ISSO-publicatie 65
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties Verwarmen en koelen van utiliteitsgebouwen en woongebouwen
ISBN: 978-90-5044-341-8
INHOUDSOPGAVE
1
2
3
Samenvatting
5
Symbolenlijst
7
Grafische symbolenlijst
9
Begrippenlijst
11
Inleiding
15
1.1
Waarom inregelen van de ontwerpvolumestromen
15
1.2
Toepassingsgebied publicatie
15
1.3
Leeswijzer publicatie
16
1.4
Randvoorwaarden voor het inregelen van de ontwerpvolumestromen
17
1.5
Opdelen van een hydraulische schakeling in modulen
18
1.6
Regelgeving en Europese normen over inregelen ontwerpvolumestromen
20
1.7
Inregelen ontwerpvolumestromen en energie besparen
22
Inregelmethoden ontwerpvolumestromen voor installaties
23
2.1
Inleiding
23
2.2
Inregelen ontwerpvolumestromen hydraulische schakeling U-bouw type A
24
2.3
Inregelen ontwerpvolumestromen hydraulische schakeling (processchema) type B
26
2.4
Inregelen ontwerpvolumestromen hydraulische schakeling (processchema) type C
28
2.5
Inregelen ontwerpvolumestromen verwarmen woongebouw installatietype D
30
2.6
Inregelen ontwerpvolumestromen verwarmen woongebouw installatietype D1
32
2.7
Inregelen ontwerpvolumestromen verwarmen/koelen woongebouw installatietype E
34
2.8
Inregelen ontwerpvolumestromen verwarmen woning installatietype F
37
2.9
Inregelen ontwerpvolumestromen verwarmen woning installatietype G
Onderdelen van het inregelen ontwerpvolumestromen 3.1
Inleiding
41
3.2
Bepalen van de ontwerpvolumestromen
42
3.2.1
Basisformule voor de volumestroom
42
3.2.2
Gelijktijdigheid van de vermogensvraag
42
3.2.3
Renovatie projecten
43
3.3
3.4
3.5
3.6
ISSO-publicatie 65
39 41
Inregelen ontwerpvolumestromen in een tweepijpdistributiesysteem
44
3.3.1
Dynamisch inregelen
44
3.3.2
Statisch inregelen
50
Inregelen ontwerpvolumestromen gebruikermodulen
63
3.4.1
Inleiding
63
3.4.2
Gebruikermoduul 4 voor verwarmen of koelen
64
3.4.3
Gebruikermoduul 5 voor verwarmen of koelen
65
3.4.4
Gebruikermoduul 6 voor verwarmen of koelen
66
3.4.5
Gebruikermoduul 7 voor verwarmen of koelen
67
3.4.6
Gebruikermoduul 8 voor verwarmen of koelen
68
Inregelen ontwerpvolumestromen opwekkermodulen
70
3.5.1
Inleiding
70
3.5.2
Opwekkermoduul 4a voor verwarmen of koelen
70
3.5.3
Opwekkermoduul 11a voor verwarmen of koelen
71
3.5.4
Opwekkermoduul 13a voor verwarmen of koelen
72
Controle methoden of er is ingeregeld
73
3.6.1
Meetapparatuur
73
3.6.2
Controle methoden of er is ingeregeld in een tweepijpdistributiesysteem
74
3
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
4
MKK-structuur
77
4.1
MKK-hoofdmatrix
77
4.2
Stroomschema inregelen ontwerpvolumestromen
79
Specificatiebladen
81
I.
Programmafase
81
I.3-1
Wettelijke eisen en kwaliteitseisen inregelen ontwerp-
81
I.8-1
Rapportage met betrekking tot inregelen
82
II.
Ontwerpfase
83
II.3-1
Ontwerpeisen met betrekking tot inregelen
83
II.4-1
Ontwerpmiddelen met betrekking tot inregelen
85
II.4-2
Keuze inregelmethoden
86
II.8-1
Rapportage met betrekking tot inregelen
88
III.
Uitwerkingsfase
89
III.8-1
Bestekdocumentatie met betrekking tot inregelen
89
IV.
Realisatiefase
90
IV.3-1
Eisen met betrekking tot het uitvoeren van inregelen
90
IV.4-1
Inregelmethoden
92
IV.8-1
Rapportage ingeregelde installatie(s)
93
V.
