01 gyanamrit jan 14

Page 1



Dece=le-met®eer

veJe Je<e& kesÀ He´efle oeoer peevekeÀer peer keÀe MegYe mebosMe meg Ke-Meeefvle-HeefJe$elee mes mecHevve veJeefJeMJe kesÀ j®eef³elee, meJe&j#ekeÀ HejceefHelee Hejceelcee efMeJe kesÀ Deefle mvesner YeeF³ees Deewj yenvees, veJeJe<e& kesÀ meeLe-meeLe veJe³egie Deewj veS keÀuHe keÀer Yeer neefo&keÀ yeOeeF³eeB mJeerkeÀej keÀjW~ veJeJe<e& kesÀ Deeieceve mes yegef× ªHeer ves$e kesÀ meeceves veJe³egie kesÀ ve]peejs He´l³e#e nes jns nQ~ meJe& DeelceeDeeW keÀer ³en DeeMe efkeÀ efJeMJe ceW SkeÀlee nes, megKe, Meeefvle, mece=ef× nes yengle peuoer Hetjer nesves Jeeueer nw~ SkeÀ Oece&, SkeÀ jep³e, SkeÀ Yee<ee.... Jeeueer owJeer ogefve³ee nceeje Dee»eve keÀj jner nw~ Jele&ceeve mece³e me=ef<ì-®eke´À keÀe Deefle cenlJeHetCe& mece³e nw~ nce peeles ngS keÀefue³egie Deewj Deeles ngS mele³egie keÀer mebefOe Hej DeLee&led mebiece³egie Hej Keæ[s nQ~ nceW meoe O³eeve jns efkeÀ Fme nerjs legu³e mece³e keÀe SkeÀ-SkeÀ Heue meHeÀue nes~ nceeje nj meskeÀC[, nj mebkeÀuHe, yeesue, keÀce& meeOeejCe ve nes, Þes<þ nes~ nce SkeÀ-otmejs keÀes Hetje mecceeve oW, jnceefoue yeveW, meyekeÀes H³eej keÀer Heeuevee oW Deewj meyekesÀ meeLe me®®es neskeÀj ®eueW~ SkeÀ-otmejs kesÀ iegCeeW keÀes osKeW~ meeOeveeW ceW yegef× keÀes ve ueieekeÀj GBÀ®es opex keÀer meeOevee Üeje DeeO³eeeflcekeÀ peerJeve keÀes He´l³e#e keÀjW~ ceve keÀer efmLeefle SkeÀjme Deewj `ceveceveeYeJe' jKeW~ SkeÀeie´lee keÀer MeefkeÌle Üeje Meeefvle keÀer ienve DevegYetefle keÀj efJeMJe ceW Meeefvle keÀer uenj HewÀueeSB~ Jejoelee YeieJeeve efMeJe mes nceW DeveskeÀeveskeÀ Jejoeve efceues nQ~ nce DeHeveer Je=efÊe Üeje Je=efÊe³eeW keÀes HeefjJele&ve keÀjves keÀer mesJee keÀjW~ MeefkeÌleMeeueer cevemee mesJee Üeje efveefJe&Ive Jee³egceC[ue yeveeSB~ DeHeves meJe& yeesPe efHelee Hejceelcee keÀes oskeÀj meoe cegmekeÀjeles jnW~ veS Je<e& ceW ¢æ{lee kesÀ meeLe meJe& keÀceer-keÀcepeesefj³eeW keÀes efJeoeF& oskeÀj `efJepe³eer YeJe' kesÀ Jejoeve keÀes Deelcemeele keÀjves keÀer keÀesefì-keÀesefì yeOeeF³eeB DeeHe meye mJeerkeÀej keÀjW~ meJe& YeeF&-yenveeW keÀes veS Je<e& Deewj veS ³egie keÀer yengle-yengle cegyeejkeÀ nes! cegyeejkeÀ nes! DeeHekeÀer owJeer yenve yeer.kesÀ.peevekeÀer

ye´ïee yeeyee keÀer mebef#eHle peerJeveer ..4  ye´ïee yeeyee ves %eeve-keÀueMe veejer kesÀ efmej Hej ke̳eeW jKee? (mecHeeokeÀer³e) ..................7  Þe×ebpeefue......................8  `He$e' mebHeeokeÀ kesÀ veece .........9  meekeÀej ves$eeW mes efvenejs ieS F&MJejer³e ®eefj$e ...............10  F&MJejer³e keÀejesyeej ceW DeeoMe& J³eJemLee mebHevve...............14  yeeyee ves Jeleve ceW Heæ{eS %eeve kesÀ Heeþ..................17  ceemìj oelee yevees .............20  veJepeerJeve oelee cesje yeeyee .....21  veJe Je<e& Fme yeej (keÀefJelee) ...23  IegìveeW Je ketÀuneW keÀer mepe&jer....23  He´Lece efceueve ceW meceHe&Ce .......24  yeeyee ves keÀne, ye®®ee yengle De®íe nw .......................27  mel³e yeeyee kesÀ mel³e yeesue......30  yeeyee ves keÀne, ye®®eer keÀe ®esnje yengle mesJee keÀjsiee.............31  Deeqvlece pevce ceW efyevee YeefkeÌle efkeÀS efceue ieS YeieJeeve .......33 meom³elee MegukeÀ 

Yeejle Jeeef<e&keÀ DeepeerJeve %eeveece=le 90 /- 2,000/Jeu[& efjv³egDeue 90/- 2,000/efJeosMe %eeveece=le 1,000 /- 10,000/Jeu[& efjv³egDeue 1,000/- 10,000/MegukeÀ kesÀJeue `%eeveece=le' DeLeJee `o Jeu[& efjv³egDeue' kesÀ veece mes [^eHeÌì ³ee ceveerDee@[&j Üeje Yespeves nsleg Helee nwmebHeeokeÀ, DeesceMeeefvle efHe´befìbie He´sme, %eeveece=le YeJeve, MeeefvleJeve- 307510 (Deeyet jes[) jepemLeeve~ MegukeÀ kesÀ efueS mecHeke&À keÀjsW 09414006904, 09414423949 hindigyanamrit@gmail.com


mebpe³e keÀer keÀuece mes ..

ye´ïee yeeyee keÀer mebeq#eHle peerJeveer ³eneB mebef#eHle ceW oeoe uesKejepe keÀe peerJeve Je=leeble efo³ee ie³ee nw, efpevnW F&MJej ves DeHeves ceeO³ece kesÀ ªHe ceW DeHevee³ee~ Gve kegÀí IeìveeDeeW keÀe Yeer JeCe&ve efkeÀ³ee ie³ee nw efpevneWves GvnW F&MJej kesÀ He´efle HetCe& meceHe&Ce kesÀ efueS He´sefjle efkeÀ³ee~ Fmemes ³en mHe<ì nes peelee nw efkeÀ ye´ïeekegÀceejer mebmLee ye´ïee yeeyee keÀes ieg© ³ee F&MJej veneR ceeveleer yeefukeÀ F&MJej keÀe ceeO³ece cee$e ceeveleer nw~

oeoe

ueKsejepe keÀs DeelbeejfkeÀ keÀe ceve SkeÀ keÀueve (kewÀuekegÀueme) mes keÀe Ye´ceCe FmeefueS efkeÀ³ee ke̳eeWefkeÀ ªHeelbejCe keÀer keÀneveer Je<e& 1936-37 ogKeer nes peelee nw lees Jen me=ef<ì kesÀ GvekesÀ Deblece&ve ceW DevegYeJeeleerle mel³e mes pe[æger nFg& n~w ³en Jen mece³e Lee peye jnm³eeW keÀes kewÀmes mecePe mekesÀiee? keÀes peeveves keÀer ueuekeÀ Leer~ DecejveeLe Yeejle keÀs ueeise jepeveewlfekeÀ mJele$belee keÀs FmeefueS F&MJej, mJe³eb me=ef<ìkeÀÊee& kesÀ keÀer SkeÀ leerLe& ³ee$ee ceW GvneWves SkeÀ eufeS Yee<reCe meIbe<e& keÀj jns Le~s ueeise efueS peªjer Lee efkeÀ Jes jnm³eeW keÀer Hegpeejer mes Hetíe Lee efkeÀ ke̳ee DecejveeLe DeHeves jepeveewlfekeÀ Me$eDgeeW mes lees ue[æ jns J³eeK³ee keÀjles Deewj GmekesÀ efueS ye´ïee ceW efMeJe keÀe `efMeJeefuebie' DeHeves DeeHe yeve Les ekfeÀvleg Smsee Hel´eelre nelsee Lee ekfeÀ nj yeeyee pewmes Þes<þpeve keÀer DeeJeM³ekeÀlee peelee nw ³ee Gmes ceveg<³e kesÀ neLeeW Üeje ekfeÀmeer ves keÀece-Jeemevee, DeemeekfelÌe, Leer~ oeoe uesKejepe nwojeyeeo-efmebOe DeekeÀej He´eHle neslee nw? Fme He´keÀej Jes ueeYse, keÀ´eOse, DeeYfeceeve pemweer yejgeF³eeW mes (pees efkeÀ Deye HeeefkeÀmleeve ceW nw) kesÀ SkeÀ efpe%eemeg Les Deewj DebOeefJeMJeemeer veneR Les~ ³ee lees mecePeelwee keÀj eufe³ee Lee ³ee GvekeÀs GHeveiej ceW SkeÀ He´OeeveeO³eeHekeÀ kesÀ Iej peye Yeer jepee Deewj jepekegÀceej Deeies meceHeC&e keÀj eof³ee Lee~ Oece& keÀs veece Hewoe ngS Les~ DeHeveer J³eJemeeef³ekeÀ GvekesÀ jepe-DeefleefLe ngDee keÀjles Les, Jes Hej HeÀtn[æ ejfJeepeeW Deejw DeObeeJfeMJeemeeW #ecelee, efceuevemeej mJeYeeJe leLee kesÀJeue MeekeÀenejer Yeespeve mes ner GvekeÀe keÀe yeeuseyeeuee Lee~ DeeOfekeÀeeOfekeÀ GÐeceMeeruelee kesÀ keÀejCe Jes yeæ[s meHeÀue DeeefleL³e keÀjles Les Deewj ceefoje mes MeekfelÌeMeeueer neLfe³eejeW keÀs ªHe ceW IeC=ee peewnjer yeves Deewj keÀesuekeÀelee leLee meJe&Lee Hejnspe keÀjles Les~ peye SkeÀ Deejw enfmbee keÀes DeeYfeJ³eekfelÌe ecfeue jner cegcyeF& ceW GvekeÀer cegK³e J³eJemeeef³ekeÀ Yeespe ceW ceebme Deewj ceefoje kesÀ DeYeeJe ceW MeeKee³eW LeeR~ Jes mvesnce³e mJeYeeJe kesÀ Les SkeÀ DeefleefLe ves ³en keÀne efkeÀ Yeespe Leer Deejw Yeelrej ner Yeelrej SkeÀ eJfeMJe³e× g keÀer le³weejer nes jner Lee~r keÀeue& ceekemÌe& Deewj GvnW `oeoe' keÀne peelee Lee~ yesce]pee Deewj yesmJeeo nw lees oeoe ves ³eÐeefHe Jes Oeveer Les leLeeefHe Jes Del³eble ce]peekeÀ ceW keÀne efkeÀ ®etBefkeÀ Jes GvnW leLee emfeice[b HeÀ´e³e[ keÀs eJfe®eejeW keÀs keÀejCe DeeO³eeelfcekeÀ eJfe®eejeW keÀer Oeeefce&keÀ J³eefkeÌle Les~ Jes osJelee Þeer keÀeiepe kesÀ veesìeW kesÀ yeoues ceW ®ecekeÀerues DeHeejfecfele neevfe nes jner Lee~r eJfeMJe keÀes veeje³eCe kesÀ Hejce YekeÌle Les Deewj jlve Deewj nerjs osles nQ, FmeefueS Jes GvekesÀ Fme ieYbeejr mekbeÀì mes Gyeejves keÀs eufeS He´efleefove ³eneB lekeÀ efkeÀ peye jsue-³ee$ee efueS DeHeves efme×ebleeW keÀes l³eeieves kesÀ ceve<g³e keÀs ¢e<fìkeÀeCse ceW HeejfJelev&e keÀj jns nesles Les leye Yeer efve³eefcele ªHe mes efueS yeeO³e veneR nQ~ GvekeÀer SkeÀ efHe´³e ÞeerceodYeieJeodieerlee keÀe Heeþ efkeÀ³ee keÀneJele Leer, ``Oejle Heefj³es Hej Oece& ve Del³eeJeM³ekeÀ Lee~ keÀjles Les~ GvneWves JeejeCemeer, íesefæ[S'' DeLee&led ³eefo nceW ce=l³eg keÀe Fmes keÀewve keÀj mekeÀlee Lee? efyeue [îetjwC[ ves keÀne nw efkeÀ ceveg<³e DecejveeLe leLee Ssmes ner Dev³e mLeeveeW Ye³e nes lees Yeer nce DeHeveer Oeeefce&keÀ 4 DeesceMeeefvle kesÀ DeLe&mJeªHe ceW efìkeÀ peeDees lees leveeJe otj nes pee³esiee Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

®eslevee keÀe nveve veneR keÀjWies Deewj DeHeves DeeveboHe´o ªHe kesÀ oMe&ve keÀjeFS HewÀue ie³ee~ GvnW ³en efJeef®e$e DevegYetefle veweflekeÀ efme×ebleeW keÀes veneR l³eeieWies~ ke̳eeWefkeÀ ceQ ³en meye Deewj DeefOekeÀ veneR ngF& efkeÀ Jes DeHeves Mejerj-Yeeve mes efJecegkeÌle nes ie³es nQ Deewj Gve Hej efoJ³e oeoe kesÀ Ëo³e ceW ceefnueeDeeW kesÀ osKe mekeÀlee~'' He´efle DeHeej mecceeve Lee~ Jes DeHeveer Helveer Heue Yej ceW ¢M³e yeoue ie³ee Deewj Meebefle keÀe DeJelejCe ngDee nw~ Hejce pemeesoe peer kesÀ He´efle mvesn Deewj Deeoj GvekesÀ mece#e SkeÀ ve³ee ¢M³e Dee³ee~ Meebefle kesÀ JeeleeJejCe ceW yeeyee kesÀ cegKe mes He´keÀì efkeÀ³ee keÀjles Les~ Jes ceefnueeDeeW Deye GvnW `®elegYeg&pe efJe<Ceg' efoKeeF& F&MJej kesÀ ³es Meyo efvekeÀues ö ``efvepe Deevebo mJeªHeced keÀe Flevee mecceeve keÀjles Les efkeÀ Jes efo³es~ SkeÀ DeeJeepe DeeF& ``ceQ ®elegYeg&pe efMeJeesçnced efMeJeesçnced~ Þeerue#ceer Üeje Þeerveeje³eCe keÀer ®ejCe- efJe<Ceg ntB Deewj legce Yeer Jewmes ner nes'' mesJee kesÀ ¢M³e keÀes Hemebo veneR keÀjles Les (Denb ®elegYeg&pe efJe<Ceg leledlJece)~ FmekeÀe %eeve mJeªHeced ³eÐeefHe veeje³eCe GvekesÀ efHe´³e leLee DeLe& nw, ``legcnejs cetue ªHe ceW legce pees efMeJeesçnced efMeJeesçnced~ mecceeefvele osJelee Les~ oeoe keÀer ¢ef<ì ceW efkeÀ Deelcee nes, mJeie& kesÀ jep³e kesÀ SkeÀ He´keÀeMe mJeªHeced ³en ¢M³e veeefj³eeW keÀer oemelee keÀe osJelee ö Þeer veeje³eCe Les~'' ³en FvekesÀ efMeJeesçnced efMeJeesçnced~'' He´leerkeÀ Lee~ SkeÀ yeej GvneWves SkeÀ efueS SkeÀ Dee»eve Lee efkeÀ peeiees Deewj efpevekeÀe DeLe& nw ëef®e$ekeÀej keÀes yeguee³ee Deewj Gvemes keÀne DeHeves DeeO³eeeflcekeÀ mJeªHe kesÀ ``ceQ Deeveboce³e mJeªHe ntB, efkeÀ ef®e$e mes Þeerue#ceer kesÀ Fme ¢M³e keÀes G®®elece kegÀue keÀes He´eHle keÀjes~ ceQ efMeJe ntB, ceQ efMeJe ntB~ efceìe oW Deewj GvnW cegkeÌle keÀj oW~ SkeÀ efove peye Jes SkeÀ efJeÜeve meble ceQ %eevece³e mJeªHe ntB, SkeÀ efove peye oeoe Deelcee kesÀ keÀe He´Je®eve megve jns Les, efpemekeÀe ceQ efMeJe ntB, ceQ efMeJe ntB~ ienve ceveve-ef®ebleve ceW yewþs ngS Les lees Dee³eespeve GvneR kesÀ Iej Hej ngDee Lee, ceQ He´keÀeMece³e mJeªHe ntB, GvneWves mJe³eb keÀes DeHeves mebHetCe& YeeweflekeÀ lees GvekesÀ Deblece&ve ceW ³en F®íe peeieer ceQ efMeJe ntB, ceQ efMeJe ntB~'' HeefjJesMe mes efJecegkeÌle Hee³ee~ GvnW efJeveeMe efkeÀ JeneB mes GþkeÀj SkeÀeble ceW ®eues efvejekeÀej efMeJe keÀe GvekesÀ Mejerj kesÀ DeveskeÀ Ye³ebkeÀj ¢M³e efoKeeF& efoS~ pee³eW, ceevees efkeÀ F&MJejer³e HegkeÀej Dee Hej DeJelejCe ngDee Lee Deewj oeoe GvneWves osKee efkeÀ He´ue³e Deewj YetkebÀHeeW ceW jner nes~ oeoe He´Je®eve kesÀ yeer®e mes ner, uesKejepe kesÀ ceeO³ece mes efMeJe ves DeHevee DeHeej vej-veeefj³eeW Deewj efMeMegDeeW keÀer DeHeves mLeeve Hej mes Gþ Keæ[s ngS Deewj DevegYeJeeleerle Heefj®e³e efo³ee Lee~ Deye He´eCeneefve nes jner nw~ GvneWves Yeer<eCe DeHeves He´eLe&vee-keÀ#e ceW ®eues ie³es~ Yeues oeoe uesKejepe, efMeJe kesÀ ceeO³ece Deewj HeefjCeeceeW Jeeues jkeÌle jbefpele ie=n-³eg× ner Jen GvekesÀ meeceev³e efve³ece kesÀ efJe©× meeOeve yeve ie³es Les Deewj Deye GvekesÀ Yeer osKes~ GvneWves ³en Yeer osKee efkeÀ SkeÀ Lee~ Fme Demeeceev³e Ieìvee keÀes osKekeÀj ceeO³ece mes efMeJe DeHevee F&MJejer³e %eeve HejceeCeefJekeÀ cenepJeeuee efJeMJe kesÀ SkeÀ GvekeÀer Helveer peMeesoe peer Deewj GvekeÀer osves ueies, pees efkeÀ oeoe kesÀ efueS Deewj yeæ[s Yeeie keÀes Heue Yej ceW ve<ì keÀj jner Heg$eJeOet ye=peFbêe (pees efkeÀ Gme mece³e Dev³e megveves Jeeues ueesieeW kesÀ efueS ve³ee nw~ oeoe Ye³eYeerle nes Gþs Deewj ®eerKe jeOee keÀnueeleer Leer) Yeer GvekesÀ Heerís nes %eeve Lee~ Heæ[s ö ``ns He´Yeg! ³en Flevee Ye³ebkeÀj nw ueer~ GvnW yeeyee kesÀ ves$eeW ceW GppJeue Deye oeoe ves nwojeyeeo-efmebOe ceW efkeÀ ceQ menve veneR keÀj mekeÀlee~ efveM®e³e DeeYee osKekeÀj DeeM®e³e& ngDee~ yeeyee peMeesoe efveJeeme veecekeÀ DeHeves Iej ceW Je<e& ner ³en efJeMJe-efJeveeMe nw~ ns He´Yeg, ns kesÀ cegKeceC[ue mes DekeÀmceeled efoJ³e 1936 ceW efve³eefcele ªHe mes melmebie ³ee mJeeceer, cegPes DeHeves megKeHe´o SJeb He´keÀeMe efyeKejves ueiee Deewj Hetjs keÀ#e ceW Oeeefce&keÀ meYee keÀe DeejbYe efkeÀ³ee~ 5 mebHeefÊe Deewj mJeemL³e mes Yeer DeefOekeÀ cetu³e ceve keÀer Meeeqvle keÀe nw peveJejer 2014


%eeveece=le

GmekeÀe mJeªHe SkeÀ HeeefjJeeefjkeÀ efue³ee Lee Deewj Jes keÀe³e&Yeej otmejeW keÀes melmebie keÀe Lee efkeÀvleg yengle mes ueesie meeQHevee ®eenles Les leeefkeÀ Gve ueesieeW keÀes GmeceW Deeves ueies ke̳eeWefkeÀ Jes Ssmee keÀjves mesJee kesÀ J³eeHekeÀ #es$e ceW DeefOekeÀ kesÀ efueS He´sefjle nes jns Les~ yeeyee ves Gvemes DevegYeJe He´eHle nes, FmeefueS GvneWves 18 keÀne efkeÀ Jes HetCe& Meg×lee keÀe peerJeve peveJejer, 1969 keÀes jeef$ekeÀeueerve efyelee³eW, keÀeceJeemevee Yeer<eCelece yegjeF& He´Je®eve osves kesÀ kegÀí ner efceveìeW HeM®eeled nw Deewj osn-DeefYeceeve meYeer yegjeF³eeW DeHeves veMJej Mejerj keÀes l³eeie efo³ee~ keÀer peæ[ nw~ pees ueesie GvekesÀ mebHeke&À ceW Les GvnW efHeíues kegÀí mece³e mes HeefjHetCe&lee keÀer Yeemevee Fve meYeeDeeW ceW ueesie DeekeÀj HeefJe$e efceueer Leer Deewj DeveemeefkeÌle keÀe DevegYeJe ß keÀe peHe efkeÀ³ee keÀjles Les FmeefueS efkeÀ³ee Lee~ Jes yeeyee kesÀ cegKeceC[ue mes ³en melmebie `Deesce ceC[ueer' keÀnueeves ueiee~ Heg©<e, ceefnuee³eW leLee ye®®es Yeer DeeF& Deewj leye mes GmekeÀe cegK³eeue³e He´ieeæ{ DeeYee keÀes efyeKejlee ngDee osKeles Fme melmebie ceW Deeles Les~ Fve ueesieeW ceW jepemLeeve ceW ceeGCì Deeyet ceW efmLele nw Les Deewj GvekesÀ efmej kesÀ ®elegefo&kedÀ SkeÀ SkeÀ Leer efkeÀMeesjer keÀv³ee `Deesce jeOes' Deewj GmekeÀe mesJee-keÀe³e& yeæ{lee pee jne osoerH³eceeve He´YeeceC[ue osKee keÀjles Les~ pees efkeÀ meJee&efOekeÀ nesvenej Leer~ nw~ meved 1965 ceW ceelesMJejer mejmJeleer yeeyee ves Deye Jen keÀe³e& Hetje keÀj efue³ee keÀeueeblej ceW Gmes DeeO³eeeflcekeÀ ceelee ves DeHeves HeeefLe&Je Mejerj keÀes íesæ[ efo³ee~ Lee pees efkeÀ GvnW DeHeves YeeweflekeÀ ªHe ceW keÀer He´efle<þe He´eHle ngF& Deewj Jen Deye lekeÀ F&MJejer³e mesJee ieefleMeerue keÀjvee Lee Deewj Deye Jes DeefmlelJe kesÀ F&MJejer³e %eeve ceW Glke=À<ìlee, ³eesie Deewj nes ieF& Leer~ F&MJejer³e mebosMe keÀe otj- SkeÀ G®®elej ueeskeÀ ceW HengB®e ®egkesÀ Les~ Meg×lee keÀer G®®elee leLee Dev³e ueesieeW otj lekeÀ He´meej keÀjves kesÀ efueS meceefHe&le, Deye Jes SkeÀ osJeotle yeve ie³es Les Deewj keÀer DeeO³eeeflcekeÀ Heeuevee keÀjves kesÀ Deelce yeefueoeveer ³eesefie³eeW kesÀ SkeÀ mebJeie& cegkeÌle meb®ejCe keÀer leLee mLetue Deewj keÀe³e& kesÀ keÀejCe `peieocyee mejmJeleer' keÀe efvecee&Ce efkeÀ³ee ie³ee Lee~ ³es YeeweflekeÀ ªHe mes mJeleb$elee keÀer Fme keÀnueeF&~ DeefOekeÀebMeleë yenveW LeeR efpevekesÀ DeJemLee ceW Deye GvekeÀer mesJee-MeefkeÌle yeeyee ves DekeÌletyej 1937 ceW SkeÀ J³eJeneefjkeÀ Dee®ejCe ceW Jen Meg×lee ueeKeeW iegCee yeæ{ ieF& Leer~ DeHeves osJeotle ueeskeÀ mes yeeyee, pees He´yebOe meefceefle ieefþle keÀer efpemeceW He´efleefyebefyele nesleer Leer, pees efkeÀ mele³egie ceW ceefnuee³eW LeeR Deewj 17 HeÀjJejer, 1938 nesieer~ Deye Jes keÀe³e&ke´ÀceeW keÀe Dee³eespeve efkeÀ osJeotle nQ, Deye efMeJe yeeyee kesÀ meeLe keÀes GvneWves DeHevee Jemeer³eleveecee efueKee keÀjves ueieer LeeR, kesÀvêeW keÀe meb®eeueve mJejwke̳e meeOekeÀj efJeMJe ceW nj keÀneR efpemeceW GvneWves DeHeveer mebHeefÊe Fme v³eeme keÀjves ueieer LeeR, Gvve³evekeÀejer He´Je®eve peeles nQ Deewj DeveskeÀ ceeveJe-DeelceeDeeW keÀes os oer~ Fme yeer®e osMe keÀe efJeYeepeve osves ueieer LeeR, Þe×euegDeeW keÀer keÀes F&MJejer³e %eeve, Meg×lee leLee Meebefle nes ie³ee Deewj keÀje®eer HeeefkeÀmleeve ceW DeeO³eeeflcekeÀ mecem³ee³eW nue keÀjves He´oeve keÀjles nQ~ Fme He´keÀej efMeJe yeeyee ie³ee~ Fme mebmLee keÀes meved 1951 ceW ueieer LeeR, DeHeves DeeO³eeeflcekeÀ DevJes<eCe Deewj ye´ïee yeeyee, efpevnW efkeÀ nce `yeeHeYeejle kesÀ ueesieeW mes efveceb$eCe efceuee efkeÀ Jes ceW efmLej nes ieF& LeeR leLee Deye Jes Deefle oeoe' kesÀ veece mes peeveles nQ, mJeCe& ³egie Yeejle DeekeÀj F&MJejer³e mesJee keÀe keÀe³e& iegCeer ³eesefieefve³eeB LeeR~ Ssmee He´leerle neslee keÀer Hegveë mLeeHevee keÀe keÀe³e& efceuepegue keÀjW FmeefueS ³en mebmLee Yeejle ®eueer Lee efkeÀ yeeyee ves DeHevee keÀe³e& Hetje keÀj keÀj keÀj jns nQ~  6 MegYe YeeJevee kesÀ ceOegj yeesue nerjs-ceesleer mes Yeer cetu³eJeeve nQ Je<e& 49/ DebkeÀ 07


mecHeeokeÀer³e ..

