
7 minute read
Wat maakt een goed behandelplan?
Tekst: Peter Beks en Ann Van de Vloet – Illustratie: myilln.com
Peter Beks, directeur CGG DAGG vzw te Lommel, werkte aan een studie rond behandelplannen in de Centra Geestelijke
Advertisement
Gezondheidszorg (CGG). In 2021 vroeg hij onder meer UilenSpiegel om input te leveren tijdens een focusgroep rond dit
thema. We verspreidden zijn oproep onder onze patiëntenvertegenwoordigers.
Mijn eigen uitgangspunt was dat de meeste patiënten geen doorgesproken behandelplan hebben. Veel van onze leden zullen het 'in Keulen horen donderen' bij de term behandelplan, dacht ik bij mezelf. Als er al een behandelplan is, wordt dat vaak opgesteld door de hulpverlener, naar diens eigen ideeën, m.a.w. het wordt niet op maat gemaakt of er is slechts een schijnmogelijkheid voor input. Input van en bespreking met de cliënt is echter bepalend voor de haalbaarheid van de gestelde doelen, de therapietrouw... kortom: bij het herstel van een psychische kwetsbaarheid.
Het onderzoek van Peter is nu afgerond, ik was gretig naar de resultaten en een artikel erover leek wel zinvol. Lees je mee of mijn uitgangspunten overeenstemmen met zijn bevindingen? Elk CGG streeft ernaar om voor elke cliënt een behandelplan op te stellen vóór het vijfde contact. Uit de cijfers blijkt dat deze timing voor bijna 40% van de cliënten gehaald wordt. Globaal genomen heeft 92,5% van alle cliënten van de CGG’s een behandelplan. Hierbij kan je je onmiddellijk afvragen hoe het komt dat als een behandelplan afgestemd dient te zijn met de cliënt, je er als cliënt niet van op de hoogte bent dat er een behandelplan gemaakt wordt. Volgens de cliënten die deelnamen aan de focusgroep wordt er tijdens de eerste gesprekken een degelijke analyse gemaakt van de hulpvraag en de problemen waarmee zij geconfronteerd worden. Daarbij wordt ook meestal de behandelaanpak besproken. Men had er echter geen idee van dat dit ook vastgelegd wordt in een behandelplan.
De therapeuten gaven tijdens hun focusgesprekken eveneens aan dat zij tijdens de eerste gesprekken samen met de cliënt een analyse proberen te maken van de hulpvraag, de problematiek en dat er dan ook steeds over de verdere doelstellingen en therapeutische aanpak afgestemd wordt. Het behandelplan dat een schriftelijke weergave is van deze gesprekken, wordt echter door de meeste therapeuten niet gedeeld met de cliënt. Eén van de redenen waarom dat niet gebeurt, is dat het behandelplan in het elektronisch patiëntendossier vaak doorspekt is met vakjargon. Is dit dan een methodisch probleem? Naar mijn mening niet. Het probleem heeft eerder te maken met de verschillende doelen die het opmaken van een behandelplan dient.
De resultaten van het onderzoek, gebracht door Peter
Hoe was het onderzoek opgebouwd?
Afgelopen jaar legde ik me erop toe het gebruik van behandelplannen in de CGG van naderbij te bekijken. Om dit te doen verzamelde ik cijfers in samenwerking met het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg (VIKZ). Omdat cijfers niet alles zeggen, organiseerde ik eveneens focusgroepen in samenwerking met alle Vlaamse CGG’s, het Limburgs Ervaringsdeskundigen Forum (LEF) en UilenSpiegel vzw. De focusgroepen hadden vooral als doel om meer zicht te krijgen op hoe behandelplannen momenteel gebruikt worden en wat er nodig is om deze behandelplannen op een kwaliteitsvolle manier in te bedden in de therapeutische context. Met dit artikel wil ik dan ook een pleidooi houden voor het gebruik van een behandelplan als methodiek om te komen tot een gedeelde kijk, doelstelling, aanpak en evaluatie van de behandeling.
Een behandelplan: wat is dat eigenlijk?
Dit is de definitie die het Vlaams Agentschap voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin hanteert: “Een behandelplan is een plan, afgestemd met de cliënt, waarin niet enkel het doel van de behandeling wordt beschreven, maar ook een aantal gegevens over de cliënt (zoals problemen, diagnose en hulpvraag)”.
Behandelplan dient meerdere doelen?
Dit kwam naar voor tijdens de besprekingen in de verschillende focusgroepen. Ik probeer hieronder een aantal belangrijke perspectieven en doelen te beschrijven:
Therapeutisch doel
- Afstemming tussen de cliënt en therapeut met betrekking tot probleem-/sterkteanalyse, behandeldoel en behandelaanpak; - Hulpmiddel om de focus tijdens een behandelproces vast te houden; - Matching van de cliënt aan een specifieke aanpak en/of therapeut; - Evaluatie en bijsturing binnen de behandeling. Is het behandelplan dan in eerste instantie een hulpmiddel voor de therapeut om de behandeling op een goed onderbouwde manier
vorm te geven en op te volgen? Het vervult zeker dit doel. Psychotherapie is bij uitstek een behandeling die zich afspeelt in de interactie tussen cliënt en therapeut. Door samen met de cliënt een probleem-/ sterkteanalyse te maken, af te stemmen met betrekking tot het behandeldoel en toelichting en inspraak aan de cliënt te geven in de behandelaanpak wordt een sterke therapeutische relatie opgebouwd.
