote zenuwachtigheid op die beurzen. Het vrije en ongecontroleerde kapitaalverkeer doet nog eens een extra duit in het ongewisse zakje. De euforie over het financiële marktmechanisme dat rozengeur en maneschijn beloofde, verstomt. Inmiddels heeft Maleisië een eind gemaakt aan het vrije kapitaalverkeer. Er gaan steeds meer stemmen op om regulerend op te treden tegenover de financiële speculanten, nu ook in Hongkong. In Frankrijk hebben Jospin en Chirac opgeroepen tot restricties voor het hijgerige kapitaalverkeer. “De ernst van de crisis in Azië biedt ons de kans om de liberale clichés te slopen die al zo lang doctrine zijn”, zegt de sociaal-democratische minister van financiën in Frankrijk, Dominique Strauss-Kahn. De bekende Duitse sociaal-democraat en ex-bondskanselier Helmut Schmidt hield in de Volkskrant van afgelopen zaterdag een pleidooi om het roofdierkapitalisme te temmen. Zelfs in de boezem van het IMF en de Wereldbank zijn tegenwoordig geluiden te horen die pleiten voor het beperken van de vrijheid van de wereldwijde geldstromen. Ik heb niet voor niets sociaal-democraten uit Frankrijk en Duitsland aangehaald. Graag verneem ik van de minister-president wat zijn standpunt is in dezen en of hij van plan is het Franse standpunt te steunen. Geïnspireerd door het idee van oud-Nobelprijswinnaar Tobin heb ik al eens een pleidooi gehouden voor een belasting op kapitaaltransacties, als rem op de speculaties met wat tegenwoordig flitskapitaal heet. Zelfs een minimale taks van om en nabij 0,5 procent zou op wereldschaal jaarlijks een bedrag van 1000 miljard dollar kunnen opbrengen, waarmee de strijd tegen de noden op de wereld een echte impuls gegeven zou kunnen worden. Dat pleidooi wil ik vandaag graag herhalen. Om met Helmut Schmidt te spreken: 6 miljard mensen zijn belangrijker dan de buitensporige vrijheid van enkele tienduizenden handelaren en managers die zich uitleven op de geldmarkt.’ (Opening van mijn bijdrage aan de Algemene Beschouwingen op 1 oktober 1998) “Ik ben geschokt. En ik kan het nog steeds niet geloven”, zei Alan Greenspan, achttien jaar lang de baas van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, op 23 oktober 2008. Hij werd door het Congres ter verantwoording geroepen voor zijn desastreuze beleid. Greenspan: “We zijn als mensen gewoon niet slim genoeg. We zijn niet onfeilbaar. Ik dacht dat zelfregulering van de markt beter was dan overheidstoezicht.” Hij werd na afloop niet gearresteerd.
7
Jan Marijnissen TRIBUNE
NOVEMBER 2008
NIEUWS Marktwerking geestelijke gezondheidszorg
Negen van de tien medewerkers in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) vinden de werkdruk te hoog en de kwaliteit van de zorg te laag. Twee van de drie zorgverleners zijn meer dan twintig procent van hun tijd kwijt aan bureaucratische rompslomp. Slechts 2 procent wil op dezelfde voet verder met marktwerking. Dat zijn enkele in het oog springende conclusies van een enquête onder ruim vijfduizend zorgverleners in de GGZ, uitgevoerd door de SP en actiegroep Zorg Geen Markt. SP-fractievoorzitter Agnes Kant: “Voor de korte termijn zijn de conclusies die uit deze enquête getrokken kunnen worden helder. We moeten nu stoppen met de marktwerking in de psychiatrie en er moet dringend meer personeel bij om de werkdruk te verlagen.” De meeste ondervraagden ervaren de marktwerking als een domper op hun professionaliteit en bezieling. Ook krijgt de patiënt niet de aandacht die hij of zij verdient, blijkt uit de respons. Meer reacties op pagina 6/7 van deze Tribune.
Hoezo crisis? Crisis in België en crisis bij Fortis. Het weerhield de top van de verzekeringstak van Fortis België niet van een peperduur
8
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Crisis(be)raad
stelt de commissie van oud-minister Bert de Vries (CDA) in een advies over de sociale werkvoorziening (WSW). Belachelijk, vindt SP-Tweede Kamerlid Paul Lempens. “Daarmee worden werknemers gestraft voor hun handicap. Iemand die werkt naar vermogen hoort gewoon een volwaardig loon te ontvangen, ook in de sociale werkplaats.” Al in juli heeft de SP twintig voorstellen ingediend voor een betere en menselijkere WSW. Zo wil de SP de wachtlijst bestrijden door meer geld voor werkplekken uit te trekken en grote werkgevers, om te beginnen de overheid, te verplichten arbeidsgehandicapten in dienst te nemen.
Lessen uit de kredietcrisis Het toezicht op handel van banken moet plaatsvinden in de landen waar die handel plaatsvindt, niet in het land waar het hoofdkantoor zit. Zoals nieuwe geneesmiddelen niet zomaar op de markt gebracht mogen worden, zo moeten ook nieuwe financiële producten vooraf worden gecontroleerd. Er moet weer duurzaam worden geïnvesteerd, in plaats van alleen naar de korte termijn te kijken. Daarom moet de macht van aandeelhouders worden ingeperkt. Schaf de prestatiebeloningen voor topbestuurders af en voer een zogeheten Tobintaks in om onverantwoorde speculatie tegen te gaan. Dat zijn enkele voorstellen uit het op 27 oktober door fractievoorzitter Agnes Kant en financieel woordvoerder Ewout Irrgang van de SP gelanceerde plan om het financieel-economisch stelsel te hervormen. Bovendien pleiten zij voor een parlementaire enquête naar aanleiding van de kredietcrisis. Het volledige plan is te downloaden via www.sp.nl/dossier/kredietcrisis.html
Foto Bas Stoffelsen / SP
‘bedrijfsuitje’. Voor vijftig zakenrelaties en directieleden werd op 10 oktober 150 duizend euro uitgegeven. Waarom zou je de gasten minder aanbieden dan een nachtje in het Hôtel de Paris, het duurste hotel van Monaco? Goed voorbeeld doet goed volgen – dus gaat de top van die andere geplaagde Belgische bank, Dexia, naar hetzelfde hotel om de opening van een nieuw filiaal te vieren. Want: “Als je een bank opent,
kun je je moeilijk beperken tot het rondsturen van een folder.” Bertold Brecht zei het ooit zo mooi: “Wat is een bank beroven in vergelijking met het oprichten van een bank?”
Financieel gehandicapt Arbeidsgehandicapten mogen verplicht worden onder het minimumloon te werken. Dat
Geen nieuws uit Birma?
De jaarlijkse AziatischEuropese top ASEM, die dit jaar op 24 oktober plaatsvond, stond overwegend in het teken van de financiële crisis. “Treurig”, schrijft SP-Tweede Kamerlid Krista van Velzen op haar weblog. Er is immers weinig veranderd in Birma. Twee keer was het land dit jaar in het nieuws: eerst toen de opstand van Birmese monniken werd neergeslagen en later toen de vernietigende cycloon Nargis over het land trok. Daarna werd het stil, maar nog steeds zitten er rond de 2100 politieke gevangenen vast. Onder hen ook Nobelprijswinnaar Aung San Suu Kyi, die op 24 oktober exact 13 jaar huisarrest had. Volgens Van
NIEUWS Velzen had men tijdens de ASEM “concrete druk op het Burmese regime moeten uitoefenen om een tastbare concessie te doen, in de vorm van de vrijlating van alle politieke gevangenen”. Foto Foto yeimaya / Flickr.com
Witte rook uit stadhuis Commissaris van de Koningin Jan Franssen (VVD) zat al met de handen in het haar. Voor ‘slechts’ 180 duizend euro kon hij echt niemand vinden die burgemeester van Rotterdam wilde worden. Totdat plots staatssecretaris Sociale Zaken Ahmed Aboutaleb solliciteerde. “Witte rook uit het stadhuis”, meldt de plaatselijke SP-fractie. Die is benieuwd naar de koers die Aboutaleb gaat varen. “Zet hij bijvoorbeeld het rechtse veiligheidsbeleid van Opstelten voort of gaat er echt iets veranderen? De SP gaat hem beoordelen op zijn daden.” De fractie wil overigens dat vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 de benoemingsprocedure transparanter wordt. “De manier waarop de burgemeesterskeuze tot stand is gekomen – met een geheime vertrouwenscommissie en een gonzende geruchtenmachine – moet veranderen.”
Ondubbelzinnig over loyaliteit PVV-leider Geert Wilders over de benoeming van Aboutaleb: “Een Marokkaan als burgemeester van de tweede stad van Nederland is net zo gek als een Nederlander als burgemeester van Mekka.” Onzin, vindt Teun van Os van den
9
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Burenhulp hondenbaan
Bewoners uitgerookt
BUURTEN IN DE BUURT “Wanneer is een woning niet meer van deze tijd?” Arnhem telt liefst vier zogenaamde Vogelaarwijken, maar de wijk Sint Marten hoort daar niet bij. Terwijl Malburgen, Presikhaaf, Arnhemse Broek en Klarendal zodoende voortdurend in de gemeentelijke schijnwerpers staan, lijken andere wijken vergeten te worden. Een bron van onbegrip en ergernis voor heel wat bewoners, zo bleek tijdens het ‘Buurten in de Buurt’ in Arnhem. Want onder meer gebrekkig onderhoud aan woningen en de ontruiming van verwaarloosde gemeentepanden werden als knelpunten genoemd. Om die in kaart te brengen, toog de SP opnieuw naar Sint Marten om een enquête te houden. Daaruit bleek dat met name slecht onderhoud van huurwoningen de mensen hoog zit. Tegelijkertijd vinden de bewoners Sint Marten een fijne plek om te wonen, vanwege onder meer de gemêleerde samenstelling van de wijk. Tijdens een druk bezochte avond met SP-Kamerlid Remi Poppe werden de resultaten van de enquête gepresenteerd. “Wanneer is een woning niet meer van deze tijd?”, vroeg Poppe zich af, om nut en noodzaak van goed onderhoud te onderstrepen. Zijn constatering dat het “uitroken van bewoners” uit nog alleszins prettige wijken geen uitzondering is, spoorde de aanwezigen aan om samen verder in actie te komen.
Afbeelding Archief SP
Abeelen, behalve drager van een dubbele achternaam ook de belangrijkste kabinetsadviseur op het gebied van immigratie. “Nederland is een uitzondering in de wereld, met de neiging om hier steeds strenger in te zijn.” Zijn adviescommissie voor
Vreemdelingenzaken werkt momenteel aan een rapport over de invloed van een dubbel paspoort op de integratie. Hij onthult in dagblad De Pers alvast de conclusie: “Aanwijzingen dat een dubbele nationaliteit iemands loyaliteit beïnvloedt, ontbreken.”
De zestigjarige mevrouw R. uit Uden is volledig arbeidsongeschikt, maar een dagelijkse wandeling laat haar gezondheid gelukkig nog toe. Om haar buurman te helpen, die onlangs zijn vrouw verloor, neemt ze tegenwoordig zijn hond mee. Naastenliefde pur sang, maar niet volgens haar reïntegratiemedewerker aan wie ze terloops iets over de burenhulp vertelt. “Ik zie mij genoodzaakt dit te melden”, is zijn reactie. “Want u kunt werken, als u elke dag een hond uitlaat. Er zijn hondenuitlaatbedrijven waarbij u wel 6 euro per uur kunt verdienen en dan kan uw uitkering flink omlaag.” Niet alleen mevrouw R., ook de Udense SP-fractievoorzitter Spencer Zeegers staat perplex. “Hoe moeten we voortaan denken over mensen met een uitkering die de was doen voor zieke buren? Zijn die een wasserij? Of arbeidsongeschikten die eten koken voor familieleden, zijn die een cateringbedrijf?” Hij heeft naar aanleiding van het relaas van mevrouw R. collegevragen gesteld. Foto FaceMePLS / Flickr.com
Britten kampioen DNA verzamelen Niet Amerika, maar GrootBrittannië heeft met 4,4 miljoen profielen de relatief grootste DNA-database ter wereld. Elke
NIEUWS dag worden zo’n 1800 DNAmonsters afgenomen, veelal van onschuldige burgers. Bijna iedereen die wordt aangehouden, ook bij kleine vergrijpen, moet DNA afstaan. In de ijver naar het verzamelen van genetische blauwdrukken wordt weleens te ver gegaan, vindt de National Policing Improvement Agency (NPIA). Bij onschuld worden de profielen niet vernietigd en er zijn al 350 duizend monsters opgeslagen van minderjarigen tot 14 jaar. “Zelden is er zoveel energie gestoken in het verzamelen van gevoelige en irrelevante gegevens”, aldus LiberaalDemocraat Chris Huhne.