ye´ïee yeeyee ves %eeve-keÀueMe veejer kesÀ eqmej Hej ke̳eeW jKee? keÀ F& ueesie DekeÌmej ³en He´Mve Hetíles nQ efkeÀ ye´ïeeyeeyee ves veejer ceW Ssmes keÀewvemes iegCe osKes pees Fme F&MJejer³e efJeMJe efJeÐeeue³e keÀer He´MeemeefvekeÀ yeeie[esj GmekesÀ neLeeW ceW meeQHe oer~ Jes ³en Yeer keÀnles nQ efkeÀ peye Jes mJe³eb Heg©<e Les Deewj TB®es iegCeeW mes efJeYetef<ele Les lees ke̳ee Jes DeHeves pewmes Dev³e Heg©<eeW keÀes lew³eej veneR keÀj mekeÀles Les? Oece&efHeleeDeeW kesÀ yeer®e keÀneR Oece&ceelee keÀes mLeeve veneR efceuee Fme He´Mve keÀe mener-mener GÊej SkeÀ keÀeue keÀer ¢ef<ì jKeves mes veneR yeefukeÀ me=ef<ì kesÀ Deeefo-ceO³e-Devle kesÀ %eeve Hej Hetjer ve]pej oewæ[eves Hej ner efceue mekeÀlee nw~ mele³egie-$eslee³egie ceW meceepe veejer He´Oeeve Lee FmeefueS Henues Þeer ue#ceer efHeÀj Þeer veeje³eCe keÀe veece efue³ee peelee nw DeLee&led osJeleeDeeW mes Henues osefJe³eeW keÀe veece efueS peeves keÀer He´Lee JeneB Leer~ Hejvleg ÜeHej³egie ceW meceepe keÀer nj meÊee ceW Heg©<e keÀer He´Oeevelee nes ieF&~ ÜeHej³egie mes keÀefue³egie lekeÀ meYeer yeæ[s OeceeX keÀer mLeeHevee Yeer Oece&efHeleeDeeW Üeje ngF&, keÀneR Yeer Oece&ceelee keÀes mLeeve veneR efceuee~ ÜeHej³egie mes keÀefue³egie lekeÀ nj #es$e ceW Oece&iueeefve Yeer êgle ieefle mes ngF& Hejvleg Deefle Yeer ®ejcemeercee lekeÀ HengB®ekeÀj Fefle ceW yeoue peeleer nw~ Deye peveJejer 2014

Fefle DeLee&led ³egie HeefjJele&ve keÀer Jesuee nw~ keÀefue³egie kesÀ yeeo efHeÀj mele³egie keÀe Deeieceve nesves Jeeuee nw~ veS ³egie kesÀ efueS veS cetu³eeW, veS %eeve Deewj veS vesle=lJe keÀer DeeJeM³ekeÀlee nesleer nw~ Oece&iueeefve kesÀ mece³e DeHeveeS ieS HeÀecet&ues keÀes, Oece& kesÀ GlLeeve kesÀ efueS yeouevee DeefveJee³e& nes peelee nw~ FmeefueS mJe³eb efvejekeÀej Hejceelcee efMeJe ves Oece& keÀer 16 keÀueeDeeW mes mecHevve ³egie keÀer mLeeHevee kesÀ efueS, He´peeefHelee ye´ïee kesÀ ceeO³ece mes Oece&ceelee kesÀ neLe ceW Oece& keÀer yeeie[esj oskeÀj veS HeÀecet&ues keÀe met$eHeele efkeÀ³ee nw~ efIemes-efHeìs ceeie& Hej ®euekeÀj ve³ee veneR efkeÀ³ee pee mekeÀlee Jele&ceeve mece³e DeveskeÀ #es$eeW ceW íesìer-yeæ[er ke´Àeefvle³eeB nesleer jner nQ Hejvleg Ssmeer ke´Àeefvle pees mecemle #es$eeW Hej He´YeeJe [eues, meye #es$eeW ceW Deecetue-®etue HeefjJele&ve uee os DeeO³eeeflcekeÀ ke´Àeefvle ner nes mekeÀleer nw~ ke´Àeefvle keÀe DeLe& nw kegÀí ve³ee keÀjvee~ efIemes-efHeìs ceeie& Hej ®euekeÀj ve lees kegÀí ve³ee efkeÀ³ee pee mekeÀlee nw Deewj ve ner Gmes ke´Àeefvle keÀe veece efo³ee pee mekeÀlee nw~ Hejceelcee efHelee ves Fme DeeO³eeeflcekeÀ ke´Àeefvle ceW ceeleeDeeW kesÀ neLe ceW cetu³eeW keÀer mLeeHevee keÀer [esj LeceekeÀj, leLeekeÀefLele Deyeuee

keÀes Ieesj Heleve keÀer yeernæ[ ceW mes meoe®ejCe keÀer jen yeveeves keÀer efpeccesJeejer mecYeeueves keÀe DeeM®e³e&keÀejer keÀe³e& os efo³ee nw~ meceepe ceW TB®es opex Hej efJejepeceeve J³eefkeÌle kesÀ Üeje TB®ee keÀece keÀjJee uesvee keÀesF& yeææ[er yeele veneR Hejvleg efpemes meceepe ves otmeje opee& efo³ee, YeieJeeve Gmeer Üeje He´Lece Deewj TB®es opex keÀe keÀe³e& keÀjJee ueW, ³ener lees F&MJejer³e keÀe³e& keÀer efmeef× nw~ YeieJeeve DemecYeJe keÀes mecYeJe keÀjves Jeeues Deewj efyeieæ[er keÀes yeveeves Jeeues nQ, Fmeer yeele mes efme× neslee nw~ He´peeefHelee ye´ïee lees efveefceÊe nQ Hejvleg GvekesÀ ceeO³ece mes Fme Jew®eeefjkeÀ ke´Àeefvle kesÀ met$eOeej lees mJe³eb Hejceelcee efMeJe ner nQ~

Meeefvle mes ner keÀce& ceW kegÀMeuelee SJeb J³eJenej ceW Meg×lee keÀe pevce neslee nw

7


%eeveece=le

8

kesÀ meeLe-meeLe ³en DeefOekeÀej Yeer efceuevee ®eeefnS efkeÀ Jen MeejerefjkeÀ ªHe mes Heg©<e keÀer keÀece efJekeÀej keÀer HeeMeefJekeÀ Hejlev$elee ceW vee jns~ leYeer Jen me®®es DeLeeX ceW DeeeflcekeÀ mlej lekeÀ mJelev$e nes mekesÀieer~ FmeefueS YeieJeeve ves veejer keÀes ³en ue#³e efo³ee efkeÀ Jen keÀece efJekeÀej leLee Dev³e efJekeÀejeW kesÀ HewÀueles ]penj mes meceepe keÀes ye®eeves ceW mJe³eb SkeÀ DeeO³eeeflcekeÀ ke´Àeefvle keÀe vesle=lJe keÀjs efpemekesÀ Üeje meceepe ceW Deelce®eslevee peeie=le nes~ Fmemes veejer ceW Yeer efJeMJe yebOeglJe keÀer YeeJevee peeie mekesÀieer Deewj

W

Jen ³en ¢æ{ OeejCee Yeer keÀj mekesÀieer efkeÀ ef®ekeÀves ®eceæ[s kesÀ veer®es {keÀe ngDee cee$e ceebme keÀe Hegleuee ve neskeÀj, Jen cetu³eeW Deewj meodiegCeeW mes Deesle-He´esle MeefkeÌle nw pees efkeÀ yeewef×keÀ Deewj veweflekeÀ yeue Üeje meceepe keÀes mJeemL³ekeÀejer efoMee oskeÀj MeeMJele megKe-Meeefvle keÀer mLeeHevee keÀj mekeÀleer nw~ FvneR GÎsM³eeW keÀes ueskeÀj YeieJeeve ves DeeO³eeeflcekeÀ ke´Àeefvle keÀe OJepe veejer keÀes Lecee³ee nw efpemeceW Ye´eleeieCe keÀes Yeer men³eesieer neskeÀj Deeies yeæ{ves kesÀ HetCe& DeJemej GHeueyOe nQ~ ö ye´.kegÀ Deelce He´keÀeMe

Þe×ebpeefue

W

veejer nw `Hetp³ee' ve efkeÀ `Yeesi³ee' meceepe ceW oes ner Jeie& nQ, SkeÀ veejer Deewj otmeje vej~ peye Fve oesveeW kesÀ mecyevOe DeeeflcekeÀ nesles nQ lees Oece& keÀe GlkeÀ<e& neslee nw Deewj peye Fve oesveeW kesÀ mecyevOeeW ceW osn DeefYeceeve He´JesMe keÀj ueslee nw lees Oece& keÀer iueeefve nes peeleer nw~ Oece& keÀer iueeefve kesÀ Fme cetue keÀejCe keÀe efveJeejCe leYeer nes mekeÀlee nw peye veejer DeHeves keÀes `Yeesi³ee' mecePeves keÀer ceeveefmekeÀlee mes THej GþkeÀj DeHeves keÀes `Hetp³ee' yevee ues~ `Hetp³ee' yeveves kesÀ efueS GmeceW DeeO³eeeflcekeÀ yeue nesvee DeefveJee³e& nw~ Fme GÎsM³e keÀer Hetefle& kesÀ efueS ner Gmes DeeO³eeeflcekeÀ MeefkeÌle³eeW mes megmeefppele keÀjves keÀe ³egieevlejkeÀejer keÀe³e& Hejceelcee efHelee ves efkeÀ³ee nw~ efMe#ee, veewkeÀjer kesÀ DeefOekeÀej kesÀ meeLe-meeLe keÀece-efJekeÀej keÀer Hejlev$elee mes Yeer cegefkeÌle Jele&ceeve meceepe keÀer DeefOekeÀebMe veeefj³eeB veejkeÀer³e peerJeve Yeesie jner nQ, nceW ³en mecePevee nesiee efkeÀ `keÀece efJekeÀej' keÀer Ketueer ítì, GmekesÀ mejsDeece He´®eej-He´meej kesÀ keÀejCe ner veejer keÀer ogo&Mee Deewj meceepe keÀe veweflekeÀ Heleve nw~ keÀejCe Deewj Yeer nQ Hejvleg meJe&He´Oeeve keÀejCe ³ener nw, FmekeÀes ienjeF& mes mecePevee DeefveJee³e& nw~ Heg©<e kesÀ meceeve mecceeve Deewj DeefOekeÀej Heeves keÀes ueeueeef³ele veejer keÀes efMe#ee, veewkeÀjer Deeefo kesÀ DeefOekeÀejeW

meekeÀej ceele-efHelee kesÀ nmleeW mes Heueer, yeeHeoeoe keÀer Deefle uee[ueer, meyekeÀer mvesner ceerþer Heg<Heeue yenve (cegpeHeÌHeÀjHegj keÀer jeveer yenve keÀer ueewefkeÀkeÀ ceelee peer) ves 50 Je<eeX mes Yeer DeefOekeÀ mece³e mes meceefHe&le ªHe ceW DeLekeÀ F&MJejer³e mesJee³eW oer~ DeeHeves Megª mes neB peer keÀe Heeþ Heæ{e~ DeeHekeÀes oeroer ceveceesefnveer peer ves efJeosMe Yespee peneB DeeHeves pece&veer, ne@uewC[ ceW jnkeÀj yengle H³eej mes efJeosMeer YeeF&-yenveeW keÀer Heeuevee keÀer~ DeeHe yeeyee keÀer yengle vece´ef®eÊe, me®®es efoue Jeeueer, Dee%eekeÀejer nesueer ceoj Leer~ meyekeÀer yengle H³eej mes Heeuevee keÀjleer Leer~ efHeíues kegÀí mece³e mes DeeHe peceMesoHegj (PeejKeC[) ceW jnkeÀj DeHeveer mesJee³eW os jner LeeR~ DeYeer Mejerj meeLe veneR oslee Lee FmeefueS iueesyeue ne@eqmHeìue ceW Fueepe ®eue jne Lee~ leerve effomebyej, 2013 meJesjs 6.30 yepes DeeHe DeHevee Hegjevee Mejerj íesæ[ yeeHeoeoe keÀer ieesoer ceW ®eueer ieF¥~ Ssmeer mvesner Deelcee keÀes Hetje owJeer HeefjJeej mvesn Yejer Þe×ebpeefue DeefHe&le keÀjlee nw~ 

W

ceve ªHeer Ieesæ[s keÀes yegef× keÀer ueieece oes

W

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


`He$e' mebHeeokeÀ kesÀ veece

veece kesÀ DevegªHe Dece=le yejmeeves Jeeueer Heef$ekeÀe %eeveece=le keÀe efmelecyej cenerves keÀe DebkeÀ efceuee~ meYeer uesKe Je keÀefJeleeSB efoue keÀes ít ossves Jeeues ueies~ uesKe ` efHeÀj Jewmee nesiee pewmee ³en Lee' ceW yeeyee efkeÀme lejn mebkeÀì ceW j#ee keÀjles nQ, Fmes oMee&³ee ie³ee nw~ efMeJe yeeyee peieleieg© nQ, nce meYeer GvekesÀ efMe<³e nQ~ Deiej nce efMeJe yeeyee keÀer Þeercele keÀe Heeueve keÀjWies lees megOej pee³eWies~ ö ye´ïeekegÀceejer mejespe, yewefj³ee (yeefue³ee), G.He´.

pegueeF&, 2013 ceW mecHeeokeÀer³e `iegHle oeve cenekeÀu³eeCe' ceW keÀewve-mes oeve keÀe efkeÀlevee HegC³e efceuelee nw, yengle De®íer lejn mes mecePee³ee ie³ee nw~ Fmeer DebkeÀ ceW oeoer peer kesÀ efoS GÊejeW mes Heg©<eeLe& ceW efnccele Deewj Glmeen yeæ{lee nw~ `Heeríe keÀjlee nw keÀce& HeÀue' uesKe ceW efueKee nw, `pewmes yeíæ[e DeHeveer ceelee keÀes {tbæ{keÀj Gmeer kesÀ Heeme peelee nw, Gmeer lejn HetJe& pevceeW ceW efkeÀ³ee ngDee HeeHe DeLeJee HegC³e, keÀÊee& keÀes {tbæ{ ueslee nw', ³en yeele meceepe keÀes peieeves kesÀ efueS keÀeHeÀer nw~ ö ye´ïeekegÀceej %eevesMJej, yegjneveHegj (ce.He´)

DekeÌletyej, 2013 DebkeÀ ceW `keÀce&ieefle kesÀ %eeve Üeje J³eLe& mebkeÀuHeeW 10peveJejer 2014

mes cegefkeÌle' uesKe Heæ{keÀj yengle Meeefvle efceueer nw ke̳eeWefkeÀ FmeceW keÀF& HJeeFvì Meeefvleoe³eer nQ pewmes efkeÀ keÀesF& osves, keÀesF& uesves Deelee nw~ Fme yeele Hej yengle efJe®eej keÀjves kesÀ GHejevle ³en Hee³ee efkeÀ veneR Yeeie mekeÀlee keÀesF& keÀceeX mes~ keÀce& kesÀ %eeve mes Deeleer nw menveMeeruelee~ keÀce& keÀe %eeve nesves mes ceeveJe keÀe peerJeve yengle mejue nes peelee nw~ ceQves peye mes Fme uesKe keÀes Heæ{e nw leye mes cegPes yengle mevlees<e efceuee nw Deewj yengle De®íe ueiee nw~ ö Gcee yenve, keÀeveHegj

DekeÌletyej, 2013 DebkeÀ ceW mecHeeokeÀer³e `Je=×eJemLee keÀer lew³eejer' ceve keÀes ítves Jeeuee Lee~ FmeceW yengle De®ís Deewj mejue {bie mes mecePee³ee ie³ee nw efkeÀ pewmes Je=×eJemLee kesÀ efue³es nce yeQkeÀ ceW Oeve pecee keÀjles nQ, Gmeer He´keÀej, Je=×eJemLee keÀer lew³eejer peJeeveer mes ner Megª keÀj osveer ®eeefnS~ Gpeeuee jnles DeLee&led Mejerj ceW yeue jnles F&MJejer³e %eeve OeejCe keÀj uesvee ®eeefnS~ ö ueeuepeerYeeF& ieesJeskeÀj, cesnkeÀj, yegue[eCee (ceneje<ì^)

efmelecyej, 2013 DebkeÀ ceW He´keÀeefMele `jepeveerefle%eeW keÀe mecceeve ke̳eeW?' ceW efueKee nw, efve®euee Jeie& G®®e Jeie& keÀe DevegmejCe keÀjlee nw~ %eeve lees

mecHetCe& ceeveJe peeefle kesÀ efue³es F&MJejer³e Jejoeve nw efyevee YesoYeeJe kesÀ~ jepeveerefle Deewj DeO³eelce keÀe cesue meesves ceW megneies pewmee nw~ met³e& keÀer OetHe Deewj nJee keÀer lejn %eeve meye kesÀ efueS GHeueyOe nw~ Fve meye ceneve MeyoeW mes Yeje uesKe yengle He´YeeJeMeeueer nw~ keÀF& ueesieeW ves ncemes Ssmes He´Mve Hetís nQ efkeÀ jepeveerefle%eeW keÀe mecceeve ke̳eeW? uesKe keÀer pesjeskeÌme keÀeHeer efvekeÀeue yeebìves pewmeer nQ~ ö ye´ïeekegÀceej meer.Sve.ceesefnles, ngyeueer (keÀvee&ìkeÀ)

%eeve keÀe Dece=le efceuelee efvele ner, `%eeveece=le' ues Deelee, Hejce mel³e keÀer, Hejce lelJe keÀer, ceefncee pees yeleueelee~ HejceefHelee, HejcesMJej keÀer pees, ³eMe-ieeLee keÀes ieelee, me®eceg®e ceW `%eeveece=le' efHe´³eJej, cegPekeÀes yengle ner Yeelee~ Heg$e yeveW nce efHelee kesÀ me®®es, `%eeveece=le' efmeKeueelee, me®®eeF& Deewj De®íeF& kesÀ veJe ieerleeW keÀes ieelee~ ö He´es.Mejo veeje³eCe Kejs, ceb[uee (ce.He´) %eeveece=le kesÀ meJe& HeeþkeÀes keÀes veJe Je<e& keÀer keÀesefì keÀesefì MegYe yeOeeF³eeB

%eeve mJeªHe Deelcee keÀer efveMeeveer nw Henues mees®evee efHeÀj keÀjvee

9


meekeÀej ves$eeW mes efvenejs ieS F&MJejer³e ®eefj$e  ye´ïeekegÀceej ye=peceesnve, efouueer

me ved 1955 ceW nce HeejfJeej meenfle

otmejer lejHeÀ ceccee DeekeÀj yewþs~ oesveeW ceW yengle ner DeekeÀ<e&Ce Lee~ ceQ SkeÀ yeej yeeyee keÀes Deewj otmejer yeej ceccee keÀes osKelee Lee~ oesveeW ner cesjs ceve Deewj efveieeneW keÀes meceeve ªHe mes DeekeÀef<e&le keÀj jns Les~ efceueves Jeeues meYeer ye®®eeW keÀes yeejer-yeejer ceccee Deewj yeeyee keÀer ieeso ceW peeves keÀe meewYeei³e efceuelee Lee~ Henues cesjs ceelee-efHelee ves ceccee-yeeyee keÀer ieeso ueer~ efHeÀj cesjer yeejer DeeF&, Gme mece³e Ssmee cenmetme ngDee pewmes Mejerj nw ner veneR, Leesæ[er ®eslevelee nw Hej Denmeeme veneR nw efkeÀ Mejerj keÀneB nw, Flevee nukeÀeHeve cenmetme ngDee~ efHeÀj ceccee keÀer ieeso ceW ie³ee~ Jen lees Deewj Yeer H³eej Yejer Leer~ GmeceW yengle MeefkeÌle Leer~ ieeso ceW Leesæ[e mece³e jnles Les, mece³e Hetje nesves Hej yeeyee ³ee ceccee Heerþ Hej LeHekeÀer osles Les efkeÀ legcneje mece³e Hetje nes ie³ee~ cegPes Yeer ceccee ves LeHekeÀer oer, ceQ Leesæ[e Gþe Deewj efHeÀj otmejer yeej ieeso ceW ®euee ie³ee~ cegPes Flevee De®íe ueie jne Lee efkeÀ Deye Gþvee veneR nw~ yengle ner H³eeje DevegYeJe Lee~ peerJeve ceW Henueer yeej Ssmee H³eeje DevegYeJe ngDee~ ueewefkeÀkeÀ, DeueewefkeÀkeÀ oesveeW mesJee keÀjes FmekesÀ yeeo otmejs keÀcejs ceW peekeÀj nceejs HeefjJeej keÀes yeeyee mes efceuevee Lee~ efceueles mece³e cesjs ueewefkeÀkeÀ efHelee peer ves,

Henueer yeej yeeyee mes ecfeue~s nce eofuueer ceW jnles Le~s meyemes Henues nceejs eHfelee peer (peieoeMre Deevevo pee)r FM&Jeje³re %eeve ceW DeeS~ peye GvnW FM&Jeje³re %eeve keÀer OeejCeeDeeW Hej ®eueles 6 ceeme nes ieS, lees GvnW ceOegyeve (Deeyet HeJe&le eqmLele ceKg³eeue³e) peeves Deejw yeeyee mes ecfeueves efpevnW F&MJejer³e Heæ{eF& Deewj F&MJejer³e keÀer Devecgeelfe ecfeuee~r cePges Deejw cejss íeìss mesJee ceW Deeies yeæ{les peeves keÀe yengle YeeF& keÀes ³en Devegceefle veneR efceueer Gcebie Lee, yeeyee keÀes keÀne, yeeyee ceQ ke³ÌeeeWkfeÀ nce oevseeW keÀs 6 ceeme DeYeer Hejts ueewefkeÀkeÀ keÀe³e& íesæ[keÀj F&MJejer³e mesJee veneR nSg Le~s nceves yeeyee keÀes ìuseeiree´ce ceW ueievee ®eenlee ntB~ yeeyee kesÀ leve ceW lees Yepsee ekfeÀ nce ye®®es lees Fmeer HeejfJeej keÀs efMeJeyeeyee Les~ yeeHeoeoe oesveeW SkeÀ ner meom³e nQ FmeeufeS nceW Yeer meeLe Deeves keÀer leve ceW Les~ yeeHeoeoe ves yengle cegmekeÀjeles Devecgeelfe oer peeS~ eHfeÀj nceW Yeer `eJfeMe<se ngS keÀne, legcneje lees HeefjJeej nw, legcnW keÀsme' ceW Devecgeelfe ecfeuee~r Fme Hek´eÀej, efveefceÊe yevekeÀj HeefjJeej keÀes Yeer nce ®eej meom³eeW keÀe HeejfJeej meved 1955 mecYeeuevee nw~ ueewefkeÀkeÀ, DeueewefkeÀkeÀ ceW yeeyee-ceccee mes ecfeueves ceOeygeve Hen®Bgee~ oesveeW mesJee keÀjes~ FmekesÀ yeeo ueewefkeÀkeÀ Gme mece³e ³e%e keÀeìse neGme ceW ®euelee ceelee peer keÀer yeejer DeeF&, yeeyee ves keÀne, Lee~ DeepekeÀue Jen jepemLeeve mejkeÀej Jewmes lees legce ve<ìesceesne nes uesefkeÀve ceQ keÀe meekfeÀ&ì neGme yevee nDgee n~w nce peieoerMe Deevevo ye®®es keÀes (cesjs efHelee yeeyee mes ecfeueves keÀs eufeS ye[æer GlmekgeÀlee peer keÀes) keÀntBiee efkeÀ efkeÀmeer leerLe&mLeeve keÀs meeLe enfmìe^r neu@e mes Yeer íeìss neu@e ceW Hej DeeHekeÀes mesJeekesÀvê KeesuekeÀj os, yeþws Le~s ceve ceW epfe%eemee keÀer uenjW Gþ JeneB DeeHe jnes~ Fmemes DeeHe Deewj jner LeeR ekfeÀ Jen leve keÀwmee neisee epfemeceW DeefOekeÀ ve<ìesceesne nes peeSbieer Deewj YeieJeeve Deeles n~Q leerLe& Hej yeeyee keÀer mesJee Yeer nes peeSieer~ Mejerj keÀe Denmeeme ceLegje efouueer kesÀ Heeme nw, efHelee peer ves meceeHle nes ie³ee JeneB mesJeekesÀvê Keesue efo³ee~ ceeleepeer Leesæ[er osj yeeo meeceves jKeer oes JeneB Deefvlece Ieæ[er lekeÀ jneR~ nce meboefue³eeW Hej SkeÀ lejHeÀ yeeyee Deewj 10 Hejer#ee³eW ner ceveg<³e keÀes cepeyetle yeveeleer nQ, FmeefueS Hejer#eeDeeW mes IeyejeDees cele Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

GvekeÀes keÀnles Les, Deye Gce´ yeæ[er nes ieF& nw, nceejs Heeme Dee peeDees~ keÀnleer Leer, yeeyee ves cegPes ³eneR efyeþe³ee nw, ³eneR yewþtBieer~ efkeÀmeer Yeer efpe%eemeg keÀes Jes F&MJejer³e %eeve Fleveer leuueervelee mes megveeleer Leer efkeÀ Mejerj kesÀ ogKe-oo& keÀe Denmeeme ner veneR neslee Lee~ F&MJejer³e MeefkeÌle GvekeÀes ®eueeleer jner~ pevceHe$eer peevekeÀj oer je³e ceQ Gme mece³e uee@ keÀeuespe ceW Heæ{lee Lee Deewj ®eeì&[& DekeÀeGbìWmeer keÀer ì^sefvebie ues jne Lee~ yeeyee ves cegPes keÀne, legce DeHeveer Heæ{eF& Hetjer keÀj uees~ cesjs mes oes meeue íesìe cesje YeeF& Yeer keÀeuespe ceW Heæ{lee Lee, GmekeÀes yeeyee ves Heæ{eF& íesæ[ves kesÀ efueS keÀne~ Yeues ner yeeyee ves meyekeÀes Deueie-Deueie Þeercele oer Hej Fmeer ceW keÀu³eeCe Lee~ íesìs YeeF& ves leerve meeue yeeo Mejerj íeæs[ efo³ee~ Heæ{eF& íesæ[keÀj Gmeves Fve leerve Je<eeX ceW yengle F&MJejer³e mesJee keÀer~ yeeyee ves cegPekeÀes Heæ{ves kesÀ efueS keÀne, GvekeÀes ceeuetce Lee efkeÀ FmekeÀes DeYeer Fme Mejerj ceW jnvee nw~ Fme He´keÀej yeeyee ves njskeÀ keÀes GmekeÀer pevceHe$eer peevekeÀj je³e oer~ Iej ceW Kegue ie³ee mesvìj yeeyee mes efceuekeÀj nce DeHeves ueewefkeÀkeÀ Iej Dee ieS Deewj nceW mece³eevegmeej yeeyee mes ceeie&oMe&ve efceuelee jne~ efouueer ceW Henues, nceejs meb³egkeÌle HeefjJeej ceW mesvìj Keguee~ efHeÀj efHeleepeer ves mesJeekesÀvê keÀes meb³egkeÌle HeefjJeej mes peveJejer 2014

Leesæ[s Deueie mLeeve Hej keÀj efo³ee~ ³en efouueer keÀe otmejs vecyej keÀe mesvìj Lee~ Henues mesvìj (keÀceuee veiej) Hej nceves %eeve efue³ee Lee, otmeje mesvìj nceejs Iej ceW ®eueves ueiee, GmeceW oeoer He´keÀeMeceefCe SkeÀ efMeef#ekeÀe kesÀ ªHe ceW efve³egkeÌle ngF¥, nce meeLe ner Keeles, jnles Les, pewmes mesvìj Deewj Iej DeeHeme ceW efceue ieS Les~ efpeve efoveeW ®eeì&[& DekeÀeGbìWì keÀer Hejer # ee Leer , ceQ He´ e f l eef o ve oeoer He´keÀeMeceefCe peer mes ¢ef<ì ueskeÀj ner peelee Lee~ Gve efoveeW ³en Heæ{eF& keÀeHeÀer cegefMkeÀue nesleer Leer, Henues He´³eeme ceW keÀesF& cegefMkeÀue ner Heeme neslee Lee Hej cesjs Hejer#ee HeeffjCeece ceW ceQ meHeÀue nes ie³ee~ ceQ yengle KegMe nes ie³ee efkeÀ yeeyee ves %eeve, ³eesie keÀer MeefkeÌle mes Deemeeveer mes Heeme keÀje efo³ee~ ke̳eeW Petþ-me®e keÀe OevOee keÀjles nes? Heeme nesves kesÀ yeeo ceQves efouueer kesÀ meoj yeepeej ceW DeHevee ®eeì& [ & DekeÀeGbìWì keÀe keÀe³ee&ue³e Keesuee, He´wefkeÌìme Megª keÀj oer~ FmekesÀ Deeþ ceeme yeeo nce efHeÀj Deeyet ceW yeeyee mes efceues~ Jewmes lees yeeyee keÀnles nQ, ceQ ueewefkeÀkeÀ yeeleeW ceW ©ef®e veneR ueslee Hej yeeyee ves cegPes yeguee³ee Deewj Hetíe, ke̳ee legceves Fefcleneve Heeme keÀj efue³ee? ceQves yeæ[s ]HeÀKegj mes keÀne, neB yeeyee, keÀj efue³ee, Henues He´³eeme ceW ner keÀj efue³ee Deewj efouueer kesÀ yengle De®ís mLeeve Hej

Hew´efkeÌìme Yeer Megª keÀj oer nw~ ye´ïee yeeyee ves keÀne, ]peje ve]peoerkeÀ DeeDees~ ceQ yeeyee kesÀ Deewj ve]peoerkeÀ ®euee ie³ee, ke̳ee yeeyee keÀe J³eefkeÌlelJe Lee, ke̳ee ®esnjs keÀer ªneefve³ele Leer, yegpegie& lees Les ner, leebyes pewmee onkeÀlee ngDee leHemJeer Mejerj Lee~ cegPes yeesues, legcekeÀes oes jesìer ner lees Keeveer nQ vee, lees legce keÀens keÀes ³en Petþ-me®e keÀe OevOee keÀjles nes, legce peekeÀj keÀesF& mejkeÀejer veewkeÀjer keÀj uees~ ceQves Gmeer mece³e HewÀmeuee keÀj efue³ee efkeÀ ceQ peeles ner He´wefkeÌìme yevo keÀjkesÀ veewkeÀjer Megª keÀªBiee~ nceejs Keeveoeve ceW efkeÀmeer ves veewkeÀjer veneR keÀer Leer~ efouueer peekeÀj ceQves DeHeves YeeF& mes keÀne, DeeefHeÀme kesÀ meYeer ®esDeme&, keÌueeFbì keÀer DekeÀeGbì yegkeÌme JeeHeme keÀj oes, HeÀveea®ej mesJeekesÀvê Hej Yespe oes, efHeÀj ceQves Gme DeeefHeÀme ceW keÀoce veneR jKee Deewj DeKeyeej ceW ®eeì&[& DekeÀeGbìWì keÀer veewkeÀjer keÀer JeskesÀvmeer (efjefkeÌle) osKekeÀj neLe mes ner Depeea efueKekeÀj Yespe oer~ Dee%eekeÀejer keÀes meoe ceoo yeeyee keÀer MeefkeÌle keÀe³e& keÀj jner Leer~ YeeKeæ[e vebieue ceW HeÀefì&ueeF&pej (GJe&jkeÀ) keÀer veF& kebÀHeveer Kegue jner Leer, DeYeer ie´eGb[ ceW kesÀJeue DeeefHeÀme yevee³ee Lee, GmeceW FvìjJ³et (mee#eelkeÀej) kesÀ efueS cegPes yeguee efue³ee ie³ee~ ceQ ®eue Heæ[e~ ì^sve ceW cesjs meeLe Deeþ ueæ[kesÀ Deewj Les, Jes Yeer Gmeer FvìjJ³et kesÀ efueS

DeHeves oes<eeW keÀes mJeerkeÀej keÀjvee SkeÀ Glke=À<ì meenme nw

11


%eeveece=le

pee jns Les~ kebÀHeveer yeæ[er Leer, GvnW Deeþ-ome ®eeì&[& DekeÀeGbìWì ®eeefnSb Les~ ceQ keÀesves ceW ogyekeÀkeÀj yewþe ngDee FvekeÀer yeeleW megve jne Lee~ Jes meYeer cesjs mes DeefOekeÀ mceeì& ueie jns Les~ cegPes veewkeÀjer efceueves keÀer Gcceero ueie veneR jner Leer~ HengB®eves Hej cesje FvìjJ³et ®eeuet ngDee, cegPemes HeeB®e-ín meJeeue Hetís ieS~ Jes meejs meJeeue Les ®eeì&[& DekeÀeGbìWì keÀer efkeÀleeyeeW kesÀ efpevnW ceQ Yetue ®egkeÀe Lee ke̳eeWefkeÀ Deye lees He´wefkeÌìme keÀj jne Lee~ cegPes GÊej Dee veneR jns Les FmeefueS GvneWves Yeer ieo&ve efnueekeÀj FMeeje efo³ee efkeÀ GÊej þerkeÀ veneR nQ~ Deefvlece meJeeue Hetíe, leveKJeen ke̳ee ueWies~ ceQves keÀne, pees DeeHe os oWies~ FmekesÀ yeeo ceQ ®egve efue³ee ie³ee, yeekeÀer meye veneR efueS ieS~ Jen mejkeÀejer kebÀHeveer veF&-veF& Leer~ GvekeÀe efve³ece Lee, keÀce mes keÀce leveKJeen ceW jKevee nw~ Gve ueæ[keÀeW ves p³eeoe leveKJeen ceebieer Leer~ yeeyee ves keÀne ngDee nw efkeÀ keÀesF& Yeer ye®®ee efkeÀmeer efJeMes<e yeele ceW cesjer Dee%ee ceeve ues lees meejer ef]pevoieer GmekeÀer ceoo keÀjlee ntB, FmekeÀe meyetle ceQ ntB~ kebÀHeveer ves SkeÀ cenerves yeeo [sæ{ iegCee leveKJeen yeæ{ekeÀj Hegveë efJe%eeHeve efo³ee~ efHeÀj Deewj ueesie DeeS Deewj cesjer leveKJeen Yeer mJeleë [sæ{ iegCee nes ieF&~ nceejer kebÀHeveer keÀer peye Yeer keÀneR veF& MeeKee Kegueleer Leer lees Jen ]p³eeoe leveKJeen oskeÀj Hegjeves DevegYeJeer 12

Deeef H eÀmeme& keÀes He$e efueKeles ngS yeeyee JeneB Yespeves keÀer keÀesefMeMe keÀjleer Leer~ peye Deemeece ceW keb À Heveer keÀer MeeKee Kegueer Deewj cegPes JeneB peeves keÀer Dee@HeÀj DeeF& lees ceQves yeeyee mes Hetíe, yeeyee ves keÀne, veneR, yeeyee Deeyet mes keÀneR ]p³eeoe Lee~ FmeefueS yeeyee mes Hetíe, peelee nw ke̳ee, legce keÀens keÀes peeles nes~ yeeyee, ceQ keÀej yes®evee ®eenlee ntB~ yeeyee Fme He´keÀej ceQ 17 meeue vebieue ceW ner jne~ ves keÀne, yes®e oes, legcekeÀes mele³egie ceW efJeceeve efceuesiee~ mele³egie ceW efJeceeve efceuesiee yeeyee ves leveKJeen SkeÀ yeej ceQves mees®ee, ceQ keÀej Kejero JeeHeme Yespe oer uetB lees cepeea Devegmeej mesJeeLe& DeeveeYeejle ceW He´Lee nw efkeÀ Henueer peevee keÀj meketBÀiee, mece³e ye®e peeSiee~ ceQves yeeyee mes Hetíe, yeeyee ves neB keÀj oer~ leveKJeen ueesie DeHeves iegg© keÀes Yespeles nQ~ ceQves keÀej Kejero ueer~ ®eC[erieæ{ ceW ceQves Yeer Henueer leveKJeen keÀe [^eHeÌì He´oMe&veer Dee³eesefpele ngF& Leer~ ceQ keÀej mes yeveekeÀj jefpemì^er keÀjJeekeÀj yeeyee keÀes JeneB HengB®ee~ keÀej keÀes yeenj Heeke&À keÀj Yespe efo³ee~ yeeyee ves Jen [^eHeÌì JeeHeme Devoj He´oMe&veer ceW ie³ee~ nj 15 efceveì Yespe efo³ee Deewj cegPes keÀne, efkeÀmekesÀ yeeo cegPes K³eeue Deelee Lee, yeenj keÀnves mes Yespee? ceQves keÀne, cegjueer ceW peekeÀj keÀej keÀes osKe DeeGBÀ, Gme Hej Þeercele efceueleer nw, DeeHe ner keÀnles nes keÀesF& ye®®ee æKejeW®e lees veneR [eue jne~ efkeÀ cesjs neLe ceW nw efkeÀmekeÀe Yeei³e ceQves keÀne, ³en lees ceQ yevOeve ceW Dee yeveeTB, efkeÀmekeÀe vee yeveeTB~ DeeHekeÀer ie³ee~ YeeF&-yenveeW ves Yeer otjer yevee ueer Þeercele mes ner ceQves veewkeÀjer keÀer nw, ³en efkeÀ ³en lees keÀej Jeeuee nw~ Gve efoveeW Gmeer veewkeÀjer keÀer F&ceeveoejer keÀer keÀceeF& keÀer efmLeefle Ssmeer Leer, Deepe lees keÀej nw, lees ke̳ee DeeHe cesje Yeei³e veneR yeveevee jKevee meeOeejCe yeele nes ieF& nw, keÀej ®eenles, Ssmes keÀF& cegjueer kesÀ HJeeFbìdme Jeeues keÀes osKekeÀj meypeer Jeeuee Yeer (%eeve efyebot) ceQves efueKekeÀj Yespe efoS~ p³eeoe Hewmes ceebielee Lee~ SkeÀ meeue yeeyee ves efueKee, ye®®es, He$e Hee³ee, jKee, HeÀe³eoe lees Lee Hej keÀ<ì Yeer n<ee&³ee, Fme yeejer jKe ueslee nw yeeyee,

%eeve keÀe ue#³e mel³e nw Deewj mel³e Deelcee keÀer YetKe nw

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

Deeies mes veneR Yespevee, DeHeves DeeHe ner Fmes mesJee ceW ueieeDees~ cesjer Dee³eg Gme mece³e 21 meeue Leer~ Ssmeer keÀesF& Oeeefce&keÀ mebmLee Fme ogefve³ee ceW veneR nesieer efpemes DeeHe Hewmes oW Deewj Jen JeeefHeme keÀj os~ cesjs efoue Hej yengle Demej Heæ[e efkeÀ ke̳ee Ssmeer mebmLee Yeer nes mekeÀleer nw, Fmemes cegPes yengle MeefkeÌle efceueer~ Gve efoveeW HeefjJeej kesÀ HeefjJeej %eeve ceW ®eueves Jeeues Leesæ[s Les~ kegÀí efmevOeer HeefjJeej Les yeekeÀer yengle keÀce~ SkeÀ yeej yeeyee ves nceejs Hetjs HeefjJeej keÀes Hetvee Yespee Deewj keÀne, JeneB meyemes efceuees leeefkeÀ keÀesF& ³en ve mecePes efkeÀ YeieJeeve kesÀJeue efmeefvOe³eeW kesÀ Heeme ner Deelee nw~ efmeefvOe³eeW kesÀ DeueeJee otmejs HeefjJeej Yeer %eeve ceW ®eueles nQ, DeeHekesÀ peeves mes GvnW ceeuetce Heæ[siee~ yeeyee-ceccee kesÀ meeLe mewj cegjueer keÌueeme kesÀ yeeo ®escyej ceW nce meye ye®®es HeefjJeej kesÀ leewj Hej yeeyee kesÀ meeLe yewþles Les~ yeeyee nce mes yeele keÀjles ngS keÀnles Les efkeÀ osKees, efMeJeyeeyee ³en keÀn ie³ee, ³en keÀn ie³ee DeLee&led cegjueer Hej ®e®ee& keÀjles Les~ efHeÀj ceccee meerìer yepeeleer Leer, meye FkeÀÇs nes peeles Les~ keÀHeæ[s kesÀ yetì HenvekeÀj YeeF& Deewj yenveW efHeÀj mewj keÀjves peeles Les yeeyee-ceccee kesÀ meeLe~ yeer®e-yeer®e ceW yeeyee Keæ[s neskeÀj Hetíles Les, efMeJeyeeyee ³eeo nw? kegÀí F&meeF& Heeojer Deewj vevme Yeer Ietce jns nesles Les~ GvnW osKe yeeyee keÀnles Les, osKees, ³es peveJejer 2014

Meeefvle ceW Ietceles nQ, SkeÀ keÀes ³eeo keÀjles nQ, veve yeì Jeve~ nceW yeejer-yeejer yeeyee keÀe neLe HekeÀæ [ keÀj ®eueves keÀe megDeJemej efceuelee Lee~ neLe HekeÀæ[ves ceW yengle KegMeer nesleer Leer, keÀesF&-keÀesF& ceelee³eW ieerle Yeer iee uesleer Leer~ %eeve keÀer ner yeeleW keÀjles Les Meece keÀes ®ee³e efHeueeves kesÀ efueS yeeyee keÀYeer efkeÀmeer Heneæ[er Hej, keÀYeer efkeÀmeer Heneæ[er Hej ues peeles Les Deewj ìsæ{s jemles mes ues peeles Les, efHeÀj keÀnles Les, efMeJeyeeyee keÀes ³eeo keÀjles-keÀjles DeeDees, kegÀí veneR nesiee~ efHeÀj Kegueer peien ceW yewþkeÀj nce ®ee³e Heerles Les~ yeeyee %eeve lees osles ner jnles Les, %eeve kesÀ efyevee Deewj keÀesF& yeele veneR keÀjles Les~ keÀF& yeej yeeyee vekeÌkeÀer Peerue Hej ues peeles Les~ JeneB jece ceeffvoj kesÀ Hegpeejer keÀes Yeer yeguee uesles Les, Heeme efyeþeles Les, Jen yeæ[e KegMe neslee Lee~ keÀesF& YeeF&-yenve ieerle ieeles Les, lees keÀYeer yeeyee ieerle-keÀefJelee megve ueslee Lee, keÀYeer ³en Yeer keÀnlee Lee, FveceW keÀesF& keÀceeF& veneR nw~ yeeyee keÀes ³eeo keÀjes, FmeceW keÀceeF& nw~ mecHeeokeÀ YeJe keÀe Jejoeve yeeyee ef$ekeÀeueoMeea nQ, GvekesÀ cegKe mes pees yeele efvekeÀue peeleer nw, Jen Hetjer peªj nesleer nw~ ®eens 10 meeue yeeo Hetjer nes ³ee 20 meeue yeeo~ Henueer yeej yeeyee ves peye Heef$ekeÀe efvekeÀeueves kesÀ efueS keÀne, lees cesjer [îetìer ueieeF& efkeÀ Heef$ekeÀe keÀes íHeJeevee nw Deewj Jeefj<þ Ye´elee peieoerMe

peer keÀes uesKe efueKeves nQ~ ceQ Yeer keÀYeerkeÀYeer kegÀí efueKe oslee Lee~ Henueer Heef$ekeÀe lew³eej ngF&~ GmekeÀe keÀeie]pe Kejerovee, íHeJeevee, He´tHeÀ Heæ{vee, HeÀesìes yeveJeevee ³en cesjer [îetìer Leer~ ceQ ®eeì&[& DekeÀeGbìWmeer Yeer keÀjlee Lee FmeefueS cesje veece mebHeeokeÀ ³ee menmebHeeokeÀ veneR efueKee pee mekeÀlee Lee~ yeeyee efouueer ceW DeeS Deewj keÀceuee veiej mesvìj keÀer Kegueer íle Hej ye®®eeW mes efceues~ peieoerMe peer ves keÀne, ®euees yeeyee keÀes Heef$ekeÀe efoKeeles nQ~ Gme JekeÌle GmekeÀe veece neslee Lee ef$ecetefle& ceeefmekeÀ, efpemekeÀe veece yeeo ceW %eeveece=le Heæ[e~ peieoerMe peer ves yeeyee keÀes Heef$ekeÀe efoKee³eer~ yeeyee ves keÀne, ³en cesje mebHeeokeÀ ye®®ee nw~ peieoerMe YeeF& ves cesjer lejHeÀ FMeeje efkeÀ³ee efkeÀ yeeyee, FvneWves íHeJee³ee Deewj yeveJee³ee nw~ yeeyee ves keÀne, ³en Yeer cesje mebHeeokeÀ ye®®ee nw~ yeeyee ves keÀn efo³ee, ceQves mees®ee, ceQ mebHeeokeÀ lees ntB veneR~ efHeÀj meJee meeue kesÀ efueS peieoerMe peer efJeosMe ie³es~ leye ceQves veewkeÀjer keÀjles-keÀjles Heef$ekeÀe DeHeves mìsvees mes efueKeJee³eer, ìeFHe keÀjJeeF& Deewj ueieeleej meyekeÀes efYepeJeelee jne~ ceQves mees®ee, ceQ mebHeeokeÀ yeve ie³ee, Yeues ner cesje veece mebHeeokeÀ kesÀ ªHe ceW veneR Dee³ee~ cesjs veewkeÀjer íesæ[ves Hej yeeyee ves H³egefjìer Heef$ekeÀe efvekeÀueJeeF& efpemekeÀe ceQ mecHeeokeÀ yevee~ Fme He´keÀej yeeyee ves DeHeves Jejoeve keÀes meekeÀej efkeÀ³ee~ 