Beheerfase
94
V.3-1
Beheer en onderhoud ontwerpvolumestromen
94
V.4-1
Controleren van de ontwerpvolumestromen
95
V.8-1
Periodieke rapportage
96
Bijlage A
Benodigde formules
97
Bijlage B
Beschikbare inregelafsluiters
99
Bijlage C
Toerengeregelde pomp en inregelen van de ontwerpvolumestroom
109
Bijlage D
Codering en labelen van inregelafsluiters
111
Bijlage E
Verschillen tussen statisch en dynamisch inregelen
114
Bijlage F
Mogelijke gevolgen van niet inregelen
115
Bijlage G
Case studies inregelen en energiebesparing
120
Bijlage H
Theoretische grondslagen voorinstelmethode met voorbeeld
121
Bijlage I
Theoretische grondslagen proportionele methode en compensatiemethode
124
Bijlage J
Mogelijke distributiesystemen
127
Bijlage K
Hydraulische eigenschappen Tichelmanndistributiesysteem
129
Bijlage L
Theoretische werking RA met interne drukverschilregelaar
131
Bijlage M
Radiatorgrafiek voor ontwerp en deellastsituaties
138
Bijlage N
Grafiek voor koelplafonds
140
Bijlage O
Rapportage inregelen volgens NEN-EN 14336
Literatuurlijst
ISSO-publicatie 65
142 144
4
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
SAMENVATTING Deze ISSO-publicatie geeft methoden voor het inregelen van de ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties voor verwarmen en/of koelen van utiliteitsgebouwen en woongebouwen met een collectieve klimaatinstallatie. Ook zijn twee eenvoudige voorbeelden gegeven voor het inregelen van individuele verwarmingsinstallaties in woningen. De inregelmethoden kunnen worden toegepast bij: Nieuwbouwinstallaties; Installaties die niet of onvoldoende zijn ingeregeld; Renovatieprojecten; Vervangen van bijvoorbeeld ketel en afstemmen vermogensvraag en vermogenslevering. Bij installaties die niet of onvoldoende zijn ingeregeld of renovatieprojecten moeten soms ontbrekende inregelafsluiters worden aangebracht om het inregelen mogelijk te maken. Inregelen van de ontwerpvolumestromen is noodzakelijk om een klimaatinstallatie in vollast en deellastsituaties te laten functioneren volgens het ontwerp. Hierbij moet men denken aan de volgende aspecten: Realiseren van de ontwerpvermogens in de te verwarmen en te koelen vertrekken; Binnen een gestelde tijd kunnen opwarmen of koelen van een vertrek; Beheersing van de retourtemperatuur voor verwarmen en koelen; Modulatie en schakelfrequentie van warmte en koude opwekkers; Beheersing van het stromingsgeluid. Niet of onvoldoende inregelen van de ontwerpvolumestromen betekent meestal minder comfort en een toename van het energiegebruik. In deze ISSO-publicatie worden de inregelmethoden ingebed in het realisatieproces van een klimaatinstallatie volgens het Model Kwaliteitssysteem Klimaatinstallaties (MKK). Hierbij ligt de nadruk op het inregelproces waarin de benodigde eisen, middelen, documenten en verantwoordelijkheden zijn vastgesteld. Hoofdstuk 4 en de specificatiebladen kunnen door bedrijven worden gebruikt om hun kwaliteitssysteem aan te vullen en biedt de mogelijkheid inregelen te verankeren in regelgeving. Vanuit de specificatiebladen wordt voor een inhoudelijke behandeling van het inregelen verwezen naar de overige hoofdstukken van deze ISSO-publicatie. In hoofdstuk 1 t/m 3 worden de inregelmethoden behandeld. Hierbij ligt de nadruk op hoe de inregelmethoden moeten worden toegepast en uit welke onderdelen ze zijn opgebouwd. In deze 2e uitgave van ISSO-publicatie 65 is het dynamisch inregelen van de ontwerpvolumestromen toegevoegd. Met dynamisch inregelen is het realiseren van de ontwerpvolumestromen eenvoudiger geworden, waardoor de kans dat een installatie niet is ingeregeld kleiner wordt.
ISSO-publicatie 65
5
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
SYMBOLENLIJST A
autoriteit van een regelafsluiters
[-]
cp
soortelijke warmte
[J/(kg·K)]
Kv
volumestroom door een inregelafsluiter met een willekeurige stand bij een drukverschil van 1 bar [m3/h]
Kvs
Kv-waarde bij een volledig open regelafsluiter en een drukverschil van 1 bar
[m3/h]
qm
massastroom van bijvoorbeeld het CV-water of koelwater
[kg/s]
qv
volumestroom van bijvoorbeeld het CV-water of koelwater
[m3/s]
qv1
volumestroom door een warmtegebruiker of door een warmteopwekker
[m3/s]
qvx
volumestroom door een leiding x = 1,2,3 etc. is een indexnummer voor de leiding en de volumestroom die door de leiding stroomt
[m3/s]
Δθ
temperatuurverschil
[K]
Δp
drukverschil of drukverlies
[Pa]
Δpx
drukverschil of drukverlies in een leiding met volumestroom qvx
[Pa]
Δpa
drukverschil over een moduul of apparaat Δpa = Δpp - Δpv
[Pa]
Δpp
opvoerhoogte van een pomp
[Pa]
Δpv
drukverlies
[Pa]
η
rendement
[%]
ρ
soortelijke massa
[kg/m3]
θi
luchttemperatuur
[°C]
θ1
temperatuur van het water dat een opwekkermoduul uitstroomt of een gebruiker moduul instroomt
[°C]
θ2
temperatuur van het water dat een gebruiker instroomt of een opwekker uitstroomt
[°C]
θ3
temperatuur van het water dat een gebruiker uitstroomt of een opwekker instroomt
[°C]
θ4
temperatuur van het water dat een gebruiker moduul uitstroomt of een opwekkermoduul instroomt
[°C]
φ
vermogen
[kW]
100
met deze index bij bijvoorbeeld een temperatuur of volumestroom wordt aangegeven, dat het om de vollastsituatie (ontwerpsituatie) gaat
[-]
ISSO-publicatie 65
7
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
GRAFISCHE SYMBOLENLIJST 1. Warmtegebruiker (WG) of koude gebruiker (KG). Dit kan zijn een luchtverwarmer of luchtkoeler in een luchtbehandelingskast of een scheidingswarmtewisselaar (TSA) tussen twee hydraulische circuits 2. Distributiesysteem met meerdere afgiftesystemen (warmtewisselaars) met of zonder naregeling in de vertrekken van een gebouw 1. Warmte opwekker (WO) zoals ketel, condensor warmtepomp, scheidingswarmtewisselaar, etc. 2. Koude opwekker (KO) zoals verdamper koelmachine, scheidingswarmtewisselaar
Thermostatische regelafsluiter (TRA) voor regeling van de temperatuur in een vertrek van een gebouw
Thermostatische regelafsluiter (TRA) met interne drukverschilregeling voor regeling van de temperatuur in een vertrek van een gebouw Tweeweg regelafsluiter (RA) met servomotor en meetvoorziening voor: druk, volumestroom en temperatuur Tweeweg regelafsluiