Культура 4 грамадства 4 эканомiка 4
3 № 4 (373) 331 студзеня3 2014 г. www.novychas.info
людзi 4 падзеi 4 факты
фетысаў ідзе ў палітыку
Стар. 28
Сям’ю з дзецьмі выкінулі на вуліцу Cуд Маскоўскага раёна Мінска 14 студзеня 2014 года прыняў беспрэцэдэнтнае рашэнне — выселіць на вуліцу «без прадстаўлення іншага жылога памяшкання» сям’ю з двума непаўналетнімі дзецьмі. Дом, у якім жыла сям’я Завілейскіх, раптоўна ідзе пад знос для забудовы СЗАТ «ЛадаГарант» Стар. 6
0 4
чытайце ў наступным нумары:
Грыўня ў чаканні дэвальвацыі Упершыню за час палітычнага крызісу ва Украіне курс украінскай валюты рэзка абваліўся, што можа мець даволі негатыўныя наступствы Стар. 29
Жоўтая скрыня на дзвярах Палаца незалежнасці
Стар. 9–24
Нарыс Сяргея Нікалюка з цыклу «Азбука паліталогіі»
Лiтаратурная беларусь
4З нагоды
Іх Майдан і нашы выбары Сяргей Пульша
Пакуль усе, хто цікавіцца навінамі, больш сочыць за Украінай, чым за беларускімі падзеямі. Канешне, у параўнанні з тым, як імкліва разгортваецца сітуацыя ў Кіеве, у нас, нібыта, «нічога не адбываецца». Але ж такая стагнацыя можа прывесці да вельмі непажаданых наступстваў. На мінулым тыдні былі зарэгістраваныя ініцыятыўныя групы для вылучэння кандыдатаў у дэпутаты. Тэарэтычна, з моманту рэгістрацыі такой групы можна пачынаць ставіць пікеты, збіраць подпісы за вылучэнне, і ўвогуле пачынаць актыўную працу з людзьмі. У мінулыя суботу-ня дзелю адзначыліся толькі два палітычныя суб’екта — гэта грамадзянская кампанія «Гавары праўду!» і Партыя БНФ. Прынамсі ў Мінску «Гавары праўду!» 25 студзеня правяла «прэзентацыйны» пікет сваіх 17 кандыдатаў у кандыдаты ў дэпутаты Мінскага гарсавету. Пікет атрымаўся вясёлы, бо «ГП!» пайшла не да выбаршчыка, а ад выбаршчыка — запрашаючы мінчукоў самім выказаць пажаданні, што б яны хацелі бачыць у горадзе, і якім павінен быў бы быць кандыдат. Партыя БНФ таксама правяла пікеты 26 студзеня. Дэ-юрэ гэта былі пікеты
са зборам подпісаў за кандыдатаў. Дэ-факта пікеты былі прысвечаныя пратэсту супраць размяшчэння ў Беларусі расійскіх вайсковых базаў. ПБНФ разгарнула гэтыя пікеты нягледзячы на тлумачэнне сакратара ЦВК Мікалая Лазавіка пра тое, што «перадвыбарчыя» мерапрыемствы могуць мець толькі адну тэматыку — выбары. Усё іншае падлягае рэгістрацыі згодна закону аб масавых мерапрыемствах. Усё часцей даводзіцца чуць пра тое, што грамадзяне ля сваіх кватэраў бачаць зборшчыкаў подпісаў. Але ў той жа час усе адзначаюць — гэта не апазіцыйныя зборшчыкі, а з нейкіх іншых структур. Падаецца, што апазіцыя «забіла» на працу з грамадзянамі, і ўся (за невялікім выключэннем) з’ехала на Майдан у Кіеў. Нізкую актыўнасць апазіцыі можна патлума-
чыць некалькімі фактамі. Што тычыцца «вуліцы» і пікетаў, то супраць іх грае «генерал Мароз». Сапраўды, у сцюжу не тое што цяжка стаяць у пікетах — «дзеля справы» можна было б ахвяраваць здароўем. Справа ў тым, што ў мінус 20 не кожны грамадзянін высуне нос на вуліцу без пэўнай патрэбы. А таму збор подпісаў у пікетах — складаны. Што перашкаджае апазіцыянерам хадзіць па кватэрах і размаўляць з людзьмі? Падаецца, што гэтая агітацыйна-інфармацыйная кампанія сутыкаецца з вялізнымі праблемамі. Першая — мясцовыя выбары — не прэзідэнцкія. Яны менш значныя, тут кампанія «ад дзвярэй да дзвярэй» не вельмі працуе. Часам, народ сам не хоча чуць пра кандыдатаў у тыя дэпутаты, якія «нічога не вырашаюць». А таму
агітаваць за іх — даволі складана. Другая — гэта традыцыйная «слабасць» дэмакратычнага актыву, які зусім не масавы, і не да кожнай кватэры дойдзе. Да таго ж, нягледзячы на ўсялякія «кааліцыйныя» ўтварэнні, кожны на мясцовых выбарах вырашае свае задачы. Прыклад перад вачыма — нягледзячы на ўдзел у кампаніі «Народны рэферэндум», Партыя БНФ на пікетах збірала подпісы супраць расійскіх войскаў. «Талака» працуе хто дзе — хто збірае подпісы за адмену новага падатку на аўтамабілі, а хто раскручвае «праймерыз» у Бабруйску. Карацей, нават унутры кааліцый ёсць свае рухі і плыні, якія скарыстоўваюць кампанію так, як ім хочацца, а не дзеля нейкіх агульных мэтаў. Усё гэта «раздрабняе» і без таго нямасавы актыў.