peneB yegef× Meemeve keÀjleer nw, JeneB Meebefle ceW Je=ef× nesleer nw

13


F&MJejer³e keÀejesyeej ceW DeeoMe& J³eJemLee mebHevve keÀjves keÀer ]peªjle ö 3  ye´ïeekegÀceej jcesMe Meen, cebgyeF& (ieeceosJeer)

efHe íues oes uesKeesb mes nce DeeoMe&

mJeªHe Yeer otmeje ner neslee Deewj Fefleneme Yeer kegÀí Deueie ner neslee~ Fmeer He´keÀej mes ³etjesHe kesÀ Fefleneme ceW JeefCe&le nw efkeÀ vesHeesefue³eve ves Jeeìjuet kesÀ ³eg× kesÀ cewoeve ceW ³en mecePee efkeÀ Dee@efmì^³ee keÀer mesvee Deye lekeÀ ³eg× kesÀ cewoeve ceW veneR DeeF& nw FmeefueS Gmeves DeHeveer 1/3 mesvee keÀes HetJe& ceW Yespe efo³ee, Gmeves Deiej ³en ieueleer vee keÀer nesleer lees Jeeìjuet kesÀ ³eg× keÀe HeefjCeece kegÀí Deewj ner neslee~ Ssmes ner efÜleer³e efJeMJe³eg× ceW efnìuej ves jefMe³ee kesÀ meeLe ³eg× keÀjves keÀer ieueleer veneR keÀer nesleer lees HeefjCeece kegÀí Deewj ner neslee~ Fve meye yeeleeW kesÀ DeeOeej Hej efme× neslee nw efkeÀ jep³eJ³eJemLee ceW íesìer meer Yeer ieueleer Deeies peekeÀj yengle yeæ[er Yetue meeefyele nesleer nw Deewj GmekesÀ keÀejCe jep³eJ³eJemLee kesÀ keÀejesyeej ceW yengle yeoueeJe neslee nw FmeefueS yeeyee ves mele³egieer owJeer jep³e keÀejesyeej kesÀ yeejs ceW ³ener keÀne nw efkeÀ JeneB osJelee³eW 16 keÀuee mecHetCe& neWies~ osJeleeDeeW kesÀ jep³e keÀejesyeej ceW keÀesF& Yeer He´keÀej keÀer íesìeryeæ[er ieueleer veneR nesieer~ jep³e J³eJemLee ceW DevegMeemeve kesÀ yeejs ceW Yeer yengle ner O³eeve jKevee Heæ[lee nw~ DevegMeemeve keÀer keÀesF& Yeer ieueleer nesves mes Fefleneme yeoue peelee nw~ GoenjCe kesÀ efueS, efye´efìMe meece´ep³e

keÀe keÀejesyeej yengle ner J³eeHekeÀ Lee SJeb meg®ee© jep³eJ³eJemLee kesÀ yeejs ceW Deewj ³en keÀne peelee Lee efkeÀ efye´efìMe efJe®eej keÀj jns nQ, Gmeer meboYe& ceW Deepe meece´ep³e Hej met³e& keÀYeer Demle veneR neslee ³en leermeje uesKe efueKe jne ntB~ DeeoMe& nw keÌ ³ eeW e f k eÀ GvneW v es og e f v e³ee kes À J³eJemLee keÀes mecePeves kesÀ efueS Fefleneme DeefOekeÀlej osMeeW Hej DeHevee DeeefOeHel³e keÀes mecePevee peªjer nw Deewj FmeceW ³e%e mLeeefHele keÀj efue³ee Lee Deewj Gmes kesÀ íHes ngS keÀuHeJe=#e leLee ieesues kesÀ ®eueeves kesÀ efueS yengle De®íer lejn mes ef®e$e yengle ceooieej yeve mekeÀles nQ J³eJemLee keÀer Leer~ pewmes efkeÀ FbiuewC[ ceW ke̳eeWefkeÀ Fve ef®e$eeW ceW HeeB®e npeej Je<e& keÀe oesHenj 12 yepes Heeefue&³eecesvì Megª Fefleneme mebef#eHle ªHe ceW efo³ee ie³ee nw~ nesleer Leer lees Yeejle ceW Meece kesÀ 5.30 Fefleneme kesÀ yeejs ceW kegÀí yeeleW mecePeves yepes efJeÊeceb$eer yepeì HesMe keÀjlee Lee keÀer ]peªjle nw ke̳eeWefkeÀ Fefleneme Je DeLee&led efye´efìMe He×efle kesÀ Devegmeej ner [^ecee SkeÀ Yeer ieueleer keÀes ceeHeÀ veneR GvneW v es meYeer os M eeW ceW DeHevee keÀjles nQ~ jep³ekeÀejesyeej efkeÀ³ee~ GvneWves DeHeves efcemeeue kesÀ leewj Hej, Meem$eeW ceW DeeefOeHel³e kesÀ meYeer osMeeW ceW efveefceÊe efueKee nw efkeÀ kegÀcYekeÀCe& ves íesìer-meer Meemeve keÀjves kesÀ efueS Jee³emeje@³e keÀes ieueleer keÀer Deewj Fvêemeve kesÀ yepee³e efve³egkeÌle efkeÀ³ee Deewj GvekeÀe keÀe³e&keÀeue efveêemeve ceebie efue³ee~ jepee oMejLe ves HeeB®e Je<e& mes DeefOekeÀ veneR jKee~ Gme ³eg× kesÀ cewoeve ceW jeveer kewÀkesÀ³eer keÀes oes mece³e nJeeF& penepe Deeefo veneR Les Deewj Jejoeve efo³es~ ³es oesveeW ieueefle³eeB veneR mecegê kesÀ Üeje DeHe´ÀerkeÀe mes IetcekeÀj nesleeR lees jecee³eCe kegÀí Deewj ner He´keÀej Yeejle Deevee neslee Lee efpemeceW keÀeHeÀer mes nesleer~ Fmeer He´keÀej ceneYeejle ceW Yeer mece³e ueie peelee Lee efHeÀj Yeer GvneWves jepee êgHeo kesÀ ojyeej ceW êewHeoer kesÀ efkeÀmeer Yeer Jee³emeje@³e keÀes HeeB®e Je<e& mes mJe³ebJej kesÀ mece³e keÀCe& peye celm³eYesove DeefOekeÀ SkeÀ osMe ceW veneR jKee Jen ®eens keÀjves Keæ[e ngDee leye ³eefo jepeceelee Yeejle nes ³ee kewÀves[e, Dee@mì^sefue³ee ³ee kegbÀleer ves keÀn efo³ee neslee efkeÀ keÀCe& Dev³e keÀesF& Yeer osMe nes ke̳eeWefkeÀ GvnW [j metleHeg$e veneR Hejbleg met³e&Heg$e nw Deewj Jen Lee efkeÀ Deiej keÀesF& Yeer Jee³emeje@³e cesje Heg$e nw ³ee nefmleveeHegj kesÀ cenue ceW p³eeoe mece³e SkeÀ osMe ³ee SkeÀ mLeeve êewHeoer ves ³es Meyo veneR keÀns nesles efkeÀ Hej jnsiee lees GmekeÀer peæ[W cepeyetle nes DebOes keÀe Heg$e DebOee, lees ceneYeejle keÀe pee³eWieer Deewj efHeÀj Jen Jeneb keÀe jepee F&MJej meeHeÀ neLeeW keÀes osKelee nw, Yejs ngS neLeeW keÀes veneR 14 Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

GHejeskeÌle efueKeer ngF& yeeleeW mes SkeÀ yeve pee³esiee Deewj HeefjCeecemJeªHe efye´efìMe meece´ep³e ve<ì nes pee³esiee~ yeele efme× nesleer nw efkeÀ pees Yeer efye´efìMe jep³e keÀejesyeej keÀer He×efle jep³eJ³eJemLee kesÀ efveefceÊe yeveles nQ GvnW DeHeves meeLeer Deewj meeOeveeW keÀer kegÀMeue mecePeves Deewj meerKeves pewmeer nw~ Yeejle ceW cejeþe meece´ep³e keÀer J³eJemLee keÀjveer ®eeefnS Deewj Fmeer jepeOeeveer HegCes Leer Hejvleg GvneWves J³eJemLee keÀes efkeÀleeyeeW ceW keÀne ie³ee nw Je[esoje ceW iee³ekeÀJee[, Fvoewj ceW efjmeesme& cewvespecesvì (Resource nesukeÀj Deewj iJeeefue³ej ceW efmebefOe³ee keÀes Management) DeLee&led DeHeves metyesoej kesÀ ªHe ceW efve³egkeÌle efkeÀ³ee Lee~ meeefLe³eeW Deewj meeOeveeW keÀe 100 Fve leerveeW mLeeveeW Hej efpevekeÀes efve³egkeÌle He´efleMele mecHetCe& (perfect) ªHe ceW efkeÀ³ee Lee GvekeÀer peæ[sb JeneB cepeyetle nes He´yebOeve keÀjvee~ Deiej meeOeveeW kesÀ ieF¥ Deewj Jes Jeneb kesÀ jepee yeve ie³es, meb®eeueve ceW, GHe³eesie ceW, GvekeÀer meeLe-meeLe Jeneb Hej JebMe HejbHeje Yeer J³eJemLee ceW Leesæ[er Yeer YetueW ngF¥ lees GvekesÀ mLeeefHele nes ieF& HeefjCeecemJeªHe cejeþe DeeOeej Hej jep³eJ³eJemLee keÀjves JeeueeW meece´ep³e keÀes yengle #eefle ngF& Deewj Jen Hej yeoveeceer keÀe ìerkeÀe ueie mekeÀlee nw~ efyeKej ie³ee~ HegCes kesÀ HesMeJee Deiej pew m es ef k eÀ Yeejle keÀer Jele& c eeve mees®e-mecePekeÀj metyesoej jKeles Deewj jep³eJ³eJemLee ceW os K eles nQ ef k eÀ meÊee DeHeves neLe ceW jKeles lees GvekeÀe jep³ekeÀejesyeejer meeOeveeW keÀe meg®ee© keÀejesyeej yengle ner efmLej ªHe ceW neslee ªHe mes GHe³eesie veneR keÀjles Deewj ³eesi³e Deewj cejeþe meece´ep³e keÀe Fefleneme keÀe³e& kesÀ efueS ³eesi³e J³eefkeÌle³eeW keÀes kegÀí Deewj ner neslee~ Debie´speeW ves efJeefYevve efve³egkeÌle veneR keÀjles efpeme keÀejCe osMeeW ceW jep³e keÀejesyeej efkeÀ³ee Hejvleg meeOeveeW kesÀ efJelejCe (Distribution) FbiuewC[ ceW GvekeÀer meÊee cepeyetle Leer~ ceW HeÀke&À Heæ[ jne nw~ Ye´<ìe®eej Deeefo ®egveeJe Yeer nesles jns, Heeefì&³eeB Yeer kesÀ keÀejCe jep³e keÀejesyeej De®íer jerefle yeoueleer jneR Hejbleg efHeÀj Yeer GvneWves veneR neslee Deewj De®ís J³eefkeÌle³eeW keÀer jep³e keÀer keÀceeve me®®eeF& Deewj efve³egefkeÌle De®ís mLeeveeW Hej veneR nesleer ~ ueeskeÀleb$e kesÀ yeejs ceW efpeve Yeer yeæ[sF&ceeveoejer mes mecYeeueer~ efJeefYevve mLeeveeW Hej Deepeeoer He´eHle keÀjves kesÀ yeæ[s ueesieeW ves DeHeves efJe®eej J³ekeÌle efkeÀ³es efueS DeveskeÀ efJeHueJe Yeer ngS, pewmes GveceW mes SkeÀ He´es. [e³emeer ves DeHeveer Yeejle ceW 1857 keÀe mJeleb$elee mebie´ece ef k eÀleeye ceW ef u eKee nw ef k eÀ ngDee Hejbleg Fve meye yeeleesW keÀe meecevee Democracy rarely permit a GvneWves efkeÀ³ee Deewj HeÀuemJeªHe GvekeÀer country to be governed by its ablest man. DeLee&led ueeskeÀleb$e ceW pees meÊee meoe ner ce]peyetle jner~ peveJejer 2014

jep³eJ³eJemLee nw GmeceW De®ís SJeb Þes<þ J³eefkeÌle³eeW keÀes keÀejesyeej ceW Deefie´ce mLeeve veneR efceuelee~ GvneWves ³en Yeer efueKee nw efkeÀ ueeskeÀleb$e ceW yeengyeue Deewj Oeveyeue keÀe keÀejesyeej neslee nw~ pees Þes<þ J³eefkeÌle nQ Jes yeengyeue Deewj Oeveyeue kesÀ ueeue®e ceW veneR Deeles nQ efpeme keÀejCe iegb[eieoea ³ee efnbmekeÀ J³eJenej keÀjves Jeeues jep³eJ³eJemLee kesÀ keÀejesyeej ceW Dee peeles nQ HeefjCeecemJeªHe jep³eJ³eJemLee otef<ele nes peeleer nw Deewj keÀYeer-keÀYeer ueeskeÀleb$e kesÀ yeoues Jeesìleb$e (Vote Power) ner mLeeve ueslee nw efpemekesÀ efueS keÀne ie³ee nw efkeÀ `efpemekeÀer ueeþer GmekeÀer YeQme'~ Fme He´keÀej ³eesi³e J³eefkeÌle Deeies veneR Deeles Deewj Fme keÀejCe jep³eJ³eJemLee Yeer ³eesi³e jerefle mes veneR nesleer~ otmejer yeele ³en Yeer nw efkeÀ JebMe HejbHeje kesÀ DeeOeej Hej peye ³en keÀejesyeej neslee nw leess keÀYeer-keÀYeer De®ís J³eefkeÌle jep³ekeÀejesyeej ceW Deeies veneR Dee mekeÀles~ Fve yeeleeW kesÀ DeeOeej Hej yeeHeoeoe kesÀ ³e%e keÀe keÀejesyeej nce osKeW lees yeeyee ves DeHeves meeefLe³eeW keÀes ³eesi³e yevee³ee Deewj FmeefueS ner 1937 mes 1950 lekeÀ DeLee&led Yeejle Deeves lekeÀ meyekeÀes %eeve, ³eesie Deewj OeejCee keÀer Hetjer efMe#ee oer Deewj Fve Hejer#eeDeeW ceW peye meye GÊeerCe& ngS leye ner yeeyee ves GvnW mesJee kesÀ efueS Yespee~ yeeyee kesÀ meeceves Yeer JebMe HejbHeje keÀe He´Mve nes mekeÀlee Lee pewmes efkeÀ ye´ïee yeeyee

yeoues keÀer YeeJevee peerJeve keÀes HejsMeeefve³eeW mes Yej osleer nw, Fmes MegYeYeeJevee ceW yeoueW

15


%eeveece=le

keÀer ueewefkeÀkeÀ Heg$eer oeoer efvece&ueMeeblee peer leLee Heg$eJeOet oeoer ye=peFvêe peer yengle ner nesefMe³eej SJeb J³eJemLee kesÀ keÀe³e& ceW efveHegCe Les Hejbleg 1965 ceW peye ceelesMJejer peer DeJ³ekeÌle ngS leye yeeyee ves efoveebkeÀ 1-4-1966 keÀer meekeÀej cegjueer ceW Kego DeHeves neLeeW mes efueKee efkeÀ oeoer He´keÀeMeceefCe peer SJeb oeroer ceveceesefnveer peer keÀer, cegK³e meb®eeefuekeÀe leLee men cegK³e meb®eeefuekeÀe kesÀ ªHe ceW efve³egefkeÌle keÀer ieF& nw DeLee&led meJe&Þes<þ J³eefkeÌle³eeW kesÀ Üeje ner meJe&Þes<þ keÀe³e& nes mekeÀlee nw ³en yeele efme× keÀj efoKee³eer~ ye´ïee yeeyee ves oesveeW oeroer-oeoer keÀes Yeer mece³e-He´efle-mece³e ³e%e meb®eeueve keÀer yeeleeW mes DeJeiele keÀjekeÀj ³e%e meb®eeueve kesÀ efueS meew He´efleMele mecHevve yevee³ee Deewj GvekesÀ He´Meemeve keÀe HeefjCeece nce meYeer ves osKee efkeÀ kewÀmes oer o er cevecees e f n veer Deew j oeoer He´keÀeMeceefCe kesÀ mece³e ³e%e keÀe efJemleej lJeefjle ieefle mes ngDee~ peye %eeve mejesJej Deewj MeeefvleJeve keÀer mLeeHevee Deewj j®evee nes jner Leer lees oeoer He´keÀeMeceefCe peer mJe³eb peekeÀj Keæ[s jnles Les leLee kegÀMeue J³eJemLeeHeve kesÀ efueS HetCe& efoMeeefveoxMe osles Les efkeÀ keÀewve-keÀewve mes efJeYeeie yeveeves nQ, keÀewve keÀneB yewþsiee, kewÀmes keÀejesyeej keÀjsiee Deewj efHeÀj meye yeeleeW keÀe efveCe&³e keÀj ³eesi³e J³eefkeÌle³eeW kesÀ neLe ceW keÀejesyeej meeQHe efo³ee~ meeLe ner meeLe mece³e-He´eflemece³e GvnW ceeie&oMe&ve osvee, GvekesÀ meeLe 16

uesve-osve keÀjvee, Fme He´keÀej ³e%e keÀe meb®eeueve yengle ner meg®ee© SJeb Þes<þ jerefle mes efkeÀ³ee~ GvekesÀ Fme kegÀMeue J³eJemLeeHeve keÀer mJe³eb DeJ³ekeÌle yeeHeoeoe ves Yeer mejenvee keÀer~ meg®ee© J³eJemLee kesÀ efueS meeOeveeW kesÀ J³e³e kesÀ yeejs ceW Yeer Deiej O³eeve veneR efo³ee lees Yeer yengle vegkeÀmeeve nes mekeÀlee nw~ GoenjCeleë ye´ïee yeeyee SkeÀ yeej cegcyeF& ceW Les leye GvnW ceOegyeve mes He$e Dee³ee efkeÀ yeeyee, yeeefjMe keÀe ceewmece Megª nesiee lees ³eneb pees cepeotj keÀece keÀjles nQ GvneW kesÀ efueS kegÀí íeleeW keÀer peªjle nw~ lees yeeyee ves cegPes keÀne efkeÀ ceQ keÀue megyen keÌueeme ceW ye®®eeW keÀer Hejer#ee uetBiee Deewj osKetbiee efkeÀ Kejero keÀjves keÀer mecePe keÀewve-mes ye®®es ceW efkeÀleveer nw~ otmejs efove yeeyee ves keÌueeme ceW meYeer mes keÀne efkeÀ ye®®ees, ceOegyeve ceW keÀeceieejeW kesÀ efueS íeleeW keÀer ]peªjle nw lees DeeHe meYeer 1-1 íelee mewcHeue kesÀ ªHe ceW ueskeÀj Deevee~ cegjueer kesÀ yeeo ceQves yeeyee mes keÀne efkeÀ yeeyee, keÀue lees DeeHekesÀ Heeme 125-150 íeles Dee pee³esWies lees yeeyee ves cegPes keÀne efkeÀ ye®®es, DeeHe veneR peeveles nes cesjs ye®®eeW keÀes, ceQ ner peevelee ntB~ otmejs efove nceves osKee efkeÀ keÌueeme kesÀ efmeHe&À 8 YeeF&-yenveW ner íelee uee³es Les~ yeeyee ves osKee efkeÀ SkeÀ YeeF& 175 ©He³es keÀe megvoj HewÀvmeer íelee uee³ee Lee~ yeeyee ves Gmemes keÀne efkeÀ ye®®es, Flevee cenbiee íelee ke̳eeW uee³es lees Gme YeeF& ves keÀne efkeÀ yeeyee, DeeHeves keÀne Lee vee,

pees otmejeW keÀes Deeies jKelee nw, Jen mJe³eb Deeies nw ner

FmeefueS~ SkeÀ J³eefkeÌle kesÀ efmeJeeS meYeer HewÀvmeer íeles ner uee³es Les~ kesÀJeue SkeÀ YeeF& 8 ©He³es keÀe, uekeÀæ[er kesÀ nwC[ue Jeeuee yeæ[e-mee cepeyetle íelee uee³ee Lee lees yeeyee ves Gmemes Hetíe efkeÀ ye®®es, DeeHe Flevee memlee íelee ke̳eeW uee³es lees Gme YeeF& ves keÀne efkeÀ yeeyee, ceQ ³en íelee DeeHekesÀ efueS veneR, cepeotjeW kesÀ efueS uee³ee ntB~ cepeotjeW keÀe keÀece keÀeHeÀer cesnvele Jeeuee neslee nw Deewj GvnsW Ssmee ner cepeyetle Deewj yeæ[e íelee ®eeefnS~ meeLe-meeLe uekeÀæ[er keÀe nwC[ue nw pees ìtìsiee veneR, HueeefmìkeÀ keÀe peuoer ner ìtì pee³esiee FmeefueS ³en íelee uee³ee~ yeeyee ves keÀne efkeÀ Fme ye®®es ceW ³en mecePe nw efkeÀ efkeÀmekesÀ efueS keÀewve-meer Deewj kewÀmeer ®eerpe Kejeroveer ®eeefnS~ FmekesÀ yeeo ³e%e kesÀ efueS cegcyeF& mes pees Yeer Kejeroejer keÀe keÀejesyeej ngDee Jen yeeyee ves Gme ye®®es kesÀ neLe ceW efo³ee~ Fme He´keÀej ³eesi³e J³eefkeÌle keÀes HejKekeÀj yeeyee keÀejesyeej GvekesÀ neLe ceW osles Les~ nce meYeer ye´ïeeJelmeeW keÀes Yeer ³eesi³e J³eefkeÌle³eeW keÀes efve³egkeÌle keÀjves keÀe Deewj meeOeveeW kesÀ THej J³eLe& Ke®e& ve keÀjves keÀe yengle O³eeve jKevee nw~ pewmes J³eLe& mebkeÀuHe vee neW FmekeÀe O³eeve jKeles nQ Jewmes ner J³eLe& Ke®e& Yeer vee nes FmekeÀe Yeer O³eeve jKevee nw~ ³en yeele Deiej nce DeYeer meerKeWies leye ner F&MJejer³e keÀejesyeej ceW DeeoMe& J³eJemLee mecHevve meg®ee© ªHe mes keÀe³e& keÀj mekeWÀies~ 

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


yeeyee ves Jeleve ceW Heæ{eS %eeve kesÀ Heeþ  ye´ïeekegÀceejer De®eue, ®eC[erieæ{

mee

peveJejer 2014

Deiej DeeHe DeHevee peerJeve yeouevee ®eenles nQ lees MegªDeele efJe®eejeW keÀes yeoueves mes keÀjes

17


%eeveece=le

ye´ïee yeeyee kesÀ meeLe De®eue yenve

18

ke´ÀesOe De%eeefve³eeW keÀe Deðe nw, Meebefle %eeefve³eeW keÀe Meðe nw

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

peveJejer 2014

cesnvele, efnccele Deewj ueieve mes meHeves meekeÀej nesles nQ

19


%eeveece=le

ceemìj oelee yevees ye´ïeekegÀceej iegueMeve, keÀjeJeue veiej, efouueer

ceeBieles-ceeBieles 2500 meeue yeerle ieS, keÀYeer ue#ceer mes Oeve ceeBiee lees keÀYeer mejmJeleer mes %eeve~ keÀYeer yejmeele kesÀ efueS Fvê keÀes Hetpee lees keÀYeer OetHe kesÀ efueS met³e& keÀes, nce mJe³eb keÀes efYeKeejer ner mecePe yewþs Les~ keÀYeer K³eeue Yeer ve Lee efkeÀ nce efYeKeejer veneR nQ~ mJe³eb Jejoelee yeeHe ves nceW yelee³ee nw efkeÀ legcnW ceeBievee veneR DeefHeleg ceemìj oelee yeve meJe& keÀer F®íeDeeW keÀer Hetefle& keÀjveer nw~ nj SkeÀ Deelcee ceW keÀesF& ve keÀesF& efJeMes<elee nesleer ner nw~ KeespeW mJe³eb ceW efkeÀ ke̳ee nw nceceW Keeme~ Gmeer Keeme keÀe oeve keÀjves mes GmeceW efJeMes<e%e yeveWies~ os Jener mekeÀlee nw efpemekesÀ Heeme YejHetjlee nw~ met³e& mes ner He´keÀeMe keÀer DeeMe keÀer peeleer nw, leejeW mes veneR~ mJe³eb Jejoelee ves ncemes DeeMe ueiee³eer nw efkeÀ nce ceemìj oelee yeve meJe& keÀes oeve oW~ GvneWves nceW peiee³ee nw efkeÀ nce jes[Heefle veneR, keÀjesæ[Heefle nQ~ nce lees Devepeeve Les efkeÀ nceejs Heeme ke̳ee Deewj efkeÀlevee nw~ ®eens efkeÀleveer Yeer cejKeveer iee³e nes, megyen nesles ner ³eefo otOe ognves ceW osj nes pee³es lees jbYeevee Megª keÀj osleer nw~ Fleveer Deelegjlee nesveer ®eeefnS osves keÀer~ efveCe&³e keÀj ueW efkeÀ yevevee ke̳ee nw? ³eefo uesves keÀer DeeMee jnsieer lees He´pee ceW ®eues peeSbies~ peye mebmkeÀej osves kesÀ neWies leYeer lees jep³e ®eueeSbies~ mece³e ®eæ{eF& keÀe nw, uesles ner jnWies lees Yeejer nes peeSbies~ efHeÀj ®eæ{ves ceW LekeÀeJeì nesieer, HeefjÞece Yeer ueiesiee FmeefueS oskeÀj nuekesÀ nes ®eæ{les ®euees~ efJekeÀceeX keÀe yeesPee yeeHe keÀes os oes Deewj KepeeveeW keÀes yeeBìles ®euees~ ®eæ{ peeves kesÀ yeeo meye efceue peeSiee~ lees osJelee ³eeefve os = osves, Je = Jeeueer, lee = leeueer DeLee&led osves Jeeueer leeueer yeve KepeeveeW keÀer eflepeesjer Keesuees~  20

megKe keÀe Hewceevee Oeve-meeOeve veneR, DeebleefjkeÀ meblees<e nw

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


veJepeerJeve oelee cesje yeeyee  ye´ïeekegÀceejer He´sce, nefjÜej

He nues-Henues peye nce me=ef<ì Hej

YekeÌleeW keÀes mee#eelkeÀej keÀjeles nQ~ Deiej mee#eelkeÀej vee keÀje³eWs, lees DeeOeekeÀuHe YeefkeÌleceeie& keÀe ®euevee mebYeJe vee nes Hee³es~ yeeyee keÀe SkeÀ-SkeÀ keÀce& DevegkeÀjCeer³e Lee~ meekeÀej yeeyee ves ³e%e keÀer Deeefo mes ueskeÀj ye®®eeW keÀes DeHeves keÀceeX Üeje meyekegÀí efmeKee³ee~ yeeyee keÀe SkeÀ-SkeÀ keÀce& DevegkeÀjCeer³e Lee~ Heeme jnles Les lees megyen mes ueskeÀj jeef$e lekeÀ keÀer yeeyee keÀer Hetjer efove®e³ee& osKe uesles Les~ yeeyee ves peerJeve keÀe SkeÀ #eCe Yeer J³eLe& iebJee³ee veneR~ nj mece³e yeeyee DeelceeDeeW keÀer mesJee, ³e%e-mesJee ³ee ³e%e kesÀ mLetue keÀe³eeX ceW ueies jnles Les~ neueebefkeÀ yeeyee keÀer 60 meeue keÀer Dee³eg ceW efMeJeyeeyee GvekesÀ leve ceW Dee³es, efHeÀj Yeer ye´ïee yeeyee mesJee Ssmes keÀjles Les pees ³egJee Yeer LekeÀ peeS Hej yeeyee veneR LekeÀles Les~ DeeÞece keÀe íesìs mes íesìe keÀe³e& Yeer yeeyee DeHeves neLe mes keÀjles Les~ nce meypeer keÀeìves yewþs nQ, yeeyee Yeer Dee keÀjkesÀ meypeer keÀeìles Les~ nce ye®®es keÀnles Yeer Les, yeeyee, ³en keÀece nce keÀj ueWies~ yeeyee keÀnles Les, veneR, legce keÀjesies, legcneje Yeei³e yevesiee, ceQ keÀªBiee, cesje Yeei³e yevesiee~ yeeyee vee keÀYeer ieg© keÀer lejn ieÎer Hej yewþs, vee ieg© keÀer lejn ye®®eeW kesÀ meeLe J³eJenej efkeÀ³ee~ Je=×eJemLee nw

Dee³es Les, HeeJeve Les~ Heeì& yepeeles-yepeeles MeefkeÌlenerve nes ie³es leye efMeJeyeeyee efHeÀj mes Dee³es nQ~ yeeyee ves DeekeÀjkesÀ veF& j®evee keÀe DeejbYe efkeÀ³ee Deewj GmekeÀe ceeO³ece ye´ïeeyeeyee keÀes yevee³ee~ ye´ïee yeeyee keÀes ye´ïee yeeyee keÀnles ner leye nQ peye GveceW efMeJeyeeyee nQ~ oesveeW ves ye®®eeW keÀes meekeÀej ªHe mes Ssmeer Heeuevee oer pees ³en Yeer Yeeve veneR, ceQ yeæ[e ntB ³en Yeer nce veS yeve mekesÀ DeLee&led nceejs Hegjeves Yeeve veneR~ yeeyee Fleves osner DeefYeceeveer leceesiegCeer mebmkeÀej, mJeYeeJe ceW HeefjJele&ve Les pees ncesMee mecePeles Les, ceQ ³e%e keÀer nesves ueiee~ nceves Megª mes ner yeeyee keÀer mesJee keÀjves Jeeuee ntB~ ceQves lees pees kegÀí Heeuevee ueer Deewj ³ener mecePe keÀjkesÀ ueer meerKee nw Jen yeeyee mes ner meerKee nw~ efkeÀ YeieJeeve nceejer Heeuevee keÀj jns nQ~ yeeyee cegPes DeHeves Heeme efyeþe uesles Les~ ye´ïee yeeyee pees Yeer keÀj jns nQ Jen ueesie yeele®eerle keÀjves Deeles Les, He´Mve efMeJeyeeyee ner keÀj jns nQ ke̳eeWefkeÀ me=ef<ì Hetíles Les, keÀesF& DeHeveer mecem³eeSB megveeles keÀes yeouevee, DeelceeDeeW keÀes HeeJeve Les~ peye Jees ®eues peeles Les, yeeyee cegPemes yeveevee ³en keÀe³e& efMeJeyeeyee keÀe nw~ ³en Hetíles Les, ye®®es, DeeHeves ke̳ee mecePee~ efMeJeyeeyee nw, ³en ye´ïee yeeyee nw, ³en yengle íesìer Leer ceQ, mecem³eeSB Yeer veneR nceejs Deboj efJe®eej Dee³ee veneR~ SkeÀ mecePeleer Leer~ Hej efpelevee mecePeleer Leer yeej yeeyee mes ceQves He´Mve Hetíe, yeeyee, Glevee yeeyee keÀes megveeleer Leer~ ì^sefvebie osves DeeHe YekeÌleeW keÀes nvegceeve peer keÀe, ieCesMe keÀer yeeyee keÀer ³ener efJeefOe Leer~ yeeyee ves peer keÀe mee#eelkeÀej ke̳eeW keÀjeles nQ pees efmeKee³ee efkeÀ kewÀmes meye ueesieeW keÀes peyeefkeÀ ³es He´leerkeÀelcekeÀ mJeªHe nQ~ mevleg<ì efkeÀ³ee pee mekeÀlee nw, Deepe mee#eelkeÀej mes YekeÌleeW keÀer YeeJevee p³eeoe efove lekeÀ Jener nceejs keÀece Dee jne nw~ yewþ peeleer nw, efHeÀj Jes Deewj DeefOekeÀ Hetpee yeeyee ves ceeuee yeveeF& keÀjves ueie Heæ[les nQ~ yeeyee ves keÀne, SkeÀ efove yeeyee keÀnles nQ, ye®®eer, ye®®eer, mee#eelkeÀej lees efMeJeyeeyee keÀjeles legcekeÀes Helee nw, ceeuee ceW keÀewve-keÀewve nQ~ DeeOeekeÀuHe YeefkeÌleceeie& Fmeer YeeJevee Dee³esiee? Gme mece³e pees mesJeeDeeW ceW kesÀ DeeOeej Hej ®euevee nw FmeefueS yeeyee 21 Meeble jnves kesÀ efueS otmejeW keÀer keÀcepeesefj³eeB osKevee yebo keÀjW 10peveJejer 2014


%eeveece=le

oewæ[Yeeie keÀjves Jeeues ueesie Les, ceQves GveceW mes SkeÀ keÀe veece yelee efo³ee~ yeeyee keÀnles nQ, veneR, veneR FmeceW veece-ªHe keÀer yeeme nw, Jees veece efjpeskeÌì nes ie³ee~ GmekesÀ yeeo yeeyee ves oes-leerve veece yeesues Deewj keÀeie]pe Hej efueKes~ efueKeves kesÀ yeeo yeeyee yeesues, ye®®es, SkeÀ Deewj veece yeleeDees~ ceQves pees otmeje veece efue³ee Jees Yeer efjpeskeÌì nes ie³ee~ yeeyee ves keÀne, veneR, veneR, ³en Yeer ceeuee ceW Deeves uee³ekeÀ veneR nw~ yeeo ceW meejs veece efueKe keÀjkesÀ yeeyee ves jKe efue³es Deewj keÀne, `oeroer keÀes efoKeeTBiee, Deepe ceeuee yeveeF& nw nceves'~ Leesæ[s mece³e kesÀ yeeo ceeuetce veneR yeeyee keÀes ke̳ee efJe®eej Dee³ee, keÀeiepe HeÀeæ[ efo³ee~ yeeyee keÀer Fme meejer He´efke´À³ee keÀe ue#³e Lee cesjer mecePe keÀes osKevee Deewj cegPes ³e%e keÀer ceneve DeelceeDeeWs keÀe Heefj®e³e keÀjevee~ yeeyee ves efo³ee ve³ee peerJeve ye®eHeve mes ues k eÀj kes À ces j er MeejerefjkeÀ Dee³eg efmeHe&À 18 Je<e& yeleeF& peeleer Leer~ ceQves F®íe He´keÀì keÀer, ceQ yeeyee keÀer mesJee ceW ueievee ®eenleer ntB~ ueewefkeÀkeÀ HeefjJeej ceW mes efkeÀmeer ves Fme F®íe keÀe efJejesOe veneR efkeÀ³ee~ oeoer peevekeÀer peer Gve efoveeW Dece=lemej ceW jnles Les~ nceejs HeefjJeej JeeueeW ves oeoer peevekeÀer keÀes keÀne efkeÀ peye ³en 18 Je<e& keÀer nesves Jeeueer nes lees Fmes ceOegyeve yeeyee kesÀ Heeme Yespe osvee leeefkeÀ ³eefo pee³es Yeer lees nceW ³en mevleg<ìlee jns efkeÀ yeeyee keÀer 22

ieeso ceW ieF&~ peye 18 Je<e& keÀer nesves Jeeueer Leer leye oeoer peevekeÀer ves Hetíe, `ceOegyeve peeDeesieer?' ceQves mees®ee, ³en lees keÀesF& Hetíves keÀer yeele ner veneR nw, Fmemes De®íer yeele keÀewve-meer nw, yeeyee kesÀ Heeme DeJeM³e peeTBieer~ oeoer ves keÀne, De®íe, legce JeneB oes ceeme lekeÀ jn uesvee~ cegPes yengle-yengle KegMeer ngF& efkeÀ oes ceeme ceOegyeve jnves keÀe ceewkeÀe efceuesiee~ GmekesÀ Heerís keÀejCe ke̳ee nw, Jees cegPes Helee veneR Lee~ ceOegyeve Dee ieF&~ peye peerJeve keÀe mece³e Hetje nesves Jeeuee Lee, Gme efove meJesjs mes ner nesMe iegce nes ie³ee~ yeeyee ves keÀF& [ekeÌìme& yeguee³es, efoKee³ee, yeeyee keÀes meye Helee Lee~ DeeeffKej jeef$e keÀes 12.00 yepes [ekeÌìj ³en keÀn keÀjkesÀ ®euee ie³ee, `Deiej megyen lekeÀ FmeceW meebme jn pee³es lees cegcyeF& ues peevee, nceW kegÀí mecePe ceW vener Dee jne nw'~ efJeMJeefkeÀMeesj oeoe ves ³en meye yeeyee keÀes yelee³ee~ Gme mece³e yeeyee ves keÀne, De®íe ye®®es ®euees, ceQ ye®®eer keÀes peer³eoeve otBiee~ yeeyee DeHeves yes[ mes Gþ keÀjkesÀ cesjs yes[ kesÀ meeceves kegÀmeea [euekeÀj yewþ ie³es~ efkeÀlevee mece³e yewþs jns, ceQ veneR peeveleer~ yengle mece³e kesÀ yeeo cegPes Ssmee Yeeve Dee³ee pewmes efkeÀ ceQ meHeves ceW ye´ïee yeeyee keÀes cesjs yes[ kesÀ meeceves yewþs osKe jner ntB~ peye Deewj p³eeoe ®eslevee DeeF& lees ueiee efkeÀ ³en meHevee veneR, me®e nw, yeeyee cegPes ¢ef<ì os jns nQ~ mebosMeer oeoer meeLe Keæ[s Les~ cegPes

Meeefvle keÀer MeefkeÌle keÀe³e&kegÀMeuelee yeæ{eleer nw

ye´ïee yeeyee kesÀ meeLe He´sce yenve

Denmeeme ngDee efkeÀ yeeyee yewþs ngS nQ, ceQ uesìer ngF& ntB, ³en lees keÀesF& keÀe³eoe veneR nw~ ceQves Gþves keÀer keÀesefMeMe keÀer Hej ceQ Gþ veneR HeeF&~ yeeyee ves neLe kesÀ FMeejs mes keÀne, uesìs jnes~ yeeyee cegPes ¢ef<ì osles jns Deewj ceQ yeeyee keÀer ¢ef<ì uesleer jner~ leYeer yeeyee ves keÀne, ye®®eer, Hegjevee peerJeve Hetje ngDee, Deepe mes ve³ee peerJeve Megª ngDee~ cegPes mecePe ceW veneR Dee³ee efkeÀ yeeyee ves Ssmee ke̳eeW keÀne? JeemleJe ceW ceQ 18 Iebìs yesnesMe jner Leer~ meye [ekeÌìme& ves Gcceero íesæ[ oer Leer~ leye yeeyee ves cegPes Ssmee peer³eoeve efo³ee pees Deepe efove lekeÀ ceQ F&MJejer³e mesJee ceW ntB~ ³en keÀceeue nw efMeJeyeeyee keÀer~ ueewefkeÀkeÀ efHelee %eeve ceW veneR Les, efHeÀj Yeer yeeyee ves neLe mes He$e efueKekeÀj Yespee, `ye®®es, legce efveeqM®eble jnes, ye®®eer keÀes ve³ee peerJeve efceue ie³ee nw~' Deepe cesjs Heeme pees kegÀí Yeer nw ³ee Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

ceQ pees kegÀí Yeer ntB ³en meye efMeJeyeeyee keÀer ke=ÀHee mes nw~ cesje pees MJeeme ®eue jne nw, Jees Yeer yeeyee keÀe efo³ee ngDee nw~ meye ueesie DeeM®e³e& keÀjles nQ, kewÀmes Fleveer uecyeer Dee³eg lekeÀ ®eue jner nw~ ³en keÀceeue nw efMeJeyeeyee keÀer, yeeyee ves cegPes cej]peerJee yeveves kesÀ yeeo Yeer otmeje MeejerefjkeÀ pevce efo³ee~ yeeyee keÀne keÀjles Les, ³en ³e%e mes ieF& ngF& Deelcee nw~ Gme ner DeeOeej mes nce ®eue jns nQ, Deeies Yeer yeeyee Ssmes ®eueeles jnWies~ yeeyee Megª mes ueskeÀj keÀnles Les, ³en ye®®eer yeæ[s-yeæ[s meeOeg-meble-cenelceeDeeW keÀes %eeve osieer~ Gme mece³e ceQ ³en mees®eleer Leer efkeÀ yeeyee cesje Gcebie-Glmeen yeæ{eves kesÀ efueS, cegPes MeefkeÌleMeeueer yeveeves kesÀ efueS Ssmee keÀnles nQ, cesjs ceW Ssmeer keÀesF& ³eesi³elee veneR nw Hejvleg ³eesi³eleeSB osves Jeeues Yeer yeeyee nQ~ ³es Yeer yeeyee kesÀ efo³es ngS Jejoeve nQ~ pees DemebYeJe keÀe³e& Les Jes yeeyee kesÀ JejoeveeW ves mebYeJe keÀjkesÀ efoKee³es~ nce Meeðe Yeer veneR Heæ{s Les, meeOeg-mebleeW keÀes Yeer veneR peeveles Les, efHeÀj Yeer GvekeÀer mesJee keÀjWies, ³en kewÀmes nesiee? ³en meye yeeyee ves ner ncekeÀes efmeKee³ee~ yeeyee keÀe Jejoeve keÀece keÀjlee nw Deewj nce meHeÀue nes peeles nQ~ SkeÀ yeej yeeyee cegjueer ®euee jns Les, SkeÀ ceelee ves DeekeÀj nbieecee Megª keÀj efo³ee FmeefueS efkeÀ GmekeÀer yesìer keÀnleer Leer, cegPes Meeoer veneR keÀjveer nw~ yeeyee ves cegjueer yebo keÀj oer, Meebefle ceW yewþ ie³es~ SkeÀ-oes YeeF³eeW keÀes Leesæ[er GÊespevee DeeF& efkeÀ Fme ceelee keÀes efvekeÀeue yeenj keÀjW, yeeyee keÀer cegjueer kesÀ mece³e ef[mìye& keÀj jner nw~ yeeyee ves GvekeÀes Yeer FMeejs mes keÀne, Meeble jnes~ efye®eejer ceelee kesÀ Deboj pees Yeje ngDee Lee Jees yeesuee Deewj yesìer keÀes ueskeÀj ®eueer ieF&~ yeeyee ves efHeÀj Jewmes ner cegjueer ®eueevee Megª keÀj effo³ee~ Gme efJe<e³e ceW kegÀí Yeer veneR yeesuee~ pewmes Jen yeer®e ceW SkeÀ meeF[meerve Dee³ee Deewj ie³ee~ efkeÀleveer Yeer efJeHejerle HeefjefmLeefle ceW yeeyee ncesMee Meeble jns~ yeeyee nj HeefjefmLeefle ceW Gmeer H³eej mes Gmeer Meeeqvle mes J³eJenej keÀjles Les~ HeefjeqmLeefle Deeleer Leer, peeleer Leer Hej yeeyee De®eue-De[esue jnles Les~  10peveJejer 2014

veJe Je<e& Fme yeej ye´ïeekegÀceejer jepekegÀceejer, cepeefueme Heeke&À, efouueer

veJe Je<e& cevee kesÀ osKe, kewÀmee neslee nw veJe Je<e&? peye nes yegef× DeMe& Hes, Deelcee ceW n<e& ner n<e&~ peye nj keÀesF& kesÀ ve³eve HeefJe$e neWies... ue#ceer-veeje³eCe mejerKes ®eefj$e neWies... ve Ye³e nesiee, ve efkeÀmeer Yeer yeeefuekeÀe ceW Deen nesieer, yeoueWieer Je=efÊe³eeB, MJeeme ceW megKesueer Jeen nesieer~ Oeve kesÀ Heerís ve nesiee peye keÀesF& keÀe nveve, ceveeW ceW nesiee kesÀJeue ªneveer DeeueeHe keÀe ceveve~ efyeKejsiee ®engB Deesj meodYeeJeeW keÀe Dece=le keÀueMe, Jener #eCe nesiee me®e ceW veJe-YeJ³e Je<e&~ peye nes yegef× ............................. peye keÀj mekeWÀies ye®®es Yeer Denefve&Me efveYe&³e efJe®ejCe, ve neWieer efvece&ce nl³eeSB, ve neWies keÀesF& DeHenjCe~ neWies Meg× mebmkeÀej, oefMe&le neWies efveefJe&keÀejer Dee®ejCe, efoKeWies ³e$e le$e meJe&$e veJeerve DevegHece keÀjce~ me®e ceW nesiee mel³e met³eexo³e oerKesiee ve³ee Je<e&, osiee KegMeer keÀer meewieele meYeer keÀes leYeer ie³ee Je<e&~ peye nes yegef× .............................