Donors gezocht Daar is-ie weer: het donorcodicil. Na de tv-show van BNN en het activerend toestemmingsysteem van Klink, komen PvdA en CDA met ‘een briefje in de portemonnee’ als oplossing voor het tekort aan donororganen. SP-Kamerlid Henk van Gerven is niet overtuigd. “Dan zijn we terug bij af. Het grootste probleem blijft dat het allemaal te vrijblijvend is, terwijl we te maken hebben met een heel ernstige kwestie: er gaan onnodig mensen dood. Daar moet absoluut iets in veranderen.” Dat kan volgens de SP alleen met het actief registratiesysteem, waarbij elke Nederlander gevraagd wordt of hij of zij organen wil doneren. Mensen die niet reageren op een herhaalde oproep worden als donor geregistreerd en krijgen daarvan bericht. Volgens onderzoek van TNS NIPO is driekwart van de Nederlanders voor zo’n actief registratiesysteem.
10
Grubbenvorst omsingeld
BUURTEN IN DE BUURT
NOVEMBER 2008
Foto Bryce Krispiez / Flcikr.com
ROOD bootaan-boot
Ingesloten Toen de SP in het Limburgse Horst aan de Maas naar kerkdorp Grubbenvorst toog, werd al snel duidelijk waarover de bewoners zich de meeste zorgen maken. Rondom het dorp zijn een aantal enorme agro-industriële projecten gepland; waaronder megastallen, het enorme Floriade-complex en uiteenlopende ontwikkelingen rondom Greenport Venlo, dat aangewezen is als het tweede tuinbouwgebied van Nederland. Een blik op de plankaarten van de regio leert dat het dorp – amper vijfduizend inwoners – zowat ingesloten gaat worden door gigantische agro-industrie. “Wat blijft er over van de rust en de leefbaarheid in ons dorp?”, vroegen bewoners zich af. “Wordt het straks een constant af- en aanrijden van vrachtverkeer?” Michael van Rengs, SP-fractievoorzitter in Horst aan de Maas: “De signalen uit Grubbenvorst zijn voor ons reden te meer om ons – nog meer dan voorheen – samen met de mensen in te zetten voor behoud van leefbaarheid, natuur en milieu in en rondom Grubbenvorst. Bovendien voelen we ons gesterkt in ons standpunt dat niet de mega-bedrijven, maar juist de kleinschalige boerengezinsbedrijven politieke steun verdienen.”
Afbeelding Archief SP
Regeringsadvies: meer geluidsoverlast
Schiphol moet verder uitgebreid worden en Lelystad en Eindhoven moeten uitgroeien tot luchthavens ‘van formaat’. TRIBUNE
sprake is van krimp. “Daarom zou het wenselijk zijn als dit advies nu ingetrokken wordt en de tijd benut wordt om met goede plannen te komen die wél op steun van de omwonenden kunnen rekenen.”
Dat is het advies van de commissie-Alders aan verkeersminister Eurlings. “Onverantwoord”, volgens SP-Tweede Kamerlid Emile Roemer. “Het advies biedt enkel maar meer overlast. Sterker nog: we krijgen er twee lawaaigebieden bij.” Omwonendenplatforms hebben om diezelfde reden ook al geprotesteerd tegen het voorstel. Roemer wijst erop dat er momenteel geen haast is om groeiplannen voor de luchtvaart op te stellen, aangezien er
De jaarlijkse, landelijke verkiezing ‘Huisjesmelker van het Jaar’ is weer in volle gang. In Groningen wordt dit jaar extra aandacht geschonken aan woonschepen, omdat daar veel klachten over binnenkomen. Samen met de Groninger Studentenbond gaat ROOD Groningen van boot tot boot. Sommige klachten zijn ronduit schokkend: van douches die al een maand niet werken tot gevaarlijke kortsluitingen en zelfs langzaam zinkende woonschepen. De Groningse SP-jongeren hebben in enkele weken al zestig genomineerden voor de ‘prijs’ opgegeven. Op 24 november maken ROOD en de LSVb de landelijke uitslag bekend. Foto Johnny Shaw/ Flickr.com
Taliban niet te verslaan Opmerkelijke uitspraak in The Sunday Times van Mark Carleton-Smith, de hoogste Britse commandant in Afghanistan: “We gaan deze oorlog niet winnen.” Hij hoopt op een politieke overeenkomst tussen de Afghaanse regering
NIEUWS en de Taliban, want: “de westerse troepen in Afghanistan zullen de Taliban nooit verslaan.” Carleton-Smith deed zijn uitspraak kort nadat president Karzai een verzoek deed aan de koning van Saoedi-Arabië om te bemiddelen bij een vredesoverleg met de Taliban. Dat initiatief zal ook de Britse ambassadeur in Kabul waarschijnlijk toejuichen. Hij kwam eind september in opspraak vanwege een uitgelekt diplomatiek telegram. Daarin stond dat hij de westerse troepen niet ziet als deel van de oplossing, maar van het probleem.
Krista gelauwerd tijdens Dierenbal
Afgelopen dierendag vond het tweede Dierenbal plaats. Een groot feest, georganiseerd door dertien organisaties die zich inzetten voor dierenwelzijn. Krista van Velzen nam er deel aan een debat en werd tot haar eigen verrassing uitgeroepen tot DierenbalSter 2008. De organisaties zijn van mening dat zij dit jaar het meest voor het welzijn van dieren heeft betekend. Het is niet de eerste ‘dierenwelzijns-titel’ die het SP-Tweede Kamerlid in de wacht sleept. Vorig jaar benoemde de Dierenbescherming haar tot Dierenbeschermer van het Jaar 2007. Foto Menno Herstel
11
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
November-revolutie…
dat Krista van Velzen niet op haar lauweren gaat rusten. Samen met PvdA-collega Evert Waalkens kreeg ze een Kamermeerderheid voor een verbod op de nertsenfokkerij. In tien jaar tijd moet de sector volledig worden ontmanteld. Wel zal er nog gezocht worden naar manieren om de nertsenhouders te compenseren. Dit was een voorwaarde die PVV en ChristenUnie stelden aan hun steun voor het verbod.
Meldpunt Inburgering
Socialist in het Witte Huis? Wanneer u deze Tribune leest, weet u vast al wie de nieuwe president van de VS is geworden. Volgens Republikein John McCain is de kans groot dat het niet alleen de eerste nietblanke, maar ook de eerste “socialistische” president van de VS betreft. Die conclusie trekt McCain uit de belastingplannen van zijn opponent Barack Obama. “In Europa zijn de socialistische leiders die mijn tegenstander zo aanbidden tenminste eerlijk over hun doelstellingen”, aldus McCain in een radiotoespraak, “Misschien moeten we dat ook van senator Obama vragen. Belastingen verhogen om anderen cheques uit te reiken is geen tax cut maar niet meer dan een weggevertje van de regering.” Hoe ‘Joe de loodgieter’ daarover denkt?
Foto jetheriot / Flickr.com
Publiek genoeg? Is de publieke omroep wel publiek genoeg? De actualiteitenprogramma’s van de publieke omroep bereiken “de Telegraaflezer” en “Wildersstemmer” niet, stelt omroepbestuurder Henk Hagoort in Trouw. Hij stelt dat bijna 30 procent van de “buitenstaanders” wegzapt bij Nova, EenVandaag en Netwerk. Dat ligt volgens hem deels aan de redacties: “De Telegraaf is er niet de meest gelezen krant.” Hogaart wil zich niet met de
inhoud bemoeien, maar slechts een discussie aanzwengelen. Dat lijkt niet erg te lukken, want de hoofdredacteurs reageren lauw op de kritiek. Nova “kan niet iedereen bereiken”, Netwerk is geen “doorgeefluik van de burger” en EenVandaag gaat niet “voor de kijker op de knieën”.
Ontmanteling nertsenfokkerij nabij Vijf dagen na haar benoeming tot DierenbalSter bleek alweer
Sinds de invoering van de nieuwe Wet Inburgering zijn er veel klachten over inburgeringscursussen. De uitbesteding van de cursussen aan bedrijven op de vrije markt heeft geleid tot veel bureaucratische rompslomp, minder inburgeraars, miljoenen euro’s verlies bij de cursusinstellingen en massaontslagen van inburgeringsdocenten. Onder de noemer Meldpunt Inburgering heeft de SP een enquête opgesteld voor inburgeringsdocenten. Wat is uw mening over de nieuwe Wet Inburgering? Wat wilt u verbeteren en op welke wijze? Vertel het ons. U kunt de enquête vinden op www.sp.nl
INTERVIEW Geert Reuten
“Wat niet failliet mag,
moet in publieke handen” Banken die genationaliseerd worden en bankdirecteuren die door politici voor zakkenvullers worden uitgemaakt. Als het over de financiële crisis gaat, lijkt iedereen het eens: dit nóóit meer. Maar is het cruciale kwartje nu ook echt gevallen? SP-senator en econoom Geert Reuten analyseert, beredeneert en concludeert.
“Banken, dat zijn de instanties van het grote vertrouwen. Daar kunnen we op bouwen. Dachten we. Maar wat is er gebeurd? Twintig jaar lang hebben ze onverantwoorde risico’s genomen. Om winsten te maken. Om de persoonlijke portemonnee te spekken van de bankdirecteuren, want die kregen daar dikke bonussen voor. En nu zitten we met de ellende en mag de burger betalen voor de winsten die zíj de afgelopen twintig jaar gemaakt hebben. Om je een idee te geven: in 1982 werd 8 procent van de totale winst in de Amerikaanse economie gemaakt door de financiële sector. In 2006 was dat 44 procent! Die enorme winsten waren ten dele gebaseerd op de hefboomwerking van lenen op lenen.”
En niemand vroeg zich al die jaren af waar al die winsten vandaan kwamen?
“Een paar mensen deden dat. Maar inderdaad: niet de mainstream. In de eerste plaats ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de bankdirecties. En in de tweede plaats zeker ook bij de toezichthouders; de Wellinks van de financiële wereld. Om de een of andere rare reden weten die zich steeds buiten schot te houden. Eigenlijk zouden die mensen de eer aan zichzelf moeten houden en opstappen en een belangrijk deel van hun
12
dikke salaris van de afgelopen tien jaar alsnog inleveren.”
Maar welk mechanisme is er dan eigenlijk gaande? Hoe kon het zover komen?
“Kijk, op dit moment heeft Amerika een tekort van twee miljard dollar per dag. Dus elke dag besteden Amerikanen voor twee miljard meer dan ze produceren. Jouw vraag is dus eigenlijk: hoe komt dat? Nou, dat komt omdat er maar geleend en geleend wordt. Je leent op de toekomstige waarde die je aan iets geeft. Kijk eens naar de zogenaamde tophypotheken in Nederland. Mensen die een hypotheek krijgen van niet 90 of 100 procent maar van 110 procent van de woningwaarde, want de banken zeggen: ‘Och, wat geeft het? Over vijf jaar zijn de prijzen weer dik gestegen dus dan groei je vanzelf uit die tophypotheek.’ Ja, en dat hebben ze in de VS dus ook massaal gedaan. Bovendien zijn ze daar veel gemakkelijker met creditcards. En daar verdienen bedrijven dan ook weer grif aan, want er worden buitensporige rendementen op gemaakt. In het kort komt het erop neer dat mensen door bedrijven zijn aangezet om boven hun stand te leven. En de banken hebben dat mogelijk gemaakt. Omdat ze er dik aan verdienen.”
Ligt er dan ook niet een schuldvraag bij de burger? Een creditcard is handig, maar ik kijk liever naar wat ik in de knip heb als ik iets wil kopen. “Ja, maar dat is meer de Europese mentaliteit. Wij denken hier in het
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
algemeen wat anders over zulke dingen. Neemt niet weg dat ook hier banken mensen aanzetten om kredieten te nemen, omdat daar flink op verdiend wordt. En ook hier komen mensen daardoor regelmatig in de problemen.”
Hoe kon de malaise in Amerika eigenlijk zo snel overslaan naar Europa?
“Dat komt door die slechte hypotheken daar. Die zijn door banken weer doorverkocht aan onder meer Europese banken. Het is dus doorgeleend en met dat geleende geld kunnen die Amerikaanse banken dan weer doorgaan met lenen.”
Hahaha.
“Ja, het is één grote poppenkast. Maar eigenlijk moet je er niet om lachen. Want een heleboel Europese banken zitten dus ook met rottigheid in hun balans. Ook los van die Amerikaanse doorverkopen. En hoeveel rottigheid, dat weten we niet. Wat ik wel weet, is dat tot het weekend waarin de Nederlandse overheid een belang van 49 procent nam in Fortis er altijd gezegd werd: ‘Er is niets aan de hand met de Europese banken; het is een Amerikaans probleem.’ Maar op die zondagavond meldde Fortis ineens dat ze een afschrijving van 5,8 miljard moesten doen. Dat zette een heleboel in gang, want toen bedacht men ineens: ‘Hé, als Fortis die rottigheid in de balans heeft, waarom ING niet?’ En die maandag erop kelderde de beurskoers van ING ineens met 20 procent. Het lachen vergaat je wel, als je weet dat de 50 miljard die de Nederlandse overheid in Fortis steekt – aan
“Ik ben een aartsoptimist”
13
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
INTERVIEW Dr. Geert Reuten (Heerlen, 1946)
Dr. Geert Reuten (Heerlen, 1946) zit sinds 2007 namens de SP in de Eerste Kamer en is woordvoerder Economische Zaken en Financiën. Daarnaast is hij universitair hoofddocent aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Universiteit van Amsterdam.
overnamesom plus lening – gelijkstaat aan 8 procent van ons nationaal inkomen. Daar leven we met z’n allen dus ongeveer een maand van! En dan moet je nog maar afwachten of het daarbij blijft, of er niet nog meer rottigheid naar boven komt.”
En als dat wel zo is?
“Ja, dan is een domino-effect niet uitgesloten. Kijk, wij hadden in Nederland een deposito-garantiestelsel waarbij spaartegoeden tot 38 duizend euro zijn gegarandeerd. De afspraak daarover was dat De Nederlandsche Bank dat geld voorschiet, als het nodig zou zijn. Maar vervolgens moet dat opgebracht worden door de overige banken. Dus die betalen in feite die garantie. Dat betekent dat als Fortis gevallen was, de overige zeven banken dat hadden moeten betalen. Maar dan komen ook die in de problemen. Eerst de bank die er al het slechtst voorstaat. Dan gaat ook die failliet. De dan overblijvende banken betalen daar weer voor. Ten slotte moeten de twee overblijvende grote banken, ING en Rabo, dan het geheel betalen – en komen ook zij in de problemen. Dat is de domino: als een grote bank als Fortis valt, dan bedreigt dat ook de andere banken. Maar nu is die garantie van 20 duizend euro opgetrokken tot 100 duizend. Ik neem aan dat die banken dan niet zonder meer zeggen: ‘Ja, daar doen we ook aan mee.’ Ja, en dan wordt het echt rechtstreeks belastinggeld; uit jouw en mijn portemonnee. Daar komt nog bij dat
14
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
die garantieverhoging tot 100 duizend toch neerkomt op de bescherming van rijke mensen. Ik bedoel; de meeste mensen hebben nu eenmaal geen 100 duizend euro op de bank staan.”
Had u als econoom dan liever een andere maatregel gezien?
“Nou kijk, we leven in een systeem waarin het legitiem is om winst te maken. Ondernemers nemen risico en meestal gaat dat goed. Ze behalen winst en ze betalen daar hopelijk ook nog een beetje belasting over. Maar ja, het kan ook fout gaan. Het is inherent aan het systeem dat je failliet kunt gaan als het fout gaat. Maar als er sectoren in de economie zijn waar je tegen zegt: ‘Je mag wel winst maken en als het fout gaat dan neemt de belastingbetaler de verliezen voor z’n rekening, want anders ontstaat er een chaos’, dan is er iets heel raars aan de hand. Een sector waarvan je van tevoren weet dat die niet failliet mág gaan omdat er anders chaos ontstaat... Dan moet die sector in publieke handen zijn! Want dan heeft de belastingbetaler af en toe verliezen maar doorgaans ook de winsten. Dát is redelijk. Dat geldt dus voor die bankensector: die mag en kán niet failliet gaan, want dan kunnen we onze boodschappen niet meer doen. Maar ik noem ook de energiebedrijven. Je moet je eens voorstellen als in Amsterdam of Venlo de stroom uitvalt, omdat Nuon of Essent eraan gaat… Dát is eventjes desastreus! Het is dus absurd om al die sectoren – water, energie, geld – waarvan je van tevoren weet dat ze niet failliet mógen gaan, wél de private winsten te laten maken. Betekent dat dan dat je tegen de markt bent? Nee, helemaal niet. Als het redelijk kan functioneren, zoals met bakkers, auto’s en fietsen, is er geen probleem. Maar zodra dingen meespelen die ik zojuist noem, is het irrationeel om het aan de markt over te laten.”
Als je dit soort dingen een half jaar geleden had geroepen, was je bijkans nog als communist verketterd…
“Ja, heel interessant is dat. Maar let wel: het ís helemaal niet communistisch! Het feit dat je bedrijven in publiek eigendom hebt, betekent nog niet dat er aan de vraagzijde geen markt is. ABN, Rabo en ING zouden allemaal staatsbedrijven kunnen zijn, terwijl er nog steeds concurrentie is. Die banken kunnen dan nog steeds concurreren; en mensen kunnen
kiezen tussen de ene of de andere bank. Het verschil is dat dan de winsten toevallen aan de overheid en dan betaalt de burger minder belasting.”
Vindt u het ook niet een klein beetje leuk, dat u als SP’er achteraf gelijk krijgt met het pleidooi voor minder markt?
“Nee. Dit is weliswaar de tijd dat je zaken als ‘minder markt’ op de politieke agenda kunt zetten, maar we zitten nu wel met het ernstige gegeven dat wij met z’n allen opdraaien voor de private winsten van de afgelopen twintig jaar. Dat kan ik echt niet leuk vinden. En je ziet het al aankomen: bij de overheidsbegroting van volgend jaar zal het allemaal wat krapper moeten. Er zal gezegd worden: ‘Iedereen snapt natuurlijk wel dat de uitkeringen nu niet omhoog kunnen’, enzovoorts. De crisis zal worden aangegrepen om de inkomensverschillen opnieuw groter te maken en om voorzieningen te laten krimpen. Daar ben ik bang voor.”
Er komt dus een recessie?
”Ja. En wel eentje die groter is dan die van begin jaren tachtig.”
Op de SP-website noemt u zichzelf een ‘oer-optimist’. Hoe is dat te rijmen met het doemscenario dat u zojuist schetste?
“Oh, ik ben absoluut een optimist. Een áártsoptimist! Als ik het dan op deze recessie moet projecteren, dan denk ik dat veel meer mensen dan voorheen doorzien hoe raar dit systeem is. In die zin kun je zeggen: hoe klote het ook is – het kan wel meer mensen tot nadenken aanzetten. Zo van, het is toch een heel raar systeem dat mensen aan de onderkant moeten gaan betalen voor de winsten van aandeelhouders van die bankbedrijven. Kijk, er is vooruitgang in de wereld. Zie bijvoorbeeld de ontwikkeling van mensenrechten over de afgelopen tweeduizend jaar: er is vooruitgang. Maar het is altijd twee stappen terug en drie stappen voorwaarts.”
En wat is volgens u de belangrijkste stap?
“Dat je inziet dat het economische systeem waarin we leven niet iets is wat door natuurwetten bepaald wordt. Het is gemaakt door ménsen. Er schuilt een paradox in enerzijds zeggen dat het door mensen gemaakt is en vervolgens beweren
INTERVIEW
“Op dit moment heeft Amerika een tekort van twee miljard per dag”
dat het niet anders kan, omdat de markt dat nou eenmaal bepaalt. Het is als met een afgodsbeeldje dat je zelf gemaakt hebt. Daar ga je dan voor bidden en dan zeg je: dat afgodsbeeldje beheerst mij. Voor het economische systeem geldt hetzelfde. Het is door mensen gemaakt en dus kunnen mensen het ook veranderen. Niet van de ene dag op de andere, nee. Ik geloof niet in revolutie, maar ik geloof wel in wezenlijke verandering. Ik denk dat mensen heel vaak hun eigen macht onderschatten. Als protesten massaal zijn dan luisteren politici daar wel degelijk naar, van links tot rechts. Het is heel goed dat mensen zich realiseren dat we wel in een maatschappij leven die door mensen gemaakt is.”
publiek eigendom en privaat eigendom en de inkomensverschillen en zeggenschapsverschillen die met de laatste gepaard gaan. In het huidige systeem is het in sommige sectoren heel goed dat je markt hebt; bakkers en kruideniers hoeven niet in publieke handen te zijn. Het gaat in de eerste plaats om de cruciale sectoren die ons allemaal aangaan: water, energie, banken. En misschien kan dat ook een katalysator zijn om na te denken over onze gezondheidszorg en onderwijs, waar ook een tendens heerst naar meer markt en privatisering. Oké, de SP heeft dat natuurlijk altijd al gedaan. Maar ik hoop dat het ook partijen die rechts van ons staan triggert om daar opnieuw over na te denken.”
En concreet?
U bent politicus en tegelijkertijd wetenschapper. Moet u dan niet voortdurend een knop omzetten?
“Wat mij voor ogen staat is een heel fundamentele heroriëntering op het gegeven van markt en niet-markt, op
15
“Nee. Zowel het Kamerwerk als mijn werk als universitair docent doe ik op basis van argumenten. Wat dat betreft is de omTRIBUNE
NOVEMBER 2008
schakeling niet zo groot. Als ik een wetenschappelijk artikel lees, kijk ik hoe gedegen het is en wiens belangen het eventueel terecht of ten onrechte dient. En dat doe ik bij een wetsvoorstel eigenlijk ook.”
Maar het bevalt goed in de Eerste Kamer?