Kwaliteitscontrole
Een behandelplan dient als basis voor zowel interne als externe kwaliteitscontrole. De overheid kan via de inspectie het gebruik van behandelplannen in de CGG controleren. Elk CGG zorgt daarnaast voor interne kwaliteitscontrole om het gebruik ervan op te volgen en te verfijnen. In het kader hiervan kwam mijn studie tot stand.
Verschillende onderzoeken bevestigen al lange tijd dat de therapeutische relatie de belangrijkste voorspellende factor is voor het bereiken van positieve behandelresultaten. De meeste onderzoeken wijzen er eveneens op dat die therapeutische relatie een sterker effect op herstel heeft dan de gebruikte psychotherapeutische techniek.
Daarnaast helpt het behandelplan de therapeut om de cliënt te matchen aan een geschikte aanpak en/of therapeut. Het biedt hulp om tijdens het behandelproces de focus te behouden, te evalueren en indien nodig bij te sturen. Deze taken zijn immers de verantwoordelijkheid van de therapeut. Hij is expert over hoe processen in onze gevoels- en gedachtewereld kunnen lopen en over de technieken die de cliënt kunnen helpen om verder te groeien. De verantwoordelijkheid van de cliënt binnen het therapeutische proces ligt erin zijn expertise met betrekking tot de eigen ervaringen, belevingen, gedachten, gevoelens en het eigen gedrag in te brengen in de gesprekken en zich in te spannen om zijn doel te bereiken.
Communicatief doel
Dit doel situeert zich voor een deel ook in de interactie tussen cliënt en therapeut. Er kan tussen hen open gesproken en afgestemd worden. Voor een ander deel situeert dit doel zich in de communicatie met andere professionals binnen het team. Hierbij is de teambespreking een belangrijk ondersteuningsmiddel voor de therapeut om de juiste aanpak vast te houden. Het behandelplan geeft het team voldoende achtergrond om mee te kunnen denken. Ingeval de therapeut door omstandigheden zou wegvallen, helpt het bovendien om de behandeling verder te kunnen zetten en de focus vast te kunnen houden. Tot slot heeft het behandelplan – ingeval dit met de cliënt is afgesproken en die hier toestemming voor geeft – het doel om af te stemmen binnen het externe netwerk van zorgverleners en naastbetrokkenen bij de cliënt, dus dat buiten het CGG.
Cliëntregie
Het behandelplan kan als doel hebben om cliënten de regie te geven over hun eigen behandeling. Hierbij maakt die zelf, op een geinformeerde manier behandelkeuzes. Het behandelplan werkt dan voor de cliënt als een instrument dat helpt om vast te leggen wat hij therapeutisch wil bereiken, de focus van de behandeling vast te houden en die te kunnen evalueren. Het opnemen van deze eigen regie geeft de cliënt de vrijheid en zelfsturing om zijn behandelproces vorm te geven. Anderzijds brengt deze vrijheid ook een belangrijke verantwoordelijkheid met zich mee. Ondanks het feit dat de cliënt goed geïnformeerd dient te zijn en betrokken moet worden bij de keuze voor een behandelaanpak, kwamen in de focusgesprekken hierbij ook knelpunten aan bod. Zowel door de cliënten als door de therapeuten werd aangehaald dat er tijdens een behandeling of bij de aanvang ervan vaak veel onduidelijkheid of vertroebeling is bij de cliënt waardoor hij deze regie tijdelijk niet kan opnemen.
Een therapeut kan dergelijke interne of externe opvolging en controle beleven als het afleggen van verantwoording over zijn werk. Vanuit cliëntperspectief kunnen dergelijke opvolgingen en controles helpen om garanties te krijgen over de kwaliteitsvolle werking van het CGG. Dit is overigens één van de redenen waarom de controleresultaten openbaar zijn. Ze zijn bijvoorbeeld terug te vinden op www.zorgkwaliteit.be.
Kwalitatief behandelplan
Uit de input vanuit de focusgroepen van zowel cliënten als therapeuten blijkt er zeer veel overeenstemming tussen beide groepen. Beide vinden dat de belangrijkste doelstelling de therapeutische doelstelling is. Wel is er iets meer discussie over waar de regie voor dit behandelplan zou moeten liggen.
Het therapeutische proces is een proces dat zich afspeelt in interactie tussen cliënt en context, cliënt en therapeut,… Het is een proces waarbij een gedeelde verantwoordelijkheid ligt bij de therapeut, de cliënt en indien mogelijk de naaste omgeving. Omwille van de kennis en de vaardigheden die deze drie partijen inbrengen in het therapeutische proces, is het noodzakelijk om een behandelplan binnen