IegìveeW Je ketÀuneW keÀer He´l³eejesHeCe mepe&jer efve³eefcele nj cenerves kesÀ Debeflece meHleen ceW keÀer peeleer nw~ mepe&jer ³et.kesÀ., Dee@mì^sefue³ee Deewj pece&veer mes He´efMeef#ele, cegcyeF& kesÀ kegÀMeue SJeb DevegYeJeer mepe&ve [e@. veeje³eCe KeC[sueJeeue Üeje keÀer peeleer nw~ Deefie´ce ®eskeÀDeHe leLee mepe&jer keÀer leejerKe peeveves kesÀ F®ígkeÀ cejerpe mebHeke&À keÀjWë [e@. cegjueerOej Mecee&, iueesyeue ne@efmHeìue, ceeGbì Deeyet, jepemLeeve~ cees.ë 09413240131 HeÀesveë (02974) 238347/48/49 JesyemeeFìë www.ghrc-abu.com

HewÀkeÌmeë (02974) 238570 F&-cesueëdrmurlidharsharma@gmail.com

peerJeve keÀe Deevevo uesves kesÀ efueS YeieJeeve keÀes DeHevee meeLeer yeveeDees

23


He´Lece efceueve ceW meceHe&Ce  ye´ïeekegÀceejer efJepe³e, efme×Hegj (iegpejele)

ces je ueewefkeÀkeÀ pevce pe³eHegj ceW

ceW meekeÀej yeeyee mes efceueves kesÀ efueS ie³es~ SkeÀ Oeeefce&keÀ kegÀìgbye ceW ngDee~ ueewefkeÀkeÀ Jeneb mes Deeves kesÀ yeeo peye GvneWves yeeyee oeoe peer yengle ner YeefkeÌle YeeJe Jeeues Les~ mes efceueves kesÀ DevegYeJe megvee³es lees ceQ leæ[He cesjs ceW Yeer GvneWves YeefkeÌle keÀjves kesÀ Gþer efkeÀ cegPes Yeer yeeyee mes efceuevee nw~ mebmkeÀej [eues Les~ mketÀue ceW peeves mes ceQves yeeyee keÀes He$e efueKee Deewj ceve keÀer Henues YeieJeeve keÀes ceeLee ìskeÀkeÀj ner ueieve He´ieì keÀer~ yeeyee ves peJeeye ceW peevee neslee Lee~ meved 1964 ceW oeoe peer efueKee, ye®®eer, peye ®eenes leye Dee keÀes ye´ïeekegÀceejer F&MJejer³e efJeMJe mekeÀleer nes~ ¢æ{ mebkeÀuHe jbie uee³ee Deewj efJeÐeeue³e keÀe Heefj®e³e efceuee Deewj meved 1968 ceW mketÀue keÀer Hejer#ee oskeÀj meeHleeefnkeÀ keÀesme& keÀjves kesÀ yeeo oeoepeer kesÀ meeLe ceOegyeve HengB®e ieF&~ efve³eefcele %eeve keÀe DeY³eeme keÀjves ueies~ ceve ves keÀne, GvnW efve³eefcele yeenj peeles osKe SkeÀ yeeyee mes otj veneR peevee efove ceQves He´Mve efkeÀ³ee efkeÀ DeeHe Meece keÀes HeeC[Je YeJeve ceW Meece keÀes yeeyee mes jes]pe keÀneB peeles nQ, cegPes Yeer DeHeves meeLe efceuevee ngDee~ pewmes ner yeeyee keÀes osKee, ues ®eefueS~ GvneWves keÀne, ceQ melmebie ceW ceQ yeeyee keÀer ieesoer ceW ®eueer ieF&~ Ssmee peelee ntB, DeeHe DeYeer íesìer nQ FmeefueS ueiee efkeÀ cesjer pevce-pevce keÀer H³eeme Heæ{ves ceW DeHevee ceve ueieeF³es~ yegPe ieF& nw~ ceve ³ener keÀn jne Lee efkeÀ yeeyee efceueve kesÀ DevegYeJe megve Deye yeeyee mes otj veneR peevee nw~ efHeÀj ceQ leæ[He Gþer yeeyee ves DeHeves neLeeW mes ìesueer efKeueeF& SkeÀ efove ceQ nþ keÀjkesÀ GvekesÀ meeLe Deewj keÀne, ye®®eer, keÀue DeeHemes yeeyee ®eue oer~ mesJeekesÀvê Hej HeebJe jKeles ner efHeÀj efceueWies~ yeeyee kesÀ ³es ceneJeeke̳e Jeneb keÀe JeeleeJejCe ceve keÀes ít ie³ee~ megve ceve KegMeer mes Petce Gþe efkeÀ keÀue ³eesie ®eue jne Lee, ueeue He´keÀeMe mes yeeyee mes J³eefkeÌleiele cegueekeÀele nesieer~ keÀceje He´keÀeefMele Lee, efveefceÊe yenve mesJeekesÀvê Hej jnves keÀe HekeÌkeÀe ³eesie keÀje jner Leer~ ceve ceW Ssmeer YeeJevee He´esie´ece yevee efo³ee peeieer efkeÀ ³eneb lees je]spe Deevee ®eeefnS~ otmejs efove ceQ leLee oeoe peer yeeyee efHeÀj efve³eefcele peeves ueieer~ Leesæ[e keÀes PeeWHeæ[er ceW efceues~ efpemekeÀe Fvlepeej Heefj®e³e efceuee efkeÀ ³es efMeJeyeeyee nQ, ³es Lee Jees meccegKe efceueves keÀer Ieæ[er Dee ye´ïeeyeeyee nQ Deewj yeeyee kesÀ ceneJeeke̳e ieF&~ ceQ yeeyee kesÀ meeceves yewþer leLee oeoe megveves ueieer~ kegÀí cenerveeW yeeo oeoer peer peer yeepet ceW yewþs~ Henues lees yeeyee ves cegPes leLee oeoe peer ceOegyeve (HeeC[Je YeJeve) MeefkeÌleMeeueer ¢ef<ì oer, efHeÀj Hetíe, 24

ye®®eer, DeYeer ke̳ee keÀj jner nes? ceQves keÀne, DeYeer mketÀue keÀer Hejer#ee oskeÀj DeeHemes efceueves kesÀ efueS DeeF& ntB~ yeeyee ves Hetíe, ³eneB mes peekeÀj efHeÀj ke̳ee keÀjesieer? ceQves keÀne, yeeyee, DeYeer lees Heæ{eF& Heæ{veer nw~ ³en megvekeÀj yeeyee iebYeerj nes ie³es Deewj cegPes ¢ef<ì osves ueies~ cegPes ueiee ceevees cesjer lekeÀoerj Heæ{ jns neW Deewj kegÀí ner mece³e kesÀ yeeo yeesues, ye®®eer, DeYeer Heæ{eF& veneR Heæ{veer nw~ ³en ceneJeeke̳e megvekeÀj ceQ Yeer Leesæ[er iebYeerj nes ieF& Deewj yeejer-yeejer mes yeeyee keÀes Deewj oeoe keÀes osKeleer jner~ ceve ceW mebkeÀuHe Dee³ee efkeÀ yeeyee keÀer Dee%ee nw lees cegPes GmekeÀe Heeueve keÀjvee ner nw~ efHeÀj ceQves ceve keÀe YeeJe He´keÀì keÀj efo³ee, yeeyee, DeeHekeÀer Dee%ee nw lees ceQ veneR He{tbieer Deewj F&MJejer³e mesJee keÀªbieer~ efHeÀj yeeyee ves otmeje He´Mve Hetíe, ye®®eer, Meeoer lees veneR keÀjveer nw? ceQves keÀne, veneR yeeyee, ceQ lees DeeHekeÀer ner ntB Deewj DeeHekeÀer ner jntBieer~ cesje GÊej meyekesÀ efoue keÀes peerleves kesÀ efueS DeHevee efoue mJe®í, Meg× Deewj efveëmJeeLe& jKeW Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

megvekeÀj yeeyee ves oeoe peer mes keÀne efkeÀ ceQ ye®®eer keÀes Dece=lemej ì^sefvebie ceW YespetBiee, DeeHe ueewefkeÀkeÀ Iej peevee~ ye®®eer Deye ueewefkeÀkeÀ Iej mes kegÀí veneR uesieer~ ye®®eer keÀer Heeuevee Deye ³e%e mes nesieer~ leYeer yeeyee keÀes otmeje efJe®eej Dee³ee, yeesues, De®íe, ye®®eer keÀes ceQ keÀuekeÀÊee Yespelee ntB, JeneB ì^sefvebie uesieer~ Fme Hej oeoe ves keÀne, yeeyee, FvekesÀ ueewefkeÀkeÀ efHelee lees Denceoeyeeo ceW jnles nQ~ DeeHe FvnW Fleveer otj YespeWies lees Jes cegPemes veeje]pe nes pee³eWies~ Deiej DeeHe ye®®eer keÀes Denceoeyeeo YespeWies lees p³eeoe De®íe jnsiee~ yeeyee ves keÀne, neB, ye®®eer Denceoeyeeo Yeer pee mekeÀleer nw~ yeeyee ef®eùer efueKekeÀj oslee nw~ Fme He´keÀej cesje mesJeekesÀvê Hej jnves keÀe HekeÌkeÀe He´esie´ece yeeyee ves yevee³ee Deewj efHeÀj ¢ef<ì oskeÀj cegPes DeHeveer ieeso ceW mecee efue³ee~ ceQ p³eeW ner yeeyee keÀer ieeso ceW ieF&, cenmetme ngDee efkeÀ yeeyee ves owefnkeÀ yevOeveeW mes cegPes cegkeÌle keÀj nuekeÀe keÀj efo³ee~ YeieJeeve ves mJe³eb cesjer lekeÀoerj Heæ{keÀj cesje Yeei³e TB®ee yevee efo³ee~ yeme cesjer lees KegMeer keÀe HeejeJeej ve jne~ yeeyee keÀer Hejer#ee ceW Heeme nes ieF& cesjs meceeve Gce´ keÀer yengle keÀv³eeSB Gme mece³e DeeF& ngF& LeeR~ ceQves meyekeÀes yelee³ee efkeÀ yeeyee ves cegPes mesJeekesÀvê Hej peeves keÀer ítÆer os oer nw~ Jes meYeer keÀnves ueieeR efkeÀ nce lees keÀye mes yeeyee keÀes keÀn jns nQ efkeÀ nceW mesJeekesÀvê Hej Yespees, lees Yeer yeeyee DeYeer neB veneR keÀj jns, DeeHe 10peveJejer 2014

yengle Yeei³eMeeueer nes pees yeeyee ves DeeHekeÀes mesJeekesÀvê Hej peeves keÀer Dee%ee os oer~ efHeÀj lees yeeyee keÀer cegjueer megveles, efceueve ceveeles mesJeekesÀvê Hej peeves keÀe efove Dee ie³ee~ mesJeekesÀvê Hej peeves mes Henues yeeyee ves meew]ieele uesves kesÀ efueS yeguee³ee~ yeeyee ves cesjs efueS leerve keÀMceerjer Yejle keÀer [^sme jKeeR Deewj keÀne, ye®®eer, FveceW mes oes [^sme Hemebo keÀj uees~ ceQves keÀne, yeeyee, DeeHe lees cegPes mesJeekesÀvê Hej Yespe jns nes, Deye lees ceQ DeeHekeÀer ye®®eer HekeÌkeÀer ye´ïeekegÀceejer yeveer ntB, DeeHe cesjer Hejer#ee ues jns nes? Deye cegPes ³es jbieerve [^sme veneR Henveveer nQ~ cegPes DeHeves neLeeW mes ye´ïeekegÀceejer keÀer [^sme oerefpeS~ leye yeeyee ves keÀne, ye®®eer, yeeyee DeeHekeÀer Hejer#ee ues jns Les efkeÀ DeYeer Yeer ceve jbieerve keÀHeæ[eW ceW lees veneR nw~ DeeHe Heeme nes ieF&~ yeeyee ves ye´ïeekegÀceejer peerJeve keÀer Yeer oes [^sme lew³eej jKeer LeeR, cegPes DeHeves neLeeW mes Jees oeR Deewj DeueewefkeÀkeÀ peerJeve keÀe þHHee ueiee efo³ee~ cesje ¢æ{ efveM®e³e osKe ceelee-efHelee ueewì ieS Deieuee efove yeeyee mes efJeoeF& uesves keÀe efove Lee~ yeeyee keÀes íesæ[ves keÀe efoue veneR neslee Lee~ yeeyee mes ieues efceuekeÀj DeeBKeeW mes DeÞegOeeje yen ®eueer~ yeeyee ves H³eej Yejer ¢ef<ì ossles ngS keÀne, ye®®eer, yeeyee DeeHekeÀes mesJee Hej Yespe jne nw, DeeHekeÀes yeeyee keÀe veece yeeuee keÀjvee nw~ ceQ yeeyee keÀer ³eeo Deewj H³eej keÀes efoue ceW YejkeÀj Denceoeyeeo Heeueæ[er

mesJeekesÀvê Hej Dee HengB®eer~ mesJeekesÀvê Hej Ssmee ueiee ceevees ceQ DeHeves Iej ceW Dee ieF& ntB~ ceelee-efHelee keÀes mecee®eej efceuee lees Jes cesjs mes efceueves kesÀ efueS mesJeekesÀvê Hej Dee³es~ Leesæ[er osj yeele®eerle keÀjves kesÀ yeeo keÀne, ®euees nceejs meeLe Iej~ ceQves keÀne, Deye lees ceQ ³eneb Hej ner jntbieer~ oeoe peer ves yelee³ee efkeÀ ye®®eer ves KegMeer mes ³es peerJeve yeveeves keÀe mebkeÀuHe efkeÀ³ee nw~ ceelee-efHelee cesje ¢æ{ efveM®e³e osKe Iej ueewì ie³es Hej keÀnkesÀ ie³es efkeÀ Iej Hej efceueves Deeles jnvee~ ueesieeW kesÀ leeves yeeyee ves Iej Hej efceueves peeves keÀer ígÆer os oer Leer~ ceQ ye´ïeekegÀceejer [^sme ceW ner Iej Hej efceueves peeleer Leer~ Deeme-Heeme kesÀ ueesie cegPes osKekeÀj ceelee-efHelee keÀes keÀnles, DeeHekeÀes Meeoer keÀe Ke®e& veneR keÀjvee Lee, onspe veneR osvee Lee FmeefueS FmekeÀes mebv³eemeer yevee efo³ee~ ueewefkeÀkeÀ ceelee ves keÀne, legceves lees peerJeve yevee

ueJe Deewj uee@ keÀe meblegueve peerJeve ceW mebHetCe&lee ueelee nw

25


%eeveece=le

efue³ee Hej ueesie cegPes leeves ossles nQ, peye Yeer DeeHeme ceW ueæ[leer-Peieæ[leer lees veneR nes? Iej DeeDees, jbieerve keÀHeæ[s Henvee keÀjes~ ceQves keÀne, veneR yeeyee, nce meYeer DeeHeme ceeleepeer keÀer Ssmeer ogefJeOeeHetCe& efmLeefle ceW H³eej mes jnles nQ Deewj mesJee keÀjles nQ~ osKe ceQ keÀF& efove Iej veneR ieF&~ yengle yeeyee ves keÀne, ye®®eer, keÀYeer DeeHeme ceW yegueeves Hej peye Iej ieF& lees Jes yeesueer, ueæ[vee-Peieæ[vee veneR ke̳eeWefkeÀ yeeyee kesÀ DeeHe lees osJeer nes, Hetp³e nes~ ceQves lees Heeme SkeÀ ye®®eer nw, yeeyee GmekeÀes efpeme ueesieeW keÀer yeeleeW ceW DeekeÀj DeeHekeÀes Yeer mesJeekesÀvê Hej Yespelee nw, meYeer mes Ssmee-Jewmee keÀn efo³ee Lee Deewj GvekeÀer ueæ[-Peieæ[ keÀj JeeefHeme yeeyee kesÀ Heeme DeebKeW DeebmegDeeW mes Yej DeeF¥~ yeeo ceW Dee peeleer nw~ ye®®eer, legcnW ceeuetce nw Jees nceejs Iej kesÀ Heeme ner mesJeekesÀvê Keguee mele³egie ceW ke̳ee yevesieer? yeeyee ves keÀne, Deewj ceeleepeer, efHeleepeer, íesìer yenve Yeer Jees oeefme³eeW keÀer oemeer yevesieer~ ye®®eer, mesJeekesÀvê Hej peeves ueies~ ueewefkeÀkeÀ DeeHekeÀes lees mesJee keÀjkesÀ yeeyee keÀe veece yenve ves Yeer yeeyee keÀes Hen®eeve keÀj yeeuee keÀjvee nw~ DeHevee peerJeve mesJee ceW meceefHe&le keÀj peuoer peeDees, peuoer DeeDees Gmeer mece³e ue®ít oeoer oes He´keÀej efo³ee~ efHeíues 35 Je<eeX mes Jees Yeer (ue#ceer yenve) Denceoeyeeo ceW (DecejeF&Jeeæ[er) keÀer ìesueer ueskeÀj kesÀ DeeF& Deewj yeeyee mes Hetíves ueieer, yeeyee Deepe keÌueeme ceW mesJeekesÀvê mebYeeue jner nQ~ keÀewve-meer ìesueer osveer nw? yeeyee cegPemes DeeHeme ceW Peieæ[vee veneR mesJeekesÀvê Hej jnles ngS cegPes mesJeeSB Hetíves ueies, ye®®eer, yeleeDees Deepe keÀewvekeÀjves keÀe DevegYeJe efceuelee jne~ kegÀí meer ìesueer oW? yeeyee Kego DeLee@efjìer Les mece³e yeeo otmejer yeej yeeyee mes efceueves Hej ye®®eeW keÀe Gcebie-Glmeen yeæ{eles GvnW ceOegyeve peeves keÀe meewYeei³e He´eHle ngDee~ Deeies jKeles Les~ ceQves FMeeje keÀj keÀne, Fme yeer®e Yeer yeeyee mes HeÀesve leLee He$eeW ³es ìesueer oWies~ yeeo ceW nce keÌueeme ceW Üeje efceuevee neslee jne~ yeeyee megyen ie³es~ yeeyee keÀer cegjueer megveves ueies~ ceQ 6.15 Hej keÌueeme ceW Deeles Les~ Gmemes keÀeHeÀer otj yewþer Leer, yeeyee ves cegPes FMeejs Henues nce lew³eej neskeÀj yeeyee mes mes vepeoerkeÀ yegueekeÀj DeHeves meeceves ieg[ceeefve¥ie keÀjves peeles Les~ SkeÀ efove efyeþe³ee Deewj keÌueeme kesÀ yeeo ìesueer megyen ieg[ceeefve¥ie keÀjkesÀ ceQ yeeyee mes yeebìves keÀer mesJee keÀjJeeF&~ mesJeekesÀvê Hej o=ef<ì ues jner Leer lees yeeyee ves cegPes DeHeves peeves kesÀ SkeÀ efove Henues yeeyee ves cegPes Heeme efyeþe³ee Deewj Hetíe, ye®®eer, DeHeves meeLe Petues ceW efyeþekeÀj Petuee mesJeekesÀvê Hej De®íe ueielee nw vee~ Peguee³ee Deewj Hetíe, ye®®eer, efkeÀmekesÀ meYeer efceuepeguekeÀj jnleer nes vee? ceQves meeLe Petuee Petue jner nes? ceQves keÀne, keÀne, peer yeeyee~ efHeÀj yeeyee ves Hetíe, yeeHeoeoe kesÀ meeLe~ Fme lejn Petuee ye®®eer DeeHe pees meeLe ceW jnleer nes, keÀYeer Petueles, efceueve ceveeles SkeÀ meHleen keÀye DeeeflcekeÀ He´sce ner me®®ee He´sce nw 26

yeerle ie³ee ceeuetce veneR ®euee~ JeeefHeme Deeles mece³e yeeyee ves peuoer peeDees, peuoer DeeDees (Go soon, Come soon) keÀer ìesueer osles ngS keÀne, ye®®eer, legcnW lees osMe-efJeosMe ceW mesJee keÀj yeeyee keÀe veece yeeuee keÀjvee nw~ DeJ³ekeÌle nesles Yeer yeeyee meoe meeLe nQ cegPes ³en ceeuetce veneR Lee efkeÀ yeeyee kesÀ meeLe ³en Deefvlece cegueekeÀele nw~ yeeyee kesÀ Mejerj íesæ[ves kesÀ yeeo Ssmee cenmetme nesves ueiee efkeÀ Deye ceOegyeve ceW ceQ efkeÀmemes efceueves peeGBÀieer~ cegPes yeeyee pewmee meeefveO³e Deye efkeÀmemes He´eHle nesiee? Hej peye ceOegyeve ieF& lees HeeC[Je YeJeve kesÀ ojJeepes Hej HeebJe jKeles ner osKee pewmes yeeyee meeceves Keæ[s nQ Deewj keÀn jns nQ, ye®®eer Dee ieF&~ Ssmee keÀn keÀj yeeyee De¢M³e nes ie³es~ leye cenmetme efkeÀ³ee efkeÀ DeJ³ekeÌle nesves kesÀ yeeo Yeer yeeyee meoe nceejs meeLe nQ~ efHeÀj lees DeHevee neLe Deewj meeLe oskeÀj DeveskeÀ mLeeveeW Hej yeeyee ves mesJee keÀjJeeF&~ efJeosMeeW ceW Yeer ogyeF&, efmebieeHegj, Fv[esvesefMe³ee, DeHe´ÀerkeÀe (vewjesyeer, keÀcHeeuee, oeªmeuece) ceW mesJeeDeeW keÀe meewYeei³e He´eHle ngDee~ yeme SkeÀ ner mebkeÀuHe nw efkeÀ Mejerj kesÀ Debeflece MJeeme lekeÀ yeeyee keÀer mesJee keÀjleer jntB~ mesJee keÀjles-keÀjles ner yeeyee keÀer ieeso ceW mecee peeGBÀ~ yeeyee keÀe ueeKe-ueeKe Megefke´À³ee efkeÀ peerJeve Oev³e yevee efo³ee~ FmeefueS efoue ieelee nw, ``efkeÀve MeyoeW ceW DeeHekeÀe Oev³eJeeo keÀªB~''  Je<e& 49/ DebkeÀ 07


yeeyee ves keÀne, ye®®ee yengle De®íe nw  ye´ïeekegÀceej ogiee& He´meeo ceensMJejer, yeer.kesÀ.keÀeueesveer, MeeeqvleJeve

me ved

1940 ceW jepemLeeve kesÀ jne Lee, Fleves ceW cesjs meeceves keÀer ieÎer Hej veeieewj kesÀ SkeÀ íesìs-mes ieeBJe leesmeervee ceW keÀece keÀjves Jeeues SkeÀ meppeve Heg©<e Fme Mejerj keÀe pevce SkeÀ mecHevve Heerís Keæ[s neskeÀj Hetíves ueies, DeeHe ke̳ee HeefjJeej ceW ngDee~ ceelee-efHelee yengle keÀj jns nQ? ceQves keÀne, ieerlee Heæ{ jne YeefkeÌle YeeJevee Jeeues leLee oeve-HegC³e ntB~ GvneWves keÀne, ³en lees YeefkeÌleceeie& keÀjves Jeeues Les~ Leesæ[er mecePe Deeves keÀer keÀer ieerlee nw, Deye lees YeieJeeve mJe³eb Gce´ ngF& lees meebmeeefjkeÀ Heæ{eF& ceW ©ef®e ve DeJeleefjle neskeÀj ye´ïee kesÀ Je=× leve nesves kesÀ keÀejCe 5JeeR keÀ#ee kesÀ yeeo Üeje me®®eer ieerlee megvee jns nQ, DeeHe cesjs Heæ{eF& íesæ[ oer~ Hetpee-Heeþ keÀjvee, meeLe ®euees, DeeHe keÀes efoKee otB, keÀneB, melmebie ceW peevee, 24 Iebìs SkeÀ peien kewÀmes %eeve megveeles nQ~ megveles ner cegPes yeele yeeHeoeoe mes efceueves keÀer leæ[He yewþkeÀj mecHetCe& jecee³eCe keÀe Heeþ peB®e ieF& Deewj GvekesÀ meeLe ®eue efo³ee~ oeoer efvece&ue Meevlee, mebosMeer oeoer, keÀjvee, ³en meye ®eeuet nes ie³ee~ Ssmee Gvnesbves cegPes mesJeekesÀvê ues peekeÀj cegjueer kegÀvpe oeoer ceeB keÀer lejn Heeuevee osves DeeYeeme Devoj neslee Lee efkeÀ Fme pevce keÌueeme cesb efyeþe efo³ee~ cegjueer kesÀ ceOegj ueies~ efJeMes<e ³eesie-¢ef<ì mes MeefkeÌle ceW YeieJeeve ]peªj efceueWies~ ieerlee ceW ceneJeeke̳e megveles ner yegef× ves efveCe&³e Yejles ieS~ oeefo³eeW kesÀ cegKe mes 14 meeue Heæ{lee Lee, YeieJeevegJee®e nw, `ceQ efkeÀ³ee efkeÀ ³ener mel³e %eeve nw~ Heerís mes keÀer Yeùer kesÀ DevegYeJe, yeeHeoeoe kesÀ meeOeejCe leve ceW He´JesMe neskeÀj Deelee ntB SkeÀ yenvepeer ves DeekeÀj keÀne, DeeHe meeLe kesÀ DevegYeJe, GvekeÀer Heeuevee Deewj Hej cetæ{ceefle ueesie cegPes veneR Hen®eeve FOej DeeF³es, DeeHe ve³es nQ, meele efove leHem³ee kesÀ DevegYeJe megve-megve keÀj Heeles~' Deejleer ceW megvelee Lee, `yetæ{e keÀe keÀesme& nesiee efHeÀj keÌueeme ceW yewþvee~ DeeBKeebs mes DeÞeg yenles Les, mees®elee Lee, ye´eïeCe yevekeÀj nefj ves oMe&ve efo³ees~' cegPes JeneB mes Gþvee De®íe veneR ueiee~ Ssmes He´eCesMJej yeeHeoeoe keÀer ieeso ceW keÀye cesjs ceve ceW ncesMee efJe®eej ®euelee Lee efkeÀ SkeÀ-SkeÀ %eeve-jlve yegef× ceW efHeÀì nes yewþtBiee, pevce-pevce keÀer efceueve keÀer Fleves meeOeejCe nefj keÀes let Hen®eevesiee jns Les~ cesjer ceveëefmLeefle keÀes peevekeÀj H³eemeer Deelcee keÀer H³eeme keÀye yegPesieer? kewÀmes, Hen®eeveves keÀer Ketye nesefMe³eejer DeeojCeer³ee oeoer efvece&ueMeevlee peer ves nj jes]pe DevegYeJe megveles-megveles Ssmee jKevee~ efove efvekeÀueles ieS, Gce´ kesÀ keÀne, FmekeÀes keÌueeme keÀjves oes, yeeo ceW Gcebie Dee³ee, DeYeer efceueBt, meeLe KesuetB, 18JeW meeue ceW Meeoer nes ieF&~ keÀesme& keÀjevee~ ceQves oeoerpeer keÀes keÀne, ieeso ceW yewþtB, yeeHeoeoe kesÀ meeLe Petuee YeieJeeve me®®eer ieerlee megvee jns nQ keÌueeme Hetjer nesves Hej meyemes p³eeoe %eeve- PetuetB~ oeoer ³en Yeer megveeleer Leer efkeÀ meved 1960 ceW keÀesuekeÀelee ceW efyebog megvee otBiee~ Fme He´keÀej cegPes peerJeve yeeyee efkeÀmeer ye®®es keÀes ®eeBoer keÀer Debietþer veewkeÀjer keÀjves ie³ee~ ueewefkeÀkeÀ ieeBJe ceW Yej keÀer YeefkeÌle keÀe HeÀue efceueves ueiee~ Henveeles, efkeÀmeer keÀes meesves keÀer Henveeles, Deevee-peevee neslee jnlee Lee~ meved KegMeer keÀe HeejeJeej veneR jne~ jes]peevee efkeÀmeer kesÀ meeLe HeÀesìes Yeer efKeb®eJeeles, 1966 ceW SkeÀ efove keÀesuekeÀelee ceW He´eleë He´eleëkeÌueeme ceW mece³e Hej HengB®eves Jeeuee yew[efcebìve Yeer Kesueles, cesje Gcebie Deewj 5 yepes keÀcejs ceW yewþe ieerlee-Heeþ keÀj Henuee F&MJejer³e efJeÐeeLeea nes ie³ee~ yeæ{ peelee~ DeYeer oes ceeme ner yeerles Les 27 ieeueer Deewj iueeefve keÀes Yeer Heg<HeeW keÀer YeWì mecePe nef<e&le jnes peveJejer 2014