“Ik vind het fantastisch fijn werk. Daarbij hebben we een geweldig SP-team. Hoe dat ooit bij elkaar gesprokkeld is weet ik niet, haha, maar we zijn samen enthousiast en we leren veel van elkaar. Het is interessant werk. Maar wel ontzettend veel lezen. Ik krijg elke week zo’n stapel papier (hij houdt zijn hand ongeveer dertig centimeter boven het tafelblad –red.). Ik moet dus heel veel schiften. Maar met mijn wetenschappelijke achtergrond heb ik die kunst aangeleerd en lukt dat dus wel.” Tekst Rob Janssen Foto’s Suzanne van de Kerk
soundbites
Kredietpraat Over de oorzaken, gevolgen en gevaren van de kredietcrisis lopen de meningen nogal uiteen. Daarbij trekken sommigen wel héél markante conclusies. “Ik denk dat het ergste van de kredietcrisis achter de rug is.” Henry Paulson, minister van Financiën VS, op 7 mei(!) in Wall Street Journal “Niemand hier van de ministers van Financiën, directeuren van nationale banken en deskundigen heeft het over een recessie in Europa. Men verwacht wel dat Amerika een milde recessie zal doormaken, een recessie van korte duur.” Wouter Bos, op 13 april tijdens IMFvergadering in Washington (nu.nl) “We zullen hard moeten werken en de broekriem moeten aanhalen om de economie weer aan het rijden te krijgen. Ik ben het eens met degenen die zeggen dat het een paar jaar duurt voordat we er bovenop komen.” Alexander Sakkers, voorzitter Transport en Logistiek Nederland, op 28 oktober (Nova) “Dat hotels het steeds lastiger krijgen om de kamers bezet te krijgen is een feit.” Reinet Krijger, woordvoerder Koninklijke Horeca Nederland, op 29 oktober in De Telegraaf
“Zolang er geen concrete aanwijzing is dat we op een recessie aanstomen, ga ik dat woord niet in de mond nemen.” Wouter Bos, op 24 oktober in EénVandaag
“Het grootste gevaar is een langdurige verandering van het bewustzijn. Bij een depressie gaat maar één ding de hoogte in: het anti-kapitalisme.” Mathias Döpfner, directievoorzitter van Axel Springer AG, op 5 oktober (Die Welt) “In een opgaande conjunctuur ontstaat door de concurrentie vanzelf overcapaciteit in productiesectoren. Door de gigantische groei van het kredietwezen is deze overcapaciteit nog verder aangezwengeld. De reële koopkracht blijft daar ver bij achter. We zien daarom dat de kredietcrisis samenvalt met een traditionele conjunctuurdaling en deze bovendien nog versterkt.” Nico Schouten, medewerker Wetenschappelijk Bureau SP, op 22 oktober “De mensen hebben ondertussen minder angst voor de Linkspartei dan voor de Lehman Brothers.” Andrea Ypsilanti, SPD-deelstaatvoorzitter van Hessen, op 4 oktober (Reuters Deutschland)
“Bestuurders (van het bankbedrijf –red.) zijn passanten geworden. Ingehuurd voor een kunstje om een paar jaar later weer te vertrekken. Daar is hun beloning op gericht. Nadeel is dat die passanten nooit kunnen worden afgerekend op wat ze fout hebben gedaan. Doorgaans zijn ze al vertrokken als het bankgebouw in elkaar klapt.” Franka Rolvink, redacteur van het Financieele Dagblad, op 18 oktober “U heeft in 88 bewogen jaren het nationaal-socialisme, het communisme en – naar we moeten vrezen – ook nog het kapitalisme overwonnen.” Thomas Gottschalk, tv-presentator, op 11 oktober tijdens de uitreiking van de Duitse Televisieprijs aan senior-literatuurcriticus Reich-Ranicki (ZDF) “Het fundamentalistische kapitalisme gaat aan zichzelf ten onder. (...) Want die lui op Wallstreet voelen zich de koningen van het universum. Die hele hypotheekcrisis is één grote roofpartij geweest.” Herman Wijffels, bewindvoerder bij de Wereldbank en informateur van het kabinet-Balkenende IV, op 4 oktober (Trouw)
“Zo zegt de leider van de liberalen in het Engelse parlement: ‘Als de reddingsboten te water gaan, vraag je niet wie het schip tegen de ijsberg stuurde.’ Zijn liberale collega van de VVD, Weekers, en Wouter Bos zeggen: ‘Bij een brand moet je de brandweer zijn werk laten doen. De oorzaak onderzoeken we later wel.’ Je kunt ook zeggen: Er loopt een leger pyromanen door de stad. Laten we ze in de kraag grijpen.” Jan Marijnissen op 16 oktober (sp.nl) Tekst Rob Janssen Foto Peter Hilz / Hollandse Hoogte
16
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
reisverslag Rusland en Georgië schonden internationaal recht
Hopen op gezond verstand
De korte maar hevige augustusoorlog tussen Georgië en Rusland kostte honderden doden en duizenden vluchtelingen en heeft de internationale verhoudingen zwaar onder druk gezet. Een nieuwe Koude Oorlog dreigt. Namens de Raad van Europa bezocht SP-Eerste Kamerlid Tiny Kox eind september Moskou, Tiblisi, Tsinvali en Straatsburg. Hij onderzocht hoe er een maand eerder een korte maar felle oorlog kon uitbreken tussen Georgië en Rusland, en of er een kans is de crisis in de Kaukasus en Europa te keren. 17
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Georgië, bufferzone
De man begint te huilen als hij me de restanten van zijn gebombardeerde huis laat zien. “Ik ben alles kwijt”, zegt hij. Zijn familieleden zijn omgekomen. Aan de andere kant van de straat neemt een andere man me mee. Hij toont me de plek waar hij zijn familie heeft begraven, onder twee zware ijzeren platen. Een fatsoenlijke begrafenis is er nog niet van
gekomen. “Het waren Russische bommen die op ons dorp vielen. Waarom? Wat hebben wij hen gedaan?” Zelfs de hoogbejaarde oud-dorpslerares Leni weet het niet. Ze heeft de kinderen van het dorp jarenlang van alles en nog wat uitgelegd. Maar wat er in augustus gebeurde, snapt zij zelfs niet. Hoe het verder moet? Geen idee.
Het is begin oktober. In Straatsburg debatteert de 318 leden tellende parlementaire assemblee van de Raad van Europa. Drie dagen gaat het over de gevolgen van de zomeroorlog tussen Georgië en Rusland. Beide landen zijn lid van de
reisverslag Raad van Europa. Aan de verhitte en emotionele discussie doen 120 parlementsleden uit heel Europa mee – een recordaantal. De delegaties van Rusland en Georgië staan frontaal tegenover elkaar. Over en weer maken ze elkaar bittere verwijten over de recente oorlog. Sommige afgevaardigden kiezen wel erg eenzijdig partij voor de een of de ander. Met anderen probeer ik, als woordvoerder voor de linkse fractie in de assemblee, het conflict breder te zien: de gedeelde verantwoordelijkheid en de betrokkenheid van andere landen. Vooral die van de Verenigde Staten van Amerika. Georgië en Rusland praten alleen in Straatsburg nog met elkaar. Hoewel dat er soms grof aan toe gaat, blijft praten oneindig veel beter dan schieten en oorlog voeren. Daarvan ben ik extra overtuigd na een ‘fact finding missie’ in Rusland, Georgië en Zuid-Ossetië, een week eerder. Vooral het bezoek aan het oorlogsgebied en de gesprekken met de overgebleven bewoners overtuigden me. Zowel in Tiblisi als in Tsinvali en Moskou hebben politici vuile handen gemaakt. Samen zijn ze verantwoordelijk voor de humanitaire ramp en alle slachtoffers.
Tsinvali, Zuid-Ossetië
“We dachten dat de Georgiërs nooit zouden stoppen, het was verschrikkelijk”, zegt de oude vrouw. Ze laat me de gevolgen van het augustusbombardement op haar wijk zien. Nergens een heel huis meer te zien. Alleen de muren van de woningen en gebouwen staan soms nog overeind. “Onze overbuurman lag drie dagen levend onder het puin van zijn huis. We konden hem niet los krijgen. Na nog een granaat is hij eindelijk gestorven. Daar waar hij dacht het veiligst te zijn: de kelder van zijn huis.” Tussen de ingestorte muren de restanten van wat ooit een gewoon leven was. Tafel, stoelen, een koelkast, blikken. Op de straat een uitgebrande bestelwagen. “Saakashvili is een oorlogsmisdadiger”, zegt ze.
De parlementaire assemblee neemt uiteindelijk een resolutie aan. Die veroordeelt beide landen wegens schending van het internationaal recht en de mensenrechten. De aangenomen resolutie roept ook op tot grootschalig internationaal onderzoek. Daarin moeten de verantwoordelijkheden van alle betrokkenen precies worden 18
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
vastgesteld. Beide landen wordt verder opgedragen de aangerichte schade waar mogelijk te herstellen. De resolutie stelt ook vast dat het Georgische leger de augustusoorlog begon en dat de Russische inval na de Georgische aanval ook indruist tegen het internationaal recht. Rusland had geen internationaalrechtelijke machtiging om zijn buurland binnen te vallen. En zeker niet om de grens tussen Zuid-Ossetië en Georgië te overschrijden. De erkenning van de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Zuid-Ossetië (en de andere opstandige Georgische provincie Abchazië) door Rusland wordt eveneens afgewezen.
Moskou, Ministerie van Defensie
De Russische generaal toont ons de buitgemaakte aanvalsplannen van het Georgische leger. “We waren aanvankelijk verrast. Premier Poetin was bij de Olympische Spelen in Peking toen het Georgische leger aanviel. Voordat wij de tegenaanval konden inzetten, moest de Nationale Veiligheidsraad toestemming geven. Dat kostte tijd. Daarna hebben we gedaan wat er gedaan moest worden: het Georgische leger verdreven en de vitale militaire infrastructuur in Georgië uitgeschakeld. Dat was niet buitenproportioneel.”
Tiblisi, staatskanselarij
De nationaal veiligheidsadviseur van president Saakashvili wil een misverstand de wereld uit ruimen. Het Georgische leger heeft niet aangevallen. In geen van zijn vele overleggen met de president is ooit over een aanvalsplan gesproken. De Russen liegen dus over zogenaamde buitgemaakte plannen. Hij zal het nog eens anders vertellen: Georgië reageerde op een Russische inval die nacht, via de smalle Rokitunnel tussen Noord- en Zuid-Ossetië. Ik vraag hem of hij via zijn Amerikaanse vrienden wellicht over satellietfoto’s beschikt die zijn gelijk kunnen bewijzen. Nee, die heeft hij niet. Is dat niet vreemd, de Amerikanen fotograferen toch alles in dit gebied? “Wel veel, maar dit niet”, zegt de veiligheidsadviseur.
In de korte oorlog vielen honderden doden en gewonden. Duizenden burgers raakten huis en haard kwijt en sloegen op de vlucht. De meeste mensen die bij het begin van de oorlog naar het noorden vluchtten,
naar Rusland, zijn weer terug naar huis. Veel mensen vluchtten na de inval van het Russische leger naar het zuiden, naar Georgië. Zij zitten daar grotendeels nog steeds. Nu het Russische leger zich in oktober uit de in augustus bezette bufferzone in Georgië heeft teruggetrokken, kunnen ook deze vluchtelingen aan terugkeer gaan denken. Het Internationale Rode Kruis en de Verenigde Naties zijn ter plekke om die terugkeer te begeleiden. Terugkeer van Georgische bewoners naar Zuid-Ossetië zal veel moeilijker zijn. In de nasleep van de oorlog werden door Zuid-Ossetische bendes een aantal door Georgiërs bewoonde dorpen geplunderd en in brand gestoken. De bewoners van deze dorpen kunnen pas terugkeren als hun huizen herbouwd zijn en de verhoudingen met de Zuid-Ossetische bevolking verbeterd.
Bufferzone, Georgië
De mannen laten me de winkel in het dorpscentrum zien, in de na de oorlog door de Russen bezette bufferzone. Er is alleen een puinhoop van over. “De meeste mensen zijn gevlucht. Wij zijn gebleven, maar we zijn erg bang. We slapen ’s nachts niet thuis maar in onze boomgaarden, dat is veiliger. Wie de plunderaars zijn, weten we niet. Nee, ze komen echt niet uit Tsjetsjenië, dat is veel te ver weg. Ze komen van de andere kant van waar tot voor kort de grens lag, uit Zuid-Ossetië.” Een stille man vraagt mijn aandacht. Of ik iets voor hem kan doen, zijn zoon is opgepakt toen de oorlog begon. Hij heeft geen idee waar hij nu is, meer dan een maand later. Ik breng hem naar de commandant van de Russische troepen. Die belooft morgen terug te komen met meer informatie. De meegereisde cameraploegen schieten hun plaatjes. Wij zijn vandaag hún nieuws, de eerste internationale delegatie die hier op bezoek komt. Ik vrees dat de vermiste zoon hun nieuws niet haalt. Het is slechts een van de talloze treurige verhalen uit dit rampgebied.