Трэцяя — асабістая «млявасць і абыякавасць да жыцця» тых самых «прафесійных зборшчыкаў подпісаў». Сябры дэмакратычнага актыву ўжо сабаку з’елі на гэтай працэдуры, а для вылучэння кандыдатам у дэпутаты нават абласнога савета трэба сабраць усяго толькі 150 подпісаў. Гэта не сто тысяч на прэзідэнцкіх выбарах. І сабраць 150 подпісаў нават адзін «прафесійны зборшчык» здольны, самае вялікае, за тыдзень. Наступствы такой «млявасці і абыякавасці да жыцця» могуць быць для апазіцыі вельмі сур’ёзныя. Калі «расслабіцца» зараз, то ў выніку можна не падвысіць папулярнасць, як гэта плануюць зрабіць дэмсілы на мясцовых выбарах, а страціць яе (нягледзячы на тое, што страчваць там ужо няма чаго). Нягледзячы на ўсю «непапулярнасць» і на няіснасць» выбараў, асабліва ў мясцовыя Саветы, народ усё ж чакае хоць ад кагосьці «дзвіжухі» і «крэатыву». Гэтыя чаканні выяўляюцца і ў досыць добрай народнай цікаўнасці да тых пікетаў, якія дэмакратычныя сілы ўсё ж здолелі паставіць на мінулых выходных. Карацей, народ прагне «дзвіжухі» — як у Кіеве. Але нашы палітыкі пакуль гэтую прагу задаволіць не могуць. Бо яны самі ўсе думкамі ў кіеўскіх падзеях. А між іншым, з такой драбязы і складаюцца «Майданы». Пасля Майдана–2004 я размаўляў са сваімі ўкраінскімі сябрамі-калегамі на тэму, у чым феномен гэтага дзейства? Чаму ўкраінцы
раптам узялі і выйшлі абараняць вынікі выбараў? Чаму ў іх раптам прачнулася грамадзянская самасвядомасць? «Дружа, якое «раптам»?» — рабілі вялікія вочы ўкраінцы. «А як жа акцыі «Украіна без Кучмы»? А як жа пікеты памяці Георгія Гангадзэ? А як жа мітынгі і кампаніі «Кучму гэць»? Усё гэта было падрыхтоўкай да таго, што было зроблена ў 2004 годзе. І хіба да Майдану ніхто не рыхтаваўся? Хіба палаткі і валёнкі для пратэстуючых з неба зваліліся? Не, даражэнькі, падрыхтоўка была грунтоўная. І рыхтаваўся гэты Майдан не адзін год — тымі ж самымі акцыямі «Кучму гэць» і іншымі», — адказвалі мне. Што Майдан–2014 таксама быў «спантанным і непадрыхтаваным» — я ў гэта проста не веру. Інакш навошта Клічко ствараў «Удар»? Навошта розныя партыі надавалі такую ўвагу парламенцкім выбарам, што даходзіла нават да боек і захопаў камісій? Навошта на Хрэшчаціку ледзь не год (а можа, і больш за год) стаяў пікет з патрабаваннем свабоды для Юліі Цімашэнкі? Чаму «Волю Юлі» рэгулярна патрабавалі не толькі Кіеў, але і рэгіёны? Украінцы вельмі ціхенька і паступова вырошчвалі свой «новы Майдан», не азіраючыся нават на беларускую «Плошчу». І яны гэты Майдан вырасцілі. А нашы дэмакратычныя дзеячы, «закапаўшыся ў Майдан» і ігнаруючы мясцовыя падзеі, рызыкуюць нават не пасадзіць зерне, з якога вырасце аналагічная беларуская сітуацыя.