%eeveece=le

keÌueeme keÀjles, ceQves oeoerpeer keÀes keÀne, yeeHeoeoe mes efceueves Yespees~ oeoerpeer ves keÀne, SkeÀ meeue OeejCee ceW ®eueves kesÀ yeeo YespeWies~ ceQves keÀne, Fme efceueve kesÀ efJejn ceW keÀneR Mejerj ítì ie³ee lees efyevee efceues ner ®euee peeTBiee mebmeej mes, SkeÀ meeue lekeÀ efpeboe jntBiee, Henues DeeHe ³en ieejvìer ues uees~ oeoerpeer ves keÀne, ³en ieejvìer lees keÀesF& veneR ues mekeÀlee~ ceQves Hegveë DevegjesOe efkeÀ³ee efkeÀ DeeHe YespeW lees þerkeÀ nesiee veneR lees cesje ueewefkeÀkeÀ HeefjJeej lees jepemLeeve ceW ner nw~ JeneB peeves kesÀ yeneves HengB®e peeG@bÀiee yeeHeoeoe kesÀ Heeme~ jnceefoue oeoerpeer ves cesjer Fleveer leæ[Heve keÀes osKekeÀj keÀne, otmejs meeLeer YeeF³eeW keÀes Yeer lew³eej keÀjkesÀ meeLe ceW Yespeleer ntB~ ®eej efove yeeo oes J³eeHeejer YeeF& lew³eej ngS~ keÀe³eos efmej Yeejleer yenvepeer (DeYeer jepekeÀesì ceW mesJeejle) ueskeÀj DeeF&~ Deye lees KegMeer keÀe keÀnvee ner ke̳ee Lee~ ®euee SkeÀ YekeÌle YeefkeÌle keÀe HeÀue Heeves~ leerve yeeleW ceve ceW ueskeÀj ®euee Lee, 1. yeeyee ieeso ceW yewþekeÀj meesves keÀer DeBietþer Henvee³ebs, 2. cesjs DekesÀues kesÀ meeLe yew[efcebìve Kesuesb, 3. yeeHeoeoe kesÀ meeLe HeÀesìes Yeer efKeb®eveer ®eeefn³es~ ³es leerveeW yeeleW Hetjer nesves Hej ner 100 HejmeWì efveM®e³e nesiee, kewÀmee ye®eHevee Lee! meye DeeMeeSB Hetjer ngF¥ meJesjs ceOegyeve HengB®es~ efHeÀj lew³eej ngS~ Helee ®euee efkeÀ Meece keÀes HeeB®e yepes 28

yeeHeoeoe efceueWies~ efoveYej kesÀ Fvlepeej kesÀ yeeo DeeefKej Jees Ieæ[er DeeF&~ Jes oesveeW YeeF& Gce´ ceW yeææ[s Les, Henues Jes efceues~ SkeÀ YeeF& efceuekeÀj Dee³ee, cesjer ve]pej DeBietþer Hej ieF&, ®eeBoer keÀer Leer~ otmeje YeeF& Dee³ee, efHeÀj cesjer ve]pej DeBietþer Hej ieF&~ GmekeÀer Yeer ®eeBoer keÀer Leer~ Deye Fme Deelcee keÀe vecyej Dee³ee~ kewÀmee DeodYegle efceueve, kewÀmee H³eej, kewÀmeer ªneefve³ele, pevce-pevce keÀer DeOetjer Deeme Hetjer nesves keÀer MegYe Jesuee Leer~ yeæ[s H³eej mes yeeHeoeoe ves ieeso ceW yewþe³ee~ yeeyee keÀer ieeso ceW Yeej keÀce oskeÀj ceQves DeHeves HewjeW Hej Yeej jKee~ yeeyee ves keÀne, ye®®es, H³eej mes yewþes, yeeHe keÀer ieeso nw~ Ketye Deejece mes yewþe³ee~ efHeÀj meeceves ve]pej [eueer lees ®eeBoer keÀer DeBietþer keÀe ef[yyee Heæ[e Lee~ peeveerpeevevenej yeeyee ves meeceves Keæ[er ue®ít oeoer mes keÀne, keÀuekeÀÊes keÀe ye®®ee nw, yengle De®íe ye®®ee nw, FmekesÀ efueS meesves keÀer DeBietþer keÀe ef[yyee ueeDees~ efHeÀj yeæ[s H³eej mes DeBiegueer ceW DeBietþer HenveeF&~ FOej H³eej mecee veneR Hee³ee lees ceesleer yevekeÀj cesjer DeeBKeeW mes yejmeves ueiee~ efpemekeÀes ogefve³ee ves DeveHeæ{, iejerye peevekeÀj þgkeÀje³ee, Gmeer Deelcee keÀes Deepe iejerye veJee]pe yeeHe Ssmee mecceeefvele keÀj jns nQ~ YekeÌleeW ves þerkeÀ ner keÀne nw, He´Yeg lesjer ueeruee DeHejbHeej nw~ efkeÀleveer yeæ[er F®íe Hetjer ngF& cesjer~ otmejs efove Meece keÀes He´sÀMe neskeÀj

meoe mJemLe jnvee nw lees DeeeflcekeÀ MeefkeÌle keÀes yeæ{eDees

yeeyee kesÀ meeLe ogiee&He´meeo YeeF&

yeenj efvekeÀues, lees yeeyee Yeer DeHeves keÀcejs mes efvekeÀues~ yew[efcebìve keÀe meeceeve meeLe ceW Lee~ yeeyee ves keÀne, DeeDees ye®®es Kesueles nQ~ ceQves mees®ee, ceQ peJeeve ye®®ee ntBb, ceQ peerletBiee Hej nej jne Lee~ Kesueles-Kesueles yeeyee ves Hetíe, ye®®es, efkeÀmekesÀ meeLe Kesue jns nes? ceQves keÀne, yeeHeoeoe kesÀ meeLe~ efHeÀj yeeyee ves Hetíe, pees yeeHeoeoe kesÀ meeLe Kesuelee nw Jees YeefJe<³e ceW efkeÀmekesÀ meeLe Kesuesiee? efHeÀj cegmekeÀjeles ngS yeeyee ves ner keÀne, Jees YeefJe<³e ceW Þeerke=À<Ce kesÀ meeLe Kesuesiee, ³es mebbmkeÀej ³eneR yeve jns nQ~ leermejs efove 11 yepes yeeyee Petues kesÀ Heeme ues ie³es~ JeneR ®ebêneme oeoe ves HeÀesìes efvekeÀeuee~ yeeo ceW cegPes Jen HeÀesìes keÀesuekeÀelee Yespeer ieF&~ keÀceeX keÀer kegÀMeuelee keÌueeme kesÀ yeeo nj jes]pe HeÀueeW keÀer ìesueer yeeyee cesjs Üeje yeBìJeeles~ SkeÀ efove Je<e& 49/ DebkeÀ 07


%eeveece=le

yeeyee keÀe ogiee&He´meeo YeeF& keÀes efueKee ie³ee He$e

yele&ve ceW Debietj Les~ yeeyee ves keÀne, ye®®es efueKekeÀj oslee nw, Meece keÀer ì^sve ceW peeve-Hen®eeve kesÀ efceue ceeefuekeÀ kesÀ Iej 5-5 Debietj meyekeÀes os oes~ ceQ efieve- peevee nw~ oeoer He´keÀeMeceefCe kesÀ veece Hej keÀe³e&ke´Àce keÀje³ee~ meejs mesvìjeW mes efievekeÀj osves ueiee~ efieveves ceW osj ueie He$e efo³ee~ yeeyee ves F&Meg oeoer mes Hetíe, ye´ïeeYeespeve keÀe efveceb$eCe efceuee~ yeeyee jner Leer~ yeeyee GþkeÀj cesjs Heeme DeeS~ ye®®es ves ³e%e kesÀ efueS ke̳ee efo³ee? oeoer kesÀ neLe keÀe He$e Deewj efvece&ue Meevlee yele&ve ceW mes ves®egjue cegùer Yejer lees cegùer ceW ves yelee³ee~ yeeyee ves keÀne, ye®®es keÀer oeoer keÀe mìt[svì ö Fme He´keÀej keÀe HeeB®e Debietj ner Les~ efHeÀj Gþe³es, HeeB®e ner DeeOeer Ke®eea JeeefHeme os oes~ efHeÀj yeeyee ves mecceeve HeekeÀj ieodieod nes ie³ee~ JeeHeme DeeS~ keÀF& yeej Ssmeer peeotiejer efoKeeF&, meejer yeele Hetíer efkeÀ Heieej efkeÀleveer ceOegyeve ueewìkeÀj meeje mecee®eej yeeyee Fme He´keÀej yeeyee ves keÀceeX keÀer kegÀMeuelee efceueleer nw? ceQves yelee³ee, cee$e 250/- keÀes megvee³ee, 4 efove ceOegyeve ceW jnkeÀj efmeKeeF&~ SkeÀ efove jesìer meskeÀves keÀer efceuelee nw, Fmeer ceW Yeespeve J³eJemLee efHeÀj keÀesuekeÀelee ie³ee~ FmekesÀ yeeo yeejer Dee³eer~ keÀYeer SkeÀ meeLe Fleveer keÀjveer nesleer nw~ efHeÀj yeeyee iesì kesÀ ueewefkeÀkeÀ HeefjJeej JeeueeW keÀe Ketye-Ketye jesefì³eeB meskeÀer venerb Leer~ yeeyee Dee³es, yeenj lekeÀ íesæ[ves DeeS~ cesje efoue efJejesOe Pesuevee Heæ[e Hej yeeyee ves peerJeve Heueìe efue³ee Deewj efHeÀj HeÀìeHeÀì yeeyee keÀes íesæ[ves keÀes veneR keÀj jne Lee~ veF³ee keÀes mebYeeuee~ cegPes KegMeer nw efkeÀ 6 Gueì-Heueì keÀj meskeÀves ueies~ yeeyee ®eej yeej JeeefHeme ueewìe~ yeeyee ves keÀne, Heg$eeW Deewj SkeÀ Heg$eer keÀer Heeuevee kesÀ yeesues, ye®®es, Ssmes meskeÀveer ®eeefnSB, veer®es ye®®es ì^sve efvekeÀue peeSieer~ Gme mece³e efveefceÊe [^ecee Deewj yeeyee ves yevee³ee~ DeeB®e les]pe nw, veneR lees jesìer peue Hewoue yeme mìQ[ peevee neslee Lee~ efHeÀj GveceW mes oes HetCe& meceefHe&le nQ Deewj 5 pee³esieer~ Fme He´keÀej Kego keÀce& keÀjkesÀ lees peevee ner Heæ[e~ ueewefkeÀkeÀ-DeueewefkeÀkeÀ mesJeeDeeW ceW efmeKee³ee~ meele efove jnves kesÀ yeeo yeeyee mevlegueve jKe kegÀceej peerJeve J³eleerle mecceeve HeekeÀj ieodieod nes ie³ee ves Hetíe, ye®®es, legceves yee@cyes osKeer efkeÀ meele efove yee@cyes ieeceosJeer meWìj Hej keÀj jns nQ~ efHeíues 12 Je<eeX mes veneR? ceQves keÀne, veneR osKeer yeeyee~ efHeÀj jne~ JeneB ueewefkeÀkeÀ mecyeefvOe³eeW keÀes MeeefvleJeve kesÀ meeLe yeer.kesÀ.keÀeueesveer ceW keÀne, yee@cyes osKekeÀj DeeDees, yeeyee He$e yeeyee keÀe mesJeekeWÀê efoKee³ee~ SkeÀ jn jns nQ~  29 peveJejer 2014 DeeHeceW efnccele nw lees yebo ojJeepes Yeer DeeHekesÀ efueS Kegue pee³eWies


mel³e yeeyee kesÀ mel³e yeesue  ye´ïeekegÀceej ®evotueeue, efHeÀjespeHegj keQÀì

oes peveJejer, 1965 keÀes ceQ Henueer

yevevee nw~ kewÀefMe³ej keÀer Heesmì Hej yeej He´peeefHelee ye´ïeekegÀceejer F&MJejer³e DeveskeÀ ueesieeW mes megKeoeF& J³eJenej efJeMJe efJeÐeeue³e kesÀ mebHeke&À ceW Dee³ee~ keÀjves keÀe meueerkeÀe Dee ie³ee Hejvleg Heeve cesjer Dee³eg ueieYeie 22 Je<e& Leer, Keevee veneR ítìe~ ³en Deeole ceOegyeve efyepeueer yees[& ceW kewÀefMe³ej kesÀ ªHe ceW peeves Hej ner ítì HeeF&~ mesJee keÀjlee Lee Deewj ceQ lecyeeketÀ Jeeues oes yeej efceueer ieeso Heeve yengle Keelee Lee, yeerme Heeve Yeer SkeÀ Gmeer meeue pegueeF& ceW yeeyee mes efove ceW Kee peelee Lee~ SkeÀ efove Heeve efceueves ceOegyeve Deevee ngDee~ H³eejs yeeyee KeekeÀj veMes ceW ogkeÀeve Hej Keæ[e Lee~ mes efceueve ngDee~ yeeyee keÀer ieeso Yeer ueer, jKeles Les SkeÀ-SkeÀ ye®®es keÀe! cesjs oesmle Oece&Jeerj YeeF& ves cegPes osKee lees ieeso keÀe DevegYeJe yeæ[e efvejeuee jne~ meHleen Yej jnves kesÀ yeeo nce yeesues, efHeÀjespeHegj íeJeveer ceW SkeÀ ieeso ceW yewþkeÀj ceQ megOe-yegOe Yetue ie³ee~ JeeHeme ueewìves ueies~ yeeyee meyekesÀ cegKe ceW DeeÞece Keguee nw, JeneB ceQves %eeve meerKee yeeyee keÀe Mejerj efyeukegÀue ªF& keÀer lejn efceÞeer-Fuee³e®eer DeHeves neLe mes [eueles nw, yengle De®íe %eeve osles nQ, legce Yeer keÀesceue cenmetme ngDee~ ceQ efyeukegÀue Les~ cesjer yeejer DeeF& lees yeeyee ves Hetíe, ®euevee~ nce oesveeW njskeÀ Oeeefce&keÀ keÀe³e& nukeÀe nes ie³ee~ ieeso ceW uesves kesÀ yeeo ye®®es pee jns nes? ceQves keÀne, yeeyee, ceW FkeÀùs peeles Les~ yeeyee ye®®eeW keÀes meewieele osles Les~ cegPes Yeer peeves keÀe ceve lees veneR keÀjlee Hej peeves mJeYeeJe ceerþe nes ie³ee oer Hej cesjer JeneR ítì ieF&~ efHeÀj yeeyee ves keÀe mece³e Dee³ee nw lees peevee ner Heæ[siee~ Fme Ieìvee kesÀ meHleen yeeo ceQ Helee keÀje³ee efkeÀ ³en efkeÀmekeÀer ítì ieF& yeeyee ves yeæ[er oeroer mes keÀne, oeroer, mesJeekesÀvê Hej DekesÀuee ner ®euee ie³ee~ nw~ ceQ lees keÀcejs ceW ®euee ie³ee Lee~ yeeyee ye®®ee peevee veneR ®eenlee, DeeHe ke̳eeW JeneB cegPes ye´ïeekegÀceejer efvece&uee yenve keÀes yelee³ee ie³ee lees cegPes yeguee³ee ie³ee~ Yespe jns nQ? efHeÀj Hetíe, meeceeve keÀneB efceueer~ GvneWves cegPes Deelcee, Hejceelcee yeeyee ves keÀne, ye®®es, DeeHekeÀer ®eer]pe jn nw? ceQves keÀne, yeeyee yewueieeæ[er ceW jKee keÀer mener Hen®eeve oer~ Henues ceQ mecePelee ieF& nw~ efHeÀj yeeyee ves cegPes Hegveë ieeso oer nw~ yeeyee ves yewueieeæ[er kesÀ Heeme peekeÀj Lee efkeÀ Deelcee ner Hejceelcee nw Hej Deye Deewj meewieele Yeer Hegveë neLe ceW HekeÀæ[eF&~ meeceeve GlejJee³ee~ Fme He´keÀej, cegPes cegPes DevegYeJe ngDee efkeÀ Deelcee Deueie nw Fme He´keÀej cegPes oes yeej yeeyee mes efceueves ceOegyeve ceW leerve meHleen Deewj ©keÀves keÀe Deewj Hejceelcee Deueie nw Deewj ³ener keÀe meewYeei³e efceuee~ ceOegyeve ceW ceQves megDeJemej oskeÀj yeeyee ves cesjer F®íe mel³e %eeve nw, ³en efJeMJeeme nes ie³ee~ osKee, yejmeele kesÀ efoveeW ceW ce®íj nes Hetjer keÀer~ ceOegyeve ceW ceQves Fve efoveeW ceW FmekesÀ yeeo %eeve megveles ieS, Gme Hej peeves kesÀ keÀejCe jele keÀes ome yepes yeeyee Henje osves keÀer mesJee keÀer~ yeeyee kesÀ meeLe ceveve keÀjles ieS~ Fmemes mJeYeeJe ceerþe keÀF& yenve-YeeF³eeW kesÀ meeLe nj keÀcejs ceW Petuee Yeer Petuee, yew[efcebìve Kesuee Deewj nes ie³ee~ J³eJenej ceW vece´lee Dee ieF&~ ®ekeÌkeÀj ueieeles Les, OetHe keÀe OegDeeB nj yeeyee kesÀ neLe mes efieÆer Yeer KeeF&~ cegPes ³en efveM®e³e nes ie³ee efkeÀ Hejceelcee H³eej keÀcejs ceW keÀjeles Les leeefkeÀ ye®®eeW keÀes mLetue-met#ce oesveeW He´keÀej keÀer mesJee keÀe keÀe meeiej nw lees cegPes Yeer H³eej mes YejHetj ce®íj vee keÀeìsb~ efkeÀlevee yeeyee O³eeve (Mes<e..He=<þ 34 Hej) 30 Deefve³ebef$ele Deenej Deefve³ebef$ele yeerceeefj³eeW keÀes ueelee nw Je<e& 49/ DebkeÀ 07


yeeyee ves keÀne, ye®®eer keÀe ®esnje yengle mesJee keÀjsiee  ye´ïeekegÀceejer megMeeruee, DeueJej

meb iece³egie keÀer yeerleer ngF& Ieefæ[³eeW

keÀefþve HeefjeqmLeefle³eeW ceW Yeer efyevee cesnvele keÀes meeceves ueeleer ntB lees mce=efle keÀer metF& Deewj cegefMkeÀue kesÀ ³en Jejoeve meeLe yeej-yeej Ietce peeleer nw meekeÀej efceueve oslee jne~ Fmemes mebleg<ì Deewj efveeqM®eble kesÀ Gve megvenjs HeueeW ceW Deewj meeceves Dee jnves keÀer keÀuee menpe Dee ieF&~ peeleer nw Deeefo efHelee keÀer Jees ceveceesnkeÀ menveMeeruelee Deewj Meerleuelee peerJeve megKeoe³eer Jejoeveer íefJe efpemeves Fme keÀer efJeMes<elee yeve ieF&~ yeeo ceW, Deelcee kesÀ YeeJeer peerJeve keÀer Fyeejle DeJ³ekeÌle yeeHeoeoe mes Yeer yengle Jejoeve meesves keÀer m³eener mes efueKe oer~ efceueles jns~ JejoeveeW mes Deeies yeæ{ves keÀe íesìer Dee³eg ceW efceuee yeæ[e Jejoeve jemlee efceuelee jne~ Deepe mes 45 Je<e& HetJe& ³en Deelcee meJe& He´efle SkeÀ vepej Fme keÀuHe ceW Henueer yeej H³eejs meekeÀej Deieueer megyen cegjueer keÌueeme ceW ceQ He´eHle keÀj ues, nj ye®®es kesÀ He´efle ³en yeeHeoeoe mes efceueves ueewefkeÀkeÀ efHeleepeer Deeies keÀer HebefkeÌle ceW yeeyee kesÀ meeceves yewþer YeeJevee nceves ye´ïee yeeyee kesÀ peerJeve ceW kesÀ meeLe pe³eHegj mes Deeyet HengB®eer~ Mejerj Leer~ yeeyee ves yeesuee, ``osKees, ³en ye®®eer osKeer~ yeeyee kesÀ meeceves ®eens yeæ[e keÀer Gce´ Leer 15 meeue~ Je<e& 1968 keÀer meowJe nef<e&le jnleer nw~ FmekesÀ ®esnjs Hej DeefOekeÀejer Dee³es, J³eeHeejer Dee³es ³ee ieefce&³eeW kesÀ efove Les~ meekeÀej yeeyee keÀesF& iece keÀer jsKee veneR nw, pewmes ieeBJe keÀer Yeesueer DeveHeæ{ ceelee, yeeyee keÀer mecHetCe&lee kesÀ meceerHe Les~ meccegKe osJelee³eW~'' ceQ lees veneR mecePe jner Leer Jener mvesnce³eer ¢ef<ì, Jener ceceleece³eer cegueekeÀele ceW cegPes ceerþer ¢eq<ì osles ngS uesefkeÀve Heeme Jeeueer ceelee ves FMeejs mes ieeso, Jener Jejoeveer yeesue nesles Les~ Fme yeeyee ves ³es Jejoeveer ceneJeeke̳e G®®eejs, keÀne, ``osKees, yeeyee DeeHekeÀes osKe keÀn ®eer]pe ves cesjs effoue keÀes ít efue³ee Deewj ``Fme ye®®eer keÀe ®esnje yengle mesJee jns nQ~ DeeHe yeeyee keÀer ¢ef<ì uees~'' nce ueiee efkeÀ YeieJeeve nQ lees ³ener nQ~ keÀjsiee~ JeeCeer mes p³eeoe ®esnjs mes ceOegyeve ceW Deeþ effove jns~ meekeÀej yeeyee ye®®eer cessjs Heeme ner DeeSieer DeelceeSb yeeHe keÀer Deesj DeekeÀef<e&le keÀe Gþvee, yewþvee, osKevee, ®euevee, efJeoeF& kesÀ mece³e ceQ yeeyee keÀer ieeso neWieer~'' Gme mece³e cegPes %eeve keÀer ye®®eeW mes efceuevee, ìesueer osvee ö meye ceW ieF& lees H³eej kesÀ meeiej yeeyee ves DeHevee mecePe veneR Leer FmeefueS Fme Jejoeve keÀe ceve keÀes yengle Yeelee Lee~ cegPes yeeyee keÀer mecHetCe& H³eej cegPe Hej Gb[sue efo³ee~ ceve DeLe& veneR peeve HeeF&~ Deepe cegPes efpeme yeele ves meJee&efOekeÀ DeekeÀef<e&le ceW Dee³ee, ``Flevee H³eej keÀjsiee DeeM®e³e& ueielee nw efkeÀ cesjer Gme íesìer efkeÀ³ee Jen Leer meceo=ef<ì~ YeefkeÌle keÀer keÀewve....', Ssmeer DeodYegle keÀceeue Leer Dee³eg ceW Flevee yeæ[e Jejoeve Deewj Jees Yeer SkeÀ HebefkeÌle pees nceW yengle De®íer ueieleer yeeyee keÀer DeueewefkeÀkeÀ ieeso keÀer, efvece&ue Henueer cegueekeÀele ceW yeeHeoeoe ves os Leer, `meceoMeea He´Yeg veece efleneje' efveëmJeeLe& mvesn keÀer efkeÀ GmekesÀ yeeo efo³ee! Fme Decetu³e Jejoeve ves mesJeeDeeW DeLee&led YeieJeeve keÀer oes ve]pej veneR, meJe& efkeÀmeer Yeer osnOeejer keÀer lejHeÀ cegPes keÀesF& kesÀ #es$e ceW cegPes yengle ceoo keÀer~ ®esnjs kesÀ He´efle SkeÀ ve]pej nesleer nw, yeeyee DeekeÀ<e&Ce veneR ngDee~ cee³ee, ueieeJe ³ee Hej ªneefve³ele Deewj He´mevvelee keÀer FmekeÀe meekeÀej mJeªHe Les~ FmekeÀe Yeer ìkeÀjeJe kesÀ ªHe ceW keÀYeer Jeej veneR keÀj PeuekeÀ mJeleë keÀe³e& keÀjleer jner~ keÀu³eeCe nes pee³es, ³en Deelcee Yeer kegÀí mekeÀer~ peye nce ceOegyeve mes JeeHeme ueewìs 31 Hejceelcee keÀer ³eeo ceW jnkeÀj keÀce& keÀjves mes efJekeÀce& veneR yeveles nQ 10peveJejer 2014