De internationale dimensie van de oorlog tussen het kleine Georgië en het grote Rusland wordt breed onderkend. Tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, begin jaren negentig, was Georgië deel van het Russische rijk. Rusland ziet nu met lede ogen toe hoe Georgië zich grootschalig laat steunen door de VS en aankoerst op
Foto Hans Valkhoff
reisverslag
Estland
Rusland
Letland
Litouwen Polen
Wit Rusland Oekraïne
Georgië
een lidmaatschap van de NAVO. In enkele jaren tijd steeg de Georgische defensiebegroting van 40 miljoen tot een miljard dollar. Beschuldigingen dat Rusland weer de baas wil spelen in de voormalige deelrepublieken van de Sovjet-Unie, worden in Moskou als onzin betiteld. “We hebben op eigen grondgebied echt al meer dan zat trammelant”, vertellen ministers en parlementsleden.
Ksuisi, Zuid-Ossetië
Het is een angstaanjagend gezicht. Alle huizen zijn afgebrand. Met de hand. Bij een huis liggen er nog takkenbossen voor de deur. Kennelijk niet nodig gehad, het brandde al goed genoeg. Wie het gedaan heeft? “Nee, het waren niet de soldaten, maar mensen van hier, uit Zuid-Ossetië. Ons dorp heeft eigenlijk alleen maar Georgische inwoners. We wonen hier sinds jaar en dag. Het ging altijd best goed. En nu dit. Alles platgebrand en bijna iedereen op de vlucht. Hoe moeten wij in godsnaam verder?”
De Russische zorgen over een westerse omsingeling zijn begrijpelijk. Niet alleen vanwege de vijandige houding van de Georgische president Saakashvili. Ook woorden en daden van president Joesjtsjenko van Oekraïne en die van de huidige regeringen van Polen en de Baltische staten Estland, Letland en
19
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Litouwen baren Moskou grote zorgen. Vanaf de Baltische staten aan de Oostzee, via Polen en Oekraïne, zou met Georgië bijna tot aan de Kaspische Zee een gesloten geo-politiek ‘cordon’ van NAVOgezinde landen aan de Russische westgrenzen ontstaan (zie kaart hierboven). Tegelijk wil Rusland niet dat de relaties met Europa structureel verslechteren. Europese landen zijn goed voor 80 procent van de buitenlandse investeringen in Rusland. Russische buitenlandse investeringen gaan voor eenzelfde percentage naar Europa. De Europese landen hangen aan de Russische olie- en gasleidingen. Hun betalingen zijn een van de hoofdbestanddelen van de financiering van de kolossale Russische staat. In dat licht moeten de voorstellen van president Medvedev en premier Poetin worden gezien om tot een nieuwe ‘EuroAtlantische veiligheidsconstellatie’ te komen. Veel minder vertrouwen heeft het Kremlin momenteel in Amerika. Begin oktober is de Russische vrees voor een verkiezingsoverwinning van John McCain groot: een langdurige verkilling van de relaties tussen beide landen is dan niet uitgesloten. Sommige Russische politici zeggen dat de augustusoorlog ook van doen had met die presidentsverkiezingen. Dat wordt echter nadrukkelijk ontkend door bijvoorbeeld de Amerikaanse ambassadeur in Georgië. Die zegt dat zijn land alles geprobeerd heeft om president Saakashvili van zijn onbesuisde aanval op Zuid-Ossetië af te
houden. Mijn vraag in Tiblisi aan de Georgische nationale veiligheidsadviseur of Georgië wellicht het Amerikaanse concept van de pre-emptive strike had gevolgd, wordt ook verontwaardigd met nee beantwoord. Puur toeval dat de Georgische handelswijze er zo sterk op mocht lijken, zegt hij. Waarom Georgië drie tegengestelde argumenten voor zijn oorlogshandelen heeft gegeven, kan hij niet verklaren. Toen de oorlog begon, verklaarde Saakashvili dat hij de constitutionele orde ging herstellen. Daarna zei hij dat hij reageerde op een Russische inval. Weer later voerde hij als argument aan dat in Zuid-Ossetië sprake was van een etnische schoonmaak. De betrouwbaarheid van de Georgische president heeft door dat alles internationaal zware averij opgelopen. En in Moskous onschuld geloven ook weinigen meer. Binnenkort reis ik weer naar Georgië en Rusland voor overleg. Of dat iets oplevert valt niet te voorspellen. De macht van de Raad van Europa is vrijwel nihil. Haar enige kracht is het internationaal recht. Daaraan hebben ook Rusland en Georgië zich verplicht. Beide landen hebben keer op keer aangegeven hun lidmaatschap van de Raad van Europa beslist niet kwijt te willen raken. Aan de opbouw van nieuwe democratische structuren na de val van het communisme in de jaren negentig heeft de Raad van Europa op grote schaal bijgedragen. Veel Russische en Georgische parlementsleden noemen de parlementaire assemblee van de Raad van Europa hun ‘school voor democratie’. Voorlopig blijft het vooral hopen op gezond verstand. Dat ontbrak totaal in augustus. In Straatsburg was bijna iedereen het eens met mijn stelling dat waar oorlog begint, de politiek heeft gefaald. Nu maar hopen dat dat besef nu ook enige ruimte krijgt in Tiblisi en Moskou, na de tot dusver opgelopen schade en schande in beide landen. Tekst Tiny Kox
Foto Espen Rasmussen / Panos Pictures / Hollandse Hoogte
suppack
We doen het zelf wel
Een jaar geleden stonden ze in Loosdrecht nog soep van Knorr te maken of in te pakken. Nu komt de Knorr-soep uit Polen en werken ze in hun eigen inpakbedrijf SupPack in Nijkerkerveen. Vijfentwintig voormalig werknemers van Unilever zijn voor zichzelf begonnen. Sommige werknemers van het nieuwe bedrijf SupPack hebben twintig of dertig jaar bij Knorr gewerkt. Ze zijn er nog steeds trots op, het was een mooi bedrijf waar een mooi product werd gemaakt. Er was altijd vraag naar de Knorr-producten en er werd behoorlijk winst gemaakt. Een paar jaar geleden kwam Knorr, waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1838, in handen van Unilever. Voor deze voedselmultinational was het maken van een goed product en een mooie winst niet voldoende. Na lang rekenen kwam men in het hoofdkantoor van Unilever tot de
20
conclusie dat er nog meer winst te maken was door de Knorr-fabriek naar Polen te verplaatsen. “Eigenlijk,” zegt Adriaan van den Berg, die 28 jaar bij Knorr heeft gewerkt, “was het Unilever waarschijnlijk alleen om de merknaam te doen toen ze Knorr kochten. Onder die naam gaat de productie in Polen door en de klanten merken er niets van.” Ook voor andere Unileverfabrieken in Nederland lagen er sluitingsplannen waarbij de productie verplaatst zou worden naar plaatsen waar nog net iets meer winst gemaakt kon worden. Vorig jaar voerden de werknemers van vijf Unileverbedrijven actie tegen de sluiting van hun fabriek. De actievoerders
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
slaagden er niet in de bedrijven open te houden, maar wisten wel een goede afvloeiingsregeling te bedingen. Veel werknemers vonden elders werk, al dan niet na een omscholing. Maar zoals altijd is er een groep die heel moeilijk elders aan de bak kan komen. Daarbij gaat het vooral om oudere werknemers en mensen met een handicap of beperking.
Enthousiasme “Op een goed moment zaten we met een aantal mensen bij elkaar”, zo vertelt Gaby van de Waal, voormalig voorzitter van de ondernemingsraad van Knorr en een van de initiatiefnemers van SupPack. “Toen zeiden we: ‘Waarom doen we het niet zelf?
suppack Waarom richten we niet een nieuw bedrijf op en laten we zien dat het ook anders kan, menselijker?’” En zo is het gegaan. Van de Waal, nu directeur van SupPack, is een gedreven man die met veel enthousiasme over zijn bedrijf praat. “Bij ons staan de mensen centraal, de werknemers en de klanten. Dan werkt het gewoon veel beter”, betoogt hij. “Daar geloof ik echt in, zo deed ik het toen we nog bij Unilever zaten op mijn afdeling ook. Mensen er bij betrekken, mensen enthousiast maken, daar gaat het om.” Ook Hugo Sporkslede, die op de inpakafdeling werkt, ziet het zo. “Kijk,” zegt hij bedachtzaam, “het is nu ons eigen bedrijf, dat voelt toch anders. We zijn hier werknemer en aandeelhouder tegelijk. Als er nu een bepaalde opdracht af moet, dan zeggen we: ‘We gaan er nog even tegenaan.’ Toen we voor Unilever werkten, was het toch meer van: ‘Het is nu tijd dus stoppen we ermee.’” Hij wordt bijgevallen door Nancy Pattipeilhu, die 30 jaar op de inpakafdeling van Knorr heeft gewerkt. “We vergaderen nu iedere week met het hele bedrijf. Dan weet je wat er speelt, dan voel je je er bij betrokken.” Natuurlijk zijn zowel Sporkslede als Pattipeilhu er niet blij mee dat ze ongeveer dertig procent minder verdienen dan voorheen. Tot april wordt hun salaris nog door Unilever betaald, maar daarna moet het van SupPack komen. “Maar als het goed gaat met het bedrijf”, zegt Sporslede opgewekt, “dan kunnen we ook weer meer gaan verdienen. Bij Knorr kreeg je natuurlijk ook je ploegentoeslag, en hier werken we nog niet in ploegen.”
“Waarom zouden klanten voor óns kiezen?” Ook voor Mark de Jong zijn de verdiensten niet het belangrijkste. Hij werkte negen jaar bij Knorr in de technische dienst en is uit enthousiasme meegegaan naar SupPack. “Ik behoor niet tot de mensen die moeilijk bemiddelbaar zijn”, legt hij uit. “Ik kan ook bij andere bedrijven aan de slag, maar als ondernemingsraadslid van Knorr was ik van het begin af aan bij de zaak betrokken. En het
21
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
leek me gewoon leuk om mee te doen.” “Daar komt bij”, zo gaat hij verder, “dat ik nu coördinator productie ben, en dat is een bredere functie dan ik bij Knorr had. Ik ga er financieel ook niet op achteruit, zoals veel anderen, dus dat scheelt ook.” Van de Waal barst nog van de nieuwe plannen. Voor de komende maanden zijn er opdrachten binnen en ook voor de tijd daarna is hij optimistisch. “Kijk, wij werken voor verschillende opdrachtgevers. Er zijn in Nederland een heleboel van dit soort bedrijven, dus waarom zouden opdrachtgevers voor ons kiezen?” Als ik hem vragend aan blijf kijken, geeft hij zelf het antwoord. “Omdat het bij ons om mensen draait. Om de werknemers, maar ook om de klanten. Bij een heleboel bedrijven is de klant uit het zicht geraakt”, zegt hij en begint een tirade over de problemen met het krijgen van een telefoonaansluiting en hoe je daarbij van het kastje naar de muur wordt gestuurd. “Wij willen klantvriendelijk werken. We hebben nu een vrachtwagen gekocht, daarmee leveren we de producten tegen kostprijs af. Dat is natuurlijk niet onze core business, daar hoeven we ook geen winst op te maken, maar daar nemen we de klanten wel problemen mee uit handen.” De kersverse directeur is ook in gesprek met het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) om moeilijk plaatsbare jongeren aan werk te helpen. Hij is ervan overtuigd dat in een bedrijf als dit, waar de mensen centraal staan, ook moeilijk plaatsbare jongeren aan de slag kunnen. “Ze kunnen
dan werkervaring opdoen en doorstromen naar andere bedrijven.”
Menselijke maat Het is niet de bedoeling dat SupPack al te groot wordt. “Nee, zeker niet”, zegt van de Waal. “Maximaal veertig werknemers, dat is de bedoeling. We hebben het hele plan indertijd op kosten van Unilever door laten nemen door een gespecialiseerd bedrijf. Die hebben het verder uitgewerkt en dat plan werken we nu af. Veertig mensen werd ook door hen als maximum genoemd. Als het er meer zijn, dan kennen mensen elkaar niet meer en dan krijg je allerlei andere problemen.” Het bedrijf van de voormalige Unileverwerknemers kan de grote multinationals natuurlijk niet van de kaart vegen; de reuzen die altijd streven naar steeds meer winst ook al gaat dat ten koste van mens en millieu. Maar het is inspirerend om te zien hoe een klein groepje mensen alles op alles zet om door te gaan. Om te laten zien dat het ook in een bedrijf niet altijd alleen maar om winst en nog meer winst hoeft te gaan. Dat ook de menselijke factor en de menselijke maat van belang zijn. Dat bepaalt niet alleen de kwaliteit van leven, maar ook de kwaliteit van hun werk en van de dienstverlening. Tekst Willem Bos Foto’s Rob Voss
afdrachtregeling
“Ter Horst moet zich er niet mee bemoeien”
Via een truc probeert het kabinet de afdrachtregeling van de SP te verbieden. De regeling, bedoeld om baantjesjagers te weren en de verschillen tussen volksvertegenwoordigers en ‘gewone’ mensen te verkleinen, ligt al geruime tijd onder vuur. “Karaktermoord”, vindt Tweede Kamerlid Ronald van Raak. Je bent boos op minister Ter Horst. Waarom?
“Er is sprake van een bewuste, kwaadwillende campagne om de SP te beschadigen. Door keer op keer in de media de suggestie te wekken dat er iets mis is met de SP en geld. Karaktermoord, want steeds weer blijkt dat we niets onwettigs doen. SP-volksvertegenwoordigers geven hun vergoedingen aan de partij, die daar nuttige zaken als acties, informatiemateriaal en scholing van financiert. Een deel van hun vergoeding krijgen ze terug. Dat 22
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
is allemaal wettelijk toegestaan, concludeerde de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in 2006 na onderzoek. Ook de Kiesraad kwam tot die conclusie. Maar dat zint de minister niet, ze probeert de wet te veranderen om de huidige afdrachtregeling van de SP alsnog onmogelijk te maken. Ik noem dat machtsmisbruik.”
Waarom sta jij een groot deel van je inkomen af aan de partij? “Dat is een uiting van solidariteit. Volksvertegenwoordigers in gemeenteraden, Provinciale Staten en Eerste en
Tweede Kamer ontvangen een riante vergoeding. Tweede Kamerleden behoren met bijna 6.000 euro per maand zelfs tot de vijf procent rijkste Nederlanders! Als je zo veel verdient, heb je geen idee meer hoe het mensen vergaat die van minder moeten rondkomen. De SP is voor kleinere verschillen. We zeggen dat niet alleen met woorden, maar onderstrepen het ook met daden. Ik krijg als Tweede Kamerlid een mooi inkomen van 2.300 euro terug. Dat hebben we afgesproken met onze leden. Onze afdrachtregeling bestaat al sinds de SP in 1974 voor het eerst in gemeenteraden kwam. Waarom
afdrachtregeling zouden mensen die binnen met een kop koffie zitten te vergaderen veel geld krijgen, terwijl mensen die buiten in de kou actie voeren het gratis doen? Op het partijcongres van november vorig jaar is deze afspraak door een overgrote meerderheid van de leden opnieuw bevestigd. Als Ter Horst het daar niet mee eens is, moet ze lid worden van de SP en een voorstel doen op het partijcongres. In plaats van met een doorzichtige truc onze partijdemocratie te dwarsbomen.”
Wat bedoel je precies met ‘een doorzichtige truc’?
“Ze probeert alleen de afdrachtregeling van de SP onwettig te maken, niet die van andere partijen. Ook PvdA, CDA, GroenLinks, ChristenUnie, D66 en de Partij voor de Dieren kennen een afdrachtregeling – al gaat het daar maar om enkele procenten. Ter Horst richt haar pijlen op de ‘cessie’. Om administratieve rompslomp te voorkomen, kiezen SP’ers ervoor om de vergoedingen die ze voor hun werk als volksvertegenwoordiger ontvangen rechtstreeks te laten overmaken aan de partij. Die houdt vervolgens de afgesproken afdracht in en maakt de rest van de vergoeding over aan de volksvertegenwoordiger. Ter Horst gaat niet de afdracht verbieden, want dan zou ze ook haar eigen PvdA benadelen. Ze gaat ook de cessie niet verbieden, die het mogelijk maakt om inkomsten op een andere dan je eigen rekening te laten storten. Daar maken immers ook andere mensen gebruik van. Nee, de minister zegt alleen dat politici voortaan geen gebruik meer mogen maken van cessie. Dat is willekeur, en een inmenging in de interne democratie van de SP. Ook bij andere partijen is de afdrachtregeling niet vrijblijvend, maar zij zitten met de handen in het haar als iemand zich er niet aan houdt. Bij ons geldt: afspraak is afspraak. Daar moet Ter Horst zich verder niet mee bemoeien.”
Waarom doet Ter Horst dit, volgens jou?
“Dat weet ik niet. Maar ik heb wel een vermoeden. Kamerleden, Statenleden en raadsleden van de PvdA klagen voortdurend dat ze meer geld willen. Ze lobbyen daarvoor bij de minister. Ook andere partijen zeggen dat ze hogere vergoedingen willen, omdat ze anders geen mensen meer zouden kunnen krijgen. Die 23
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
“Het is niet aan de overheid om te bepalen aan wie ik mijn geld geef” argumenten maken weinig indruk zolang er SP’ers zijn die het juist voor veel minder geld doen!”
Dat is een ander argument dan de minister zelf gebruikt. Zij beweert dat de onafhankelijkheid van SP-politici in het geding is.
“Dat gevaar ligt juist op de loer als je veel verdient. Je hebt dan meer te verliezen. Een hoog salaris trekt baantjesjagers aan. Die denken vooral aan hun eigen carrière en zijn daarom veel minder kritisch ten aanzien van allerlei voorstellen. De SP heeft heel andere volksvertegenwoordigers. Het gaat ze niet om het geld, ze zijn betrokken, werken hard en hebben het hart op de juiste plaats. De minister beroept zich op de Groningse professor Douwe Jan Elzinga, die nota bene zelf actief is binnen de PvdA! Hij schrijft al jarenlang duurbetaalde columns tegen de SP. En heeft al die jaren ongelijk. Hij zegt terecht dat Kamerleden moeten stemmen ‘zonder last’, maar dat heeft niets te maken met de afdrachtregeling. Ook Kamerleden van andere partijen worden geacht zich te houden aan hun verkiezingsprogramma, de afspraken in de fractie en andere afspraken.”
Ter Horst zegt ook dat de SP door de afdracht meer geld krijgt dan andere partijen.
“Ik hoor telkens andere argumenten. Maar de SP krijgt helemaal niet meer geld. Het geld wordt alleen anders verdeeld: onze politici delen hun vergoedingen met de partij. Door de contributie
van onze leden en de afdracht van onze politici probeert de SP zoveel mogelijk de eigen broek op te houden. Voorzitters van andere partijen bedelen elk jaar bij de minister om meer geld, maar ik vind het helemaal niet goed als partijen te afhankelijk worden van de overheid. Wij moeten die overheid immers controleren. De laatste jaren worden trouwens ook steeds meer partijen gesponsord door bedrijven. Dat geldt echt niet alleen voor Wilders en Verdonk. Dát is pas een bedreiging voor de onafhankelijkheid. Ondernemers en miljonairs kopen zo invloed in de politiek.”
De SP wordt niet gesponsord door het bedrijfsleven?
“Nee. Wij dringen er ook steeds op aan om politieke partijen nu eindelijk wettelijk te verplichten om openbaar te maken voor welke bedragen ze gesponsord worden. Want dat hoeft nu niet eens! De regering heeft zo’n wettelijke regeling ooit wel toegezegd, maar we wachten er nog steeds op. Zo gaat dat, zodra het over hun eigen inkomsten gaat hoor je politici niet.”
Hoe zit het met aantijgingen dat SP’ers misbruik zouden maken van belastingmaatregelen, door de afdracht als gift van de belasting af te trekken?
“Dat is de zoveelste suggestie in de media om onze partij in het verdachtenbankje te zetten. Wij doen precies hetzelfde als alle andere Nederlanders: wij geven aan een goed doel. Of, zoals dat in fiscale termen heet: een Algemeen Nut Beogende Instelling. Daar vallen ook politieke partijen onder en zo’n gift mag je gewoon aftrekken. Ook daar is niets onwettigs aan, de overheid heeft niet het recht om te bepalen aan wie je een gift doet.”
Wat gaat de SP doen, als deze wet wordt aangenomen?
“Voor het zover is, willen we advies van de Raad van State en de Kiesraad. Maar mocht de wet er toch doorkomen, dan vinden we wel andere manieren om onze afdrachtregeling in stand te houden. We moeten onze eigen principes en partijdemocratie verdedigen tegen de machtswillekeur van de PvdA!” Tekst Daniël de Jongh
Illustratie Arend van Dam Foto Ari Versluis
indonesië
Op bezoek bij
ons onverwerkte verleden
De Molukken bezoeken? Kon niet. Nabestaanden van een Nederlands bloedbad bezoeken? Kon niet. Maar SP-Tweede Kamerlid Harry van Bommel is niet voor één gat te vangen en trok zijn eigen plan. “Het is natuurlijk te gek voor woorden dat je niet met deze mensen zou kunnen praten.” verontwaardigd. “Ze hebben slechts een brief geschreven aan Balkenende waarin sprake is van eventuele schadevergoeding of compensatie. Het is natuurlijk te gek voor woorden dat je dan als Kamerdelegatie niet met deze mensen kan praten. En het is des te vreemder dat onze delegatieleider bij ieder bezoek aan een hoogwaardigheidsbekleder excuses maakte voor wat Nederland tijdens de koloniale oorlog heeft gedaan. De minister-president en de voorzitter van de parlementscommissie kregen excuses te horen, maar de mensen die hun dierbaren hebben verloren niet.”
“Ook veteranen zijn slachtoffer”
“Verzoening, daar gaat het om”
Met een delegatie van Tweede Kamerleden bezocht buitenlandwoordvoerder Harry van Bommel vorige maand Indonesië. Hij keek hoe de Nederlandse ontwikkelingshulp wordt besteed, informeerde zich over de mensenrechten, en werd geconfronteerd met het onverwerkte Nederlandse verleden in deze voormalige kolonie.
“Volstrekt belachelijk” Oorspronkelijk stonden ook de Molukken op het programma. Gezien de mensenrechtensituatie was er alle reden om juist dat deel van de Indonesische archipel te bezoeken. Het ging niet door omdat de luchtvaartmaatschappij waarmee de Kamerleden hadden moeten vliegen niet aan de Europese normen voldoet. “Volstrekt belachelijk”, zegt Van Bommel. “Er zat natuurlijk iets anders achter. Dat werd wel heel duidelijk toen we in Jakarta hoorden dat zowel ambassadepersoneel als de ministers Koenders en Verburg wel met die maatschappij vliegen. Maar ons werd het afgeraden.” 24
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
“Kijk,” vervolgt hij, “niet alle Kamerleden waren even gemotiveerd om naar de Molukken te gaan, dat was duidelijk. Wij hebben in Jakarta gesproken met een advocaat van mensen die tot twintig jaar zijn veroordeeld wegens het hijsen van de Molukse vlag. Een bezoek van een Kamerdelegatie zou zeker voor ophef hebben gezorgd; dat komt de Nederlandse regering slecht uit. Dan is zo’n verhaal over die vliegtuigen wel zo makkelijk.”