%eeveece=le

lees meYeer keÀes ³en mHe<ì Helee ®eueves ueiee efkeÀ ogefve³ee mes yesKeyej cesjs Yeesues yeeueef®e$e ceW Gme ªneveer jbiejspe ves ®egHekesÀ mes ke̳ee jbie Yej efo³ee! ceQves mJe³eb Yeer DeHeves-DeeHekeÀes kegÀí Deueie, kegÀí yengle De®íe cenmetme efkeÀ³ee~ cesjs vevnW keÀoce Devepeeves ner Gme jemles keÀer lejHeÀ leerJe´ieefle mes yeæ{les ie³es peneB He´YegmeceHe&Ce keÀe ceneve Yeei³e cesjs Fble]peej ceW Lee~ cesjer Fme ueieve keÀes osKekeÀj ueewefkeÀkeÀ efHeleepeer DeHeej KegMeer keÀe DevegYeJe keÀjles Les~ cessjs efueS GvekeÀe meoe ³ener MegYe mebkeÀuHe jnlee Lee efkeÀ ³en ye®®eer yeeyee keÀer mesJee ceW ueies~ ceOegyeve peeves mes Henues ve ceQ cegjueer ceW ©ef®e uesleer Leer, ve mesvìj Hej peeleer Leer~ leye ueewefkeÀkeÀ efHeleepeer ves SkeÀ yeej meekeÀej yeeyee mes cesjs yeejs ceW Hetíe Lee, ``yeeyee, Fme ye®®eer keÀe cegPes ke̳ee keÀjvee nw?'' yeeyee ves peJeeye efo³ee Lee, ``ye®®es, legce efveeqM®eble jnes, ³en ye®®eer cesjer nw Deewj cesjs Heeme ner Dee³esieer~'' yeeyee keÀer mecHetCe&lee, cesje meceHe&Ce ueew e f k eÀkeÀ-Deueew e f k eÀkeÀ oes v eeW eHfeleeDeeW keÀe cejss eufeS mekbeÀuHe yenlge peuoer Hejte nDgee Deejw ceQ SkeÀ eofve pe³eHejg meJseekeÀsvê Hej mLee³eer ªHe mes jnves keÀs eufeS Dee ieF~& Devee³eeme ner Gme eofve Jen Ieìvee Ieeìfle nes ieF& epfemeves cejss meceHeC&e-eofJeme keÀes meibece³eigeer Felfeneme keÀer ³eeoieej elfeeLfe yevee eof³ee~ meekeÀej yeeyee keÀe DeJ³eekfelÌe eofJeme cejse meceHeC&e eofJeme yeve ie³ee~ leejeKre 18 peveJeje,r 32

1969 keÀer meygen ceQ mevsìj Hej jnves keÀs eufe³es DeeF& Deejw jee$fe ceW yeeyee DeJ³ekelÌe nes ie³e~s meygen peye Helee ®euee lees eofue ceW SkeÀ OekekÌeÀe-mee ueiee, ve³eve Yej Dee³e,s ``yeeyee, ceQ DeeF& Deejw DeeHe ®eues ie³e!s'' lejglbe yeeyee ves DeveYgeJe keÀje³ee, ``ye®®ee,r ceQ keÀneR ie³ee veneR n,Bt ceQ lees lejss meeLe n~Bt peye Yeer cePges ³eeo keÀjeisee,r DeHeves Heeme HeeDeeisee~r'' cePges meoe ³en DeveYgeJe yevee jne~ DeJ³ekelÌe mes meekeÀej keÀer Yeemevee Deeleer jne~r cejser Gce´ íeìser Lee,r mejue mJeYeeJe Lee, oegvfe³eeJeer yeeleeW keÀe %eeve veneR Lee lees nj yeele ceW yeeyee ceoo keÀjlee Lee~ keÀoce-oj-keÀoce yeeyee keÀe meeLe SkeÀ yeej ceQ ieuele ìvs^e ceW yeþw ieF~& Oeejr-smes pemwes keÀeve ceW yeeyee ves keÀne, ``ye®®eer þekreÀ ìvs^e ceW veneR yeþwer ne,s Heeme Jeeues mes Heí t e~s'' cevQes Heí t e lees me®ece®ge ìvs^e omtejer peien pee jner Lee~r eHfeÀj keÀeve ceW DeeJeepe DeeF,& ``lejglbe Gleje~s'' ceQ peuoer mes Gþe,r ìvs^e mes HeeJBe vee®res jKee Deejw ìvs^e ®eue He[æe~r Gme mece³e cejser Gce´ keÀjeyre 16 Je<e& Leer Deejw meeLe ceW keÀeFs& veneR Lee~ Smses keÀoce-oj-keÀoce meeLe olsee jne yeeyee~ Smses ner SkeÀ yeej cePges Go³eHejg meJsee nlseg Hen®Bgeves keÀs eufeS jemles ceW omtejer yeme yeoueveer Lee~r Henueer yeme mes ceQ Glej ieF& ueeskfeÀve omtejer yeme ekfeÀme lejHeÀ mes keÀye ecfeueisee,r keÀgí Helee veneR Lee~ ceQ ceve-ne-rceve yeeyee mes yeeleW keÀj ner Leer ekfeÀ yeeyee ceQ lees peeveleer vene,R DeeHe ner yeleeDees keÀwmes peevee n?w yeeyee keÀer

DeeJeepe DeeF,& ``ye®®ee,r ³eneR Ke[æer jne~s'' keÀgí ner ojs yeeo SkeÀ Je× = J³eekfelÌe JeneB Dee³ee Deejw cePgemes Heí t e, ``yeìse, DeeHekeÀes Go³eHejg peevee n?w'' cejss `ne'B keÀnves Hej Gmeves FMeejs mes yelee³ee, ``JeneB DeeHekeÀer yeme nw~'' Gmeves cejser Deì®weer GþeF& Deejw yeme ceW jKeJeekeÀj [e^FJej keÀes yeeusee, ``Fme yenvepeer keÀes Go³eHejg peevee n,w JeneB Gleej ovsee~'' Smse-sSmses eJfee®fe$e DeveYgeJe DeJ³ekelÌe ceW J³ekelÌe keÀs nelses jn~s meye kegÀí yeeyee ves efmeKee³ee SkeÀ yeele pees cegPes meoe cenmetme nesleer nw efkeÀ Dees H³eejs He´Ye]g! DeeHeves cesje Yeei³e efkeÀlevee Þes<þ efueKee nw!! pees ceve-ef®eÊe Yeer veneR Lee, Jen Fme peerJeve ceW osKee Deewj Hee³ee~ ueewefkeÀkeÀ ¢ef<ì mes Flevee kegÀí Deelee veneR Lee, ve Fleveer Heæ{eF& keÀer Leer uesefkeÀve yeeyee ves meye efmeKee³ee, meye keÀje³ee~ pees kegÀí Yeer yevee³ee, yeeyee ves yevee³ee~ keÀYeer Yeer keÀesF& efJeIve, leveeJe ke̳ee neslee, mebIe<e& ke̳ee neslee, ceQ veneR peeveleer, Ssmee peerJeve yeeyee ves cesje ®euee³ee~ yeeyee keÀer Ssmeer mekeÀeMe nw efkeÀ efpevekesÀ efueS yeeyee ves efveefceÊe yevee³ee, Jes meYeer mesJeemLeeve Deewj mesJeemeeLeer Yeer efveefJe&Ive nQ, yengle mvesn Deewj Gcebie-Glmeen mes Deeies yeæ{ jns nQ~ nj efove efoue mes efvekeÀuelee nw, letves Flevee H³eej mes mebYeeuee nw, nj keÀoce cecelee mes Heeuee nw, HeekeÀj Dees yeeyee legcnW ueielee nw! efkeÀmcele ves nce Hej meye uegìe [euee nw!!

keÀesF& Yeer keÀe³e& yeer®e ceW vee íesæ[W ®eens Deemeeve nes ³ee cegefMkeÀue

Je<e& 49/ DebkeÀ 07


Deeqvlece pevce ceW effyevee YeefkeÌle efkeÀS efceue ieS YeieJeeve  ye´ïeekegÀceej jeceefveJeeme, MeeeqvleJeve

ceQ

cetue ªHe mes Þeeriebieeveiej keÀe jnves Jeeuee ntB~ ueewefkeÀkeÀ Heæ{eF& ceW yeer.S.Sue.Sue.yeer.pe³eHegj mes keÀjves kesÀ yeeo meved 1962 ceW Þeeriebieeveiej ceW JekeÀeuele Megª keÀj oer~ meved 1965 ceW JekeÀeuele íesæ[keÀj ceQ keÀesuekeÀelee ®euee ie³ee~ JeneB SefMe³ee keÀer meyemes yeæ[er HueeefmìkeÀ HewÀkeÌìjer ceW mesume cewvespej jne~ cegPes keÀesuekeÀelee keÀe JeeleeJejCe DevegketÀue veneR ueiee Deewj jepemLeeve ueewìves keÀer mees®eves ueiee~ Gmeer mece³e SkeÀ efove yeepeej ceW Ietceles mece³e SkeÀ Oece&Meeuee ceW SkeÀ DeeO³eeeflcekeÀ ef®e$e He´oMe&veer ueieer ngF& osKeer~ ceQ He´oMe&veer osKeves ueiee~ mecePeves JeeueeW keÀer keÀeHeÀer Yeeræ[ Leer FmeefueS yenve peuoer-peuoer mecePee jner Leer~ ceQves yeer®e ceW jeskeÀkeÀj He´Mve Hetíves ®eens lees Gmeves keÀne, ³eneB efJemleej mes veneR mecePee³ee pee mekeÀlee, DeeHe mesJeekesÀvê Hej DeekeÀj meele efove keÀe keÀesme& keÀjvee~ cegPes He´oMe&veer kesÀ meye ef®e$e yengle De®ís ueies~ FmekesÀ yeeo ceQves meeefnl³e kesÀ mìeue Hej jKeer meye He´keÀej keÀer HegmlekeWÀ Kejero ueer, pees ueieYeie 25 He´keÀej keÀer LeeR~ mesJeekesÀvê keÀe Helee Yeer ues efue³ee~ Iej DeekeÀj ceQves Deewj cesjer ³egieue (meerlee ceelee) ves meejer HegmlekeWÀ DeO³e³eve keÀer Deewj yengle De®íer Yeer ueieeR~ efHeÀj mesJeekesÀvê Hej keÀesme& kesÀ efueS ie³ee~ peveJejer 2014

yeeyee ves efo³ee He$e keÀe GÊej keÀesme& Hetje nesves Hej efveefceÊe ye´ïeekegÀceejer yenve ves keÀne, DeeHe yeeyee keÀes He$e efueKees~ cegPes %eeve lees De®íe ueiee Lee, yenveeW keÀe peerJeve Yeer De®íe ueiee Lee, mesvìj keÀe JeeleeJejCe Yeer De®íe ueiee Lee Hej Hejceelce He´eefHle keÀer keÀesF& F®íe cesjs ceve ceW veneR Leer~ ceQves Fme peerJeve ceW YeefkeÌle veneR keÀer Leer, Iej kesÀ meye ueesie YeefkeÌle keÀjles Les Deewj cegPes veeefmlekeÀ mecePeles Les~ keÀesme& kesÀ oewjeve ceQves yeeyee keÀes Hen®eevee Yeer veneR Lee FmeefueS kesÀJeue yenvepeer kesÀ keÀnves cee$e mes ³etBner He$e efueKe efo³ee~ He$e ceW efueKee, yeeyee, ceQves keÀesme& keÀj efue³ee nw, cesjer ³egieue Deewj ®eej ye®®es nQ, ye®®eeW keÀer Gce´ 9 Je<e&, 6 Je<e&, 3 Je<e&, Deewj 6 ceeme nw~ He$e yenve keÀes oskeÀj ceQ veS J³eeHeej keÀer mesefìbie kesÀ efueS Þeeriebieeveiej Dee ie³ee~ yeerkeÀevesj ceW meye mesefìbie keÀjkesÀ JeeHeme keÀesuekeÀelee HenBg®ee Deewj DeeÞece ie³ee~ DeeÞece Hej HengB®eles ner yenvepeer ves keÀne, DeeHekesÀ He$e keÀe peJeeye yeeyee ves Yespee nw~ yeeyee ves efueKee Lee, legce DeHeves Hegbiejs, Hegbieefj³eeW keÀes ueskeÀj ceOegyeve Dee peeDees~ yenvepeer ves keÀne, SkeÀ meeue OeejCee kesÀ efve³ece keÀes Hetje keÀjkesÀ ner keÀesF& ceOegyeve pee mekeÀlee nw Hej yeeyee ves mJeerke=Àefle os oer nw lees nce Yeer DeeHekeÀes veneR jeskeÀ mekeÀles, DeeHe keÀYeer Yeer yeeyee

mes efceueves pee mekeÀles nQ~ FmekeÀs yeeo meHleen Yej keuÌeeme keÀer Deewj HeefjJeej meefnle jepemLeeve ceW yeerkeÀevesj Dee ieS~ Gme mece³e Hetjs jepemLeeve ceW pe³eHejg ceW ner oes meJseekeÀsvê Les~ keÀesuekeÀelee mesJeekesÀvê mes He$eJ³eJenej ®euelee jnlee Lee, yenveW jep]ee-r KeMgeer Heí t leer jnleer Lee~R eJfeMe<se %eeve keÀer ienjeF& ve nelses nSg Yeer cejser mJeeYeeeJfekeÀ emfLeelfe Smseer nes ieF& Leer ekfeÀ jele keÀes 2-3 Ievìs keÀer veeoR cee$e mes ceQ Hejte lejelseep]ee nes peelee Lee Deejw oes yepes mes yeeyee keÀer DeeO³eeelfcekeÀ HemglekeÀW ³ee Lee[æser yenlge cejgeufe³eeB pees Lee,R GvnW He{ælee jnlee Lee~ keÀgí mece³e yeeo keÀeusekeÀelee mes He$e Dee³ee, nce Deiemle ceeme ceW Deeyet pee jns n,Q DeeHekeÀes ®euevee nes lees jemles ceW ceejJeeæ[ pebkeÌMeve Hej efceuevee~ ceQves HeejfJeej mes Heí t e, meYeer le³weej nes ie³e~s Fme Hek´eÀej ceOeygeve Hen®Bge ieS~ yeeyee ves HeejfJeej keÀs nce íë meom³eeWs keÀes SkeÀ ner keÀcejs ceW jKee~ ³e%e keÀer Meeevfle ceelee keÀes ye®®eeW keÀes yenueeves keÀer meJsee meeHQe oer ieF~&

Meeefvle mes ner keÀce& ceW kegÀMeuelee SJeb J³eJenej ceW Meg×lee keÀe pevce neslee nw

33


%eeveece=le

yeeyee ves Yespes yeefve³eeveeW kesÀ ef[yyes ceOeygeve Hen®Bgeles ner ye®®eeW ves Deejw ³eigeue ves keÀne, ®euees Iecteve~s Gme mece³e lees nj yeele keÀer Dee%ee yenveeW mes uevseer nelseer Lee~r cevQes meerlee ceelee yenevee yeveekeÀj yenvepeer mes keÀne, cePges ye®®eeW keÀs eufeS yeevfe³eeveW Kejeorveer n,Q yeep]eej peevee ®eenlee n~Bt yenvepeer ves keÀne, þnje,s yeeyee mes Heí t keÀj Deeleer n~Bt yeeyee ves keÀne, yeeyee keÀs Heeme meye meeFpe keÀer yeevfe³eeveW n,Q pemweer ®eeenfSB ues uebs Deejw nceejs Heeme yeevfe³eeveeW keÀs Deueie-Deueie meeFpe keÀs e[fyyes Dee ieS~ nceves GveceW mes 3,4 yeevfe³eeveW cepeyejter ceW jKe uee,R yeep]eej peeves keÀe yenevee lees ®eue veneR mekeÀe Lee~ ye®®eer keÀes yeeyee ves efo³ee veece FmekesÀ yeeo meerlee ceelee keÀes yeeyee keÀe Keevee yeveeves leLee yeeyee kesÀ meeLe jnves keÀer mesJee efceueer~ íë ceeme keÀer Heocee (ye´ïeekegÀceejer Heoceeyenve, keÀesuekeÀelee) meye oeefo³eeW mes Iegue-efceue ieF&~ peye yeeyee mes efceues lees yeeyee ves ®eejeW ye®®eeW meefnle nce oesveeW keÀes ieeso ceW efue³ee~ Gme mece³e lekeÀ nceves Heocee keÀe veece veneR jKee Lee FmeefueS yeeyee keÀes veece jKeves kesÀ efueS keÀne~ yeeyee ves keÀne, FmekeÀe veece jKees Heocee, ³en ye®®eer HeoceeHeoce Yeei³eMeeueer nw, ³ener DeeHekeÀes %eeve ceW ueeves kesÀ efveefceÊe yeveer nw, ³en ³e%e keÀer ieF& ngF& Deelcee nw~ yeeyee keÀer iegHle ceoo SkeÀ yeej nce HeefjJeej meefnle c³etef]pe³ece kesÀ GodIeeìve DeJemej Hej Deeyet HengB®es~ yeæ[er oeroer ves ncekeÀes Hetíe, DeeHekeÀes JeeHeme keÀye ueewìvee nw~ ³egieue ves keÀne, yeerkeÀevesj ceW mesvìj lees nw veneR, peekeÀj ke̳ee keÀjWies, nce ³eneR jnWies~ leye yeæ[er oeroer ves keÀne, DeeHe cekeÀeve osKees, yenve nce Yespe oWies~ nce JeeHeme DeeS Deewj Deeles ner yeeyee ves mee#eelkeÀej ceW cekeÀeve efoKee³ee, nceves Jees ues efue³ee~ ceOegyeve ceW met®evee os oer~ Fmeer yeer®e ceQ J³eeHeejeLe& Hebpeeye ®euee ie³ee~ Heerís mes oeroer ves yenveeWs keÀes Yespe

efo³ee Deewj yeerkeÀevesj ìsefueie´ece osvee veneR ngDee efkeÀ yenveeW keÀes mìsMeve mes efjmeerJe keÀj uees~ Gmeer jele meerlee ceelee keÀes DeeJee]pe DeeF& pewmes keÀesF& ìsefueie´ece uesves kesÀ efueS yeguee jne nes~ Jes Gþer, osKee, Hej keÀesF& veneR Lee~ Ssmee oes-leerve yeej ngDee~ efHeÀj megyen ngF&, meerlee ceelee keÀes He´sjCee DeeF& Deewj SkeÀ YeeF& keÀes meeLe ueskeÀj mìsMeve lekeÀ Jes ³etB ner Ietceves ®eues ie³es~ Gmeer mece³e ì^sve DeeF&, yenveW Glejer Deewj meerlee ceelee GvnW meeLe ueskeÀj mesvìj Hej Dee ieF&~ Fme He´keÀej yeeyee ves ìsefueie´ece ve efceueves keÀer keÀceer keÀer Hetefle& keÀj oer~ yenveW efyevee lekeÀueerHeÀ kesÀ mesJeekesÀvê HenBg®e ieF¥~  mel³e yeeyee kesÀ...He=<þ 30 keÀe Mes<e yengle MeewkeÀ Lee~ yeeyee ves cesje veece ner mesJeeOeejer ye®®ee jKe efo³ee Lee~ Gve efoveeW efkeÀmeer Yeer mesJeekesÀvê Hej mesJee nes, ceQ HengB®e peelee Lee~ SkeÀ yeej meved 1984 ceW ceQ yeQkeÀ mes ©He³es ueskeÀj keÀe³ee&ue³e keÀer Deesj Dee jne Lee lees jemles ceW cegBn {kesÀ ngS kegÀí Gie´Jeeefo³eeW ves cegPes Deewj cesjs meeLeer keÀes jeskeÀ efue³ee Deewj ©He³eeW keÀe yewie íerve efue³ee efpemekeÀes ígæ[eves kesÀ efueS neLeeHeeF& nesves ueieer~ GvneWves efHemleewue cesjs meerves Hej jKekeÀj keÀne, yewie íesæ[ oes, veneR lees ieesueer ceej oWies~ efHeÀj ceQves yewie íesæ[ efo³ee Deewj Jes Gmes ueskeÀj Yeeie ieS~ Fme Ieìvee kesÀ yeejs ceW ceQves DeJ³ekeÌle yeeHeoeoe keÀes Heme&veue cegueekeÀele kesÀ mece³e yelee³ee~ ceQves keÀne, yeeyee Jes lees ieesueer ceejves keÀes lew³eej nes ieS Les~ yeeyee ves keÀne, Ssmes ner ieesueer ceej osles, yeeHe veneR yewþe nw~ ³en megvekeÀj cesjer DeeBKeW Yej DeeF¥~ yeeyee keÀe efkeÀlevee mvesn nw ye®®eeW mes! efHeÀj ceQves keÀne, yeeyee, kesÀme ®eue jne nw, uegìer ngF& jkeÀce cesjs Keeles ceW [eue jKeer nw~ yeeyee ves keÀne, ye®®es, kegÀí veneR nesiee, yeeyee yewþe nw~ me®eceg®e, JeeHeme peeves Hej Helee ®euee efkeÀ Hegefueme ves efueKekeÀj os efo³ee nw, íerveves Jeeues efceue veneR jns nQ FmeefueS kesÀme Kelce efkeÀ³ee peeS~ H³eejs yeeyee keÀe keÀnvee mel³e meeefyele ngDee~ 

ye´.kegÀ. DeelceHe´keÀeMe, mecHeeokeÀ, %eeveece=le YeJeve, MeeefvleJeve, Deeyet jes[ Üeje mecHeeove leLee DeesceMeeefvle efHe´efvìbie Hes´me, MeeefvleJeve -307510, Deeyet jes[ ceW He´peeefHelee ye´ïeekegÀceejer F&MJejer³e efJeMJe efJeÐeeue³e kesÀ efueS íHeJee³ee~ meb³egkeÌle mecHeeefokeÀe - ye´.kegÀ. Gefce&uee, MeeefvleJeve E-mail : omshantipress@bkivv.org

Ph. No. : (02974) - 228125

gyanamritpatrika@bkivv.org




Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Issuu converts static files into: digital portfolios, online yearbooks, online catalogs, digital photo albums and more. Sign up and create your flipbook.