‘Opzettelijke en meedogenloze actie’ Ook een bezoek aan het dorp Rawagedeh ging niet door. Daar werden in december 1947 door Nederlandse soldaten 431 dorpsbewoners vermoord. Een daad die door de Verenigde Naties als een ‘opzettelijke en meedogenloze actie’ is omschreven. De Kamercommissie (met uitzondering van SP en Christenunie) wilde de nabestaanden van dit bloedbad niet bezoeken. Als reden werd gegeven dat deze zaak nog ‘onder de rechter’ is, omdat de nabestaanden een claim hebben ingediend. “Dat is feitelijk niet eens waar”, zegt Van Bommel
Van Bommel liet het er niet bij zitten en organiseerde zelf in Jakarta een ontmoeting met mensen uit Rawagedeh. In dat gesprek bleek weer dat het hen niet zozeer om schadevergoeding te doen is. “Ook al hebben ze daar recht op en heeft de SP daar vorig jaar al voor gepleit. Verzoening, daar gaat het vooral om. Via ons hebben ze de Nederlandse veteranen uitgenodigd om bij de herdenking van het bloedbad op 9 december aanwezig te zijn. Daar proberen we in de Kamer steun voor te krijgen. Dat is belangrijk. Die Nederlandse veteranen dragen de last van verkeerde Nederlandse besluiten, van een foute oorlog. Minister Bot heeft dat indertijd toegegeven. Zij zijn ook slachtoffer. Ook al zijn ze in sommige gevallen ook dader. Nederland zou bij deze verzoening moeten helpen. Nederland moet die veteranen in staat stellen om bij die herdenking aanwezig te zijn. Dat zou een bijdrage leveren aan het verwerken van het verleden.” Tekst Willem Bos
Foto Harry van Bommel
modern socialisme
SPECIAAL-reeks Over theorie en praktijk
Onlangs is door de SP het boekje Modern Socialisme gepubliceerd. Het boekje, geschreven door Jan Marijnissen en Ronald van Raak, gaat in op verleden, heden en toekomst van de socialistische beweging in Nederland en in de rest van de wereld. Dit zogenaamde nul-nummer is bij alle SP-leden gratis thuisbezorgd. Er volgen er nog heel veel in deze nieuwe SPECIAAL-reeks. Een must voor elke socialist. van de tegenpartij steeds indringender”, aldus de partijvoorzitter.
“De mensheid kan haar toekomst beter vormgeven”
Jan Marijnissen: “Het is het eerste boekje
in een heel lange reeks, die jaar na jaar veel nieuwe afleveringen zal opleveren. De eerste serie boekjes is al in productie: een over de crisis in de rechtsstaat, een over de kredietcrisis, een over ons plan met de buurten, en een over de globalisering.” De boekjes zijn mooi en handig. Ze zijn zorgvuldig geschreven en mooi opgemaakt, met veel foto’s. Ze zijn ook handig vanwege het handzame formaat. Je steekt ze zo in je binnenzak, en de harde kaft zorgt ervoor dat er niets met de inhoud gebeurt. Het is een boekje om te lezen, maar zeker ook om te bewaren in je kast. “We willen meer doen aan analyse en tevens de kennis van onze leden op het gebied van de theorie vergroten. Dat is nodig, omdat de maatschappij steeds ingewikkelder wordt en de propaganda 25
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Marijnissen: “Kijk nou naar alle verhalen rond de kredietcrisis. Er wordt heel veel onzin verkocht en mensen slikken het. Simpelweg omdat er te weinig gefundeerde tegenspraak is. Men praat allemaal over de brand en de brandweer, maar laat de pyromanen gewoon lopen. Het kapitalisme heeft veel vooruitgang gebracht, in de vorm van massaproductie en technologische vooruitgang. Maar na ruim honderdvijftig jaar worden de gebreken van het systeem steeds duidelijker: crises op bijna alle terreinen, grootschalige armoede in de wereld. De mensheid kan haar toekomst beter vormgeven indien we het ‘systeem van de hebzucht’ kunnen beteugelen. Maar dan moet je wel weten hoe je alternatief
eruit ziet. Dáár gaan deze boekjes over. Steeds over een speciaal facet, vandaar de naam.” Na de publicatie van het nul-nummer Modern Socialisme is er inmiddels een nieuwe uitgave, getiteld ‘Crisis in de rechtsstaat?’. Dit is de eerste in een serie van vier die de komende maand zal verschijnen. Neem nu voor € 10,- een abonnement op die vierdelige serie. Maak het geld over op SP-bestellingen, rekening 369611 ovv SPECIAAL-reeks. Je krijgt de boekjes dan zonder extra kosten thuis bezorgd via de post.
LINKSvoor
Foto Karen Veldkamp
“Ik ben graag onafhankelijk” Jurgen Elfrink (31) is linksvoor en rechtsbuiten tegelijk. Het Arnhemse raadslid is docent aan de Hogeschool Arnhem-Nijmegen en een VMBO-school. Maar nu even niet, want hij heeft de kans gekregen om de postdoctorale leergang Buitenlandse Betrekkingen te volgen bij Instituut Clingendael. Heb je hobby’s?
Waarom werd je lid?
Je broer Gerrie is aanvoerder van de raadsfractie, geeft dat geen problemen?
Wat is je favoriete plek op de wereld?
“Ik voetbal met een vriendenteam. Even negentig minuten niet bezig zijn met de toekomstperspectieven van de wereld. Ik ben nu middenvelder en aanvoerder, al ben ik van huis uit rechtsbuiten.”
“We vliegen elkaar weleens in de haren, maar dat kan met broers. Na vijf minuten is het weer koek en ei.”
Hoe lang ben je al lid van de SP?
“Drie jaar, dus ik ben rijkelijk laat lid geworden. Al was ik daarvoor al wel actief in de studentenpolitiek.”
26
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
“M’n broer was eindelijk opgehouden met zeuren, dus toen ben ik lid geworden. Ik ben graag onafhankelijk. Of eigenwijs, als je het zo wil noemen.”
“Thuis bij mijn gezin en bij Clingendael. Daar draait m’n leven op dit moment om. Dit is een droom voor me.”
Wat brengt de kapitalist in je boven?
“Vakantie. Dan regel ik alles tot in de puntjes met hotels en restaurants om m’n vriendin te verwennen.”
lezen
zien
De kluizenaar Op een drukke markt in Amsterdam ontploft een bom. Zou er een terroristische organisatie achter zitten of een excentrieke eenling? Speelden religieuze of racistische motieven een rol? De opsporingsinstanties tasten in het duister en beschouwen iedereen als verdachte. Vanuit de politiek en de publieke opinie wordt grote druk uitgeoefend om de grenzen van het recht op te rekken. “Als je niets op je kerfstok hebt, is het toch niet erg dat je wordt afgeluisterd?” Hoofdinspecteur Gerard Albers ziet aanvankelijk meer in ouderwets, doelgericht speurwerk. Gaandeweg laat hij zich toch meeslepen, maar dan keert het systeem van moderne opsporingstechnieken zich plots tegen hemzelf. Een spannende ‘whodunnit’. (DdJ)
The Strangers Wat is het ergste wat je kan overkomen als je in een stil en verlaten landhuis ver weg van de bewoonde wereld zit? Dat er midden in de nacht iemand op de deur klopt! Helemaal griezelig wordt het, als je daarna wat gestommel op zolder hoort en je vriendin fluistert: “Er is hier iemand in huis…” Om kort te gaan: wie van zulke motiefjes houdt, die moét deze film zien. Het idee dat The Strangers gebaseerd is op ware gebeurtenissen en de diep verborgen moraal van de drie gemaskerde figuren maken het geheel zelfs verontrustend. Een adembenemende film. Maar dat was hoofdrolspeelster Liv Tyler toch al. (RJ) The Strangers Vanaf 26 november op dvd
De kluizenaar Ton Theunis Uitgeverij Mouria
horen
Katarina Vermeulen Katarina Vermeulen brak muzikaal door tijdens de hommageconcerten voor haar overleden vader Bram Vermeulen. Tijdens die concerten zong ze alleen nog de Nederlandstalige liedjes van haar vader, maar nu is ze bezig om zelf flink aan de weg te timmeren. Na haar eerste cd Walk with me, is in september Sex & Money uitgekomen met Engelstalige jazz, blues en soul. In de winkel zult u haar cd’s niet vinden, om volledige artistieke vrijheid te houden brengt ze haar albums in eigen beheer uit. Katarina’s cd’s zijn te bestellen via www. katarina.nl. De hommage-cd Tijdloos, met nummers van Bram Vermeulen, is wel in de winkel te vinden. (JvD) Katarina Vermeulen Sex & Money www.katarina.nl
zien Joris Ivens, het oeuvre van een veelbesproken filmmaker De Europese Stichting Joris Ivens brengt een DVD-box uit met hoogtepunten uit het oeuvre van de Nijmeegse filmmaker. Ivens werd door zijn avant-gardistische films en documentaires wereldwijd beroemd als pionier van de filmkunst, al was hij ook omstreden vanwege zijn onderwerpkeuze. Twintig filmklassiekers, van Ivens’ jeugdfilm De Wigwam (1912) tot zijn filmtestament Het Verhaal van de Wind (1988), zijn in de DVD-box opgenomen. Alle aspecten uit het oeuvre van Ivens komen naar voren in deze verzameling, waardoor een prachtig beeld gegeven wordt van de ingrijpende veranderingen in de vorige eeuw. Met sociale films gaf Joris Ivens een gezicht aan belangrijke gebeurtenissen, zoals de Spaanse burgeroorlog in The Spanish Earth. In 27
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Foto Rex / Hollandse Hoogte
Door Jola van Dijk
andere films probeert hij de essentie weer te geven van alledaagse maar toch ongrijpbare verschijnselen, zoals bijvoorbeeld Regen. Joris Ivens wordt niet alleen bewonderd maar is ook omstreden, omdat hij met zijn films politieke standpunten innam. Indonesia Calling leverde in 1946 veel kritiek op omdat hij de Indonesische
onafhankelijkheidsbeweging steunde in haar strijd tegen de Nederlanders. Met de films Komsomol (1932) en Yukong deplaça les montagnes (1976) steunde hij de autoritaire regimes van Stalin en Mao. Hans Schoots is in zijn biografie van Joris Ivens, ‘Gevaarlijk leven’, uitgebreid op dit aspect van zijn leven ingegaan. Het bonusmateriaal op de DVD-box biedt extra informatie over de films en het leven van Ivens, maar door de biografie komt het geheel nog beter in perspectief te staan. De DVD-box wordt op 18 november in Lux Nijmegen en op 21 november in het Filmmuseum Amsterdam gepresenteerd. Meer informatie is te vinden op www.ivens.nl. Daar is ook Hans Schoots’ ‘Gevaarlijk leven, Een biografie van Joris Ivens’ te bestellen.
prikbord KPN wordt bedankt Mijn moeder is bijna 86 jaar. Zoals voor velen van haar leeftijd zijn internetzaken, evenals veel andere technische geneugten, voor haar een ramp. Als ik haar bezoek, ben ik regelmatig weer een poos bezig om haar gerust te stellen over het CAK, de pensioenuitbetaling, het eigen risico zorgverzekering, de terugbetaling van een deel van het eigen risico van de zorgverzekering vanwege chronisch voorgeschreven medicijnen, enzovoorts. Het lukt me wel, maar er komt wel wat op je af, als je die leeftijd hebt en het brein het allemaal niet meer zo makkelijk bijhoudt. KPN stuurde onlangs een briefje dat ze voortaan geen nota’s meer zal ontvangen, want op www.kpn.com vindt zij bij Rekening Online alles wat zij wil weten. Sorry, KPN. Zij heeft geen internet en kan dus vanaf nu niets meer van uw toch al ingewikkelde rekeningen controleren. Naast al die andere instellingen die haar bestoken met de meest ingewikkelde zaken dus vanaf nu ook dank aan KPN. Dank zij u allen is een gezellig bezoekje aan moeder steeds vaker een afwikkeling van onnodige en vaak onzinnige administratieve rompslomp aan het worden. Cor Mierop, Dordrecht
Modern socialisme Bedankt voor het boekje Modern Socialisme. Ik vond het schitterend om te lezen. Van mijn moeder (bijna 80) heb ik al vele heldenverhalen gehoord over haar ‘rooie’ opa, die wat men nu zou noemen ‘ultralinks’ was. Vaak ten koste van zijn eigen gezin. In zijn tijd zijn anders wel de echte ‘normen en waarden’ gerealiseerd, zoals de zorg voor de zieken, ouderen en werklozen. Hiervoor hebben hij en zijn gezin honger geleden; zij stonden bekend als communisten. En inderdaad, zoals (bijna een eeuw later) ook in het boek
beschreven, hielden de ‘kameraden’ elkaar ‘aan de vreet’. Diana Winands, Heerlen
Kredietcrisis 1 Halleluja! Het hoge woord is eruit: ongebreidelde hebzucht. Jammer dat deze bancaire bekentenis niet uit zelfreflectie maar uit nood geboren is. E. Spindler-Bindels, Heerlen
Prik mee:
prikbord@sp.nl
Wouter ter Heide, Zwolle
Kredietcrisis 2 De column van Jan Marijnissen ‘Privéwinst collectieve last’ in de Tribune van oktober is me uit het hart gegrepen. Jan stelt daarin dat het aandeel van de door ons geproduceerde welvaart dat naar winst gaat, groter is dan het aandeel dat als loon wordt uitbetaald aan alle werkenden samen. Het wereldwijd aanbeden gouden kalf van de economie is gebaseerd op bezit, niet op welbevinden van mens of dier. De zakkenvullers hebben de crisis veroorzaakt; opdraaien voor de gevolgen doen de gewone mensen. Voor het wereldwijde voedselvraagstuk blijken oplossingen slechts loze beloften te zijn, van de toegezegde twaalf miljard is tot nog toe maar één miljard beschikbaar gesteld. Wij accepteren blijkbaar dat om de paar seconden een kind door ondervoeding sterft. Maar zodra ons aller gouden kalf wordt bedreigd, komt de wereld in beweging en worden zonder blikken of blozen astronomische bedragen geofferd om het ‘evenwicht’ te herstellen. Truus Jonker, Nijkerk
Kredietcrisis 3
28
De kredietcrisis biedt ons een uitgelezen kans de handen tussen verschillende gezindten ineen te slaan, ter realisering van het vredesideaal. Uit zowel het Communistisch Manifest als de Bijbel valt immers op te maken dat geldzucht de wortel is van alle kwaad! Het ultieme doel moet gestalte kunnen krijgen door het besef dat de ‘vrije markt’ in wezen niet bestaat, omdat het TRIBUNE
NOVEMBER 2008
geen natuurproduct is maar een hersenspinsel. Een virtueel (n)iets, dat loopt op virtuele smeerolie, te weten: ‘KAPITAAL’. Helaas heeft onze volksvertegenwoordiging geen oog voor dit virtuele karakter van de mondiale crisis, getuige de Kamerbrede steun die Wouter Bos heeft gekregen voor de kapitaalinjecties. Virtuele smeerolie, waar geen enkele helende werking van uitgaat. Alle geruststellende en mooie woorden ten spijt. Woorden die camoufleren dat de kapitaalinjecties er enkel toe bijdragen dat het ideaal van de vreedzame wereld langzaam maar zeker definitief achter de horizon zal verdwijnen. Dat daarmee het vertrouwen in de politiek wereldwijd met de dag zal afnemen, met alle negatieve maatschappelijke consequenties van dien, moge duidelijk zijn.
Kredietcrisis 4 Is het niet de wereld op zijn kop? De (wat was het weer een illusie) gerenommeerde internationale financiële instellingen, die (wat is het weer een verrassing) jarenlang een te risicovol, onverantwoordelijk korte termijn beleid kunnen voeren. Ze hebben kunnen weten dat de politiek nooit de wereldeconomie aan haar lot kon over laten. Maar de duur betaalde internationale financiële top kan, mocht er eventueel een kop moeten rollen voor het beeld naar buiten, via zakelijke vrienden en contacten zo weer ergens anders in een topfunctie aan de slag. Voor diezelfde riante salarissen met aandelenpakketten, bonusregelingen en de immer ingecalculeerde ontslagvergoeding. Henry van Beek, Metslawier
uitgelicht
In de trein van Bussum naar Naarden... ...gaf ik jou het jawoord. Drie lesbische stellen trouwden op 21 oktober in de trein. De NS, hoofdsponsor van de campagne ‘Nederland Leest’, vond het een leuke promotieactie voor het boek ‘Twee Vrouwen’ van Harry Mulisch. ‘Godonterend’, oordeelt het kerkgenootschap van de Gereformeerde Gemeenten, dat vindt dat het homohuwelijk ‘grote schade’ berokkent aan overheid en samenleving. De NS zegt het te betreuren dat er mensen zijn die aanstoot hebben genomen aan de bruidstrein; “Maar je kunt geen rekening houden met elke splintergroepering.” Het kerkverband, dat 100 duizend leden telt, is nu nog bozer en noemt het gebruik van de term splintergroepering klantonvriendelijk (‘gelet op het frequente gebruik van uw dienstverlening door onze achterban’), laatdunkend en discriminerend. Foto Rick Nederstigt / ANP Photo
29
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
30
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Diagram CRYPTOGRAM SP/TRIBUNE – 1DIAGRAM. Juni 2008 4
Horizontaal 2. Deze primaat is een deugniet. (3) - 6. De zanggroep is eigenlijk een praat- en schreeuwgroep. (10) - 8. Piraat steelt wel erg grote 3 hoeveelheden water. (8) - 9. Ophouden met het werk neerleggen. (6) - 10. Daar slaapt een verwend meisje. (4) 11. Indianenstam? (9) - 12. Genoegen nemen met geheel gevuld zijn. (8, ook 3,5) - 13. Klappen 7 bij het afstuderen. (6) 14. Tennisstelletje. (3) - 16. Dikker gearriveerd. (10) - 19. Zit samen 10 met Sien ergens in de bijbel. (2, ook afk.) - 20. Angstaanjagend krap. 11 (3) - 21. De grime helemaal erdoor jagen. (7)
61 4
5
7
5
9
6
10
11
9
12 12
13
Verticaal 1. Het riviertje heeft plotseling geen energie meer. (12) - 3. Vrucht met grondsmaak. (9) - 4 Produkt van een huilend orgaan. (10) 5 Zingende Barbie. (7) - 6 Muziekteken opent deuren. (7) 17 7. Celinhoud. (9) - 8. Kledingstuk gaat te water. (8) 13. Schertsende reclameboodschap. (4) - 15. Lastig wijf als 21 gereedschap. (4) - 17. Gezanik van een echtgenoot. (6) - 18. Klant schaft metaal aan. (5) - 22. Met een breinaald is het goed schrijven. (3)
3
2
8
8
2
13
14
18
14
15
20
15
16
17
18 19
16 19
21 22
20
HISTORISCHE KRUISWOORDTEST 22
Diagram
Henry en Lucas, © FLW 2008
CITATENRAADSEL november 2008
23 2
1
3
4
5
6
7
8
9
10 11 12 Horizontaal © Henry en Lucas, FLW juni 2008 1. Periode van relatieve vrede tijdens de Tachtigjarige Oorlog. (11,7) 13 - 10. ‘Het Werk Gods’ is een instituut van de Rooms-Katholieke Kerk. 14 15 (4,3) - 11. Belgische luchtvaartmaatschappij, failliet verklaard in 2001. 16 (6) - 12. Henk Chin-A … (1934-1999), minister-president van 17 18 Suriname in de periode 1980–1982. (3) 19 20 14 In 1596 gesloten alliantie van Frankrijk, Engeland en de Verenigde Nederlanden (10,7) - 17. Egon …, Oostenrijks kunstschilder (189021 22 23 1918). (7) - 18. Geelbruine aardverfstof wordt sinds de oudheid 24 gebruikt in de schilderkunst. (4) - 20 Umberto …, Italiaans auteur van o.a. ‘Het Eiland van de vorige dag (1932).’ (3) - 24. Schriftelijke reactie kenmerken en afstamming van rasdieren. (8) - 8. Sterke drank op Henry en Lucas, © FLW 2008 van één of meer ministers/staatssecretarissen op vragen en/of basis van o.a. anijs. Begin 20e eeuw in diverse landen verboden opmerkingen van een Tweede/Eerste Kamercommissie. (7,3,8) omdat het hallucinerend zou werken. (6) - 9. Eretitel van edelen en prelaten in Spanje en Italië. (3)- 13. Alfred …, de ‘derde stamvader’ Verticaal van de psychoanalyse (1870-1937). (5) - 15. Hendrik … Borgesius 1. Deze Nederlandse tekenaar schiep o.a. Rommeldam. (1847-1917), de ‘vader van de verzorgingsstaat’. (6) - 16. Frank … (7, achternaam) - 2. God in de Egyptische mythologie, traditioneel Wright, Amerikaans architekt die ‘organische architektuur’ voorstond afgebeeld met het hoofd van een jakhals. (6) - 3. Anthony … (1867-1959). (5) - 19. Gerard Marius …, zakenman en amateur(1881–1972), Engels filosoof en verdediger van de aristocratie. (8) archeoloog (1836-1922). Kreeg van de staat een museumgebouw 4. In het jaar des Heren. (2, afk. Latijn) - 5. Óglaigh na hÉireann (een geschonken, te Nijmegen. (3) - 20. Naam van Tokio, tot aan 1867. (3) verzameling van paramilitaire organisaties). (3, afk. & vertaling) 21. Scheikundig element, vernoemd naar Marie Curie. (2, afk.) 6. Gerbrand Adriaensz. … (1585-1618), zeventiende-eeuws 22. 3.14159265! De Babyloniërs en Egyptenaren werkten er al mee. Nederlands dichter en toneelschrijver. (7) - 7. Register met (2)- 23. Extreem-rechtse Belgische politieke partij. (2, afk.)
OPLOSSINGEN cryptoGRAM oktober: Horizontaal 3. Postduif - 7. Collectebus - 9. Ervaren - 10. Steel - 12. Patent 13. Leesteken - 15. Aanzet - 16. Kliek - 17. De geest geven 19. Wegbereider - 22. Jacht - 23. Ogen.
Verticaal 1. Drollenvanger - 2. Mineur - 4. Dichterlijk - 5. Schiettent - 6. Kunststuk 8. Werktuig - 11. Remise - 14. Nestvaren - 17. Doekje - 18. Stek 20. Echt - 21. Dag. Stuur uw oplossing, uitsluitend per brief(kaart), vóór 25 november naar de Puzzelredactie van de Tribune, Vijverhofstraat 65, 3032 SC Rotterdam. Onder de inzenders van een goede oplossing wordt een gesigneerd boek verloot uit de SP-boekenstal.
Winnaar van cryptogram oktober: Hans Gloudemans uit Gemert 31
TRIBUNE
NOVEMBER 2008
Oplossing OPLOSSINGEN citatenraadseloktober: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
C
U
R
I
B A P
R W A
U I L O P E E S A T O N I
E
I
R A
I S
C I
A K V N O K D N F H M
D
A
R
W
H
C
E E N N O B E L S T R E V E N
R G V E R V C E A R W
A
S
M
U
S
L N I A I D
I N R N A
C
U
S
T
E
S
T
O
N
De oplossing is: Een nobel streven
De oplossing is: Een nobel streven.
Y
Henry & Lucas, © FLW 2008
CRYPTOGRAM november 2008
www.sp.nl
“Het is als een afgodsbeeld dat je zelf gemaakt hebt”
1
TRIBUNE
JANUARI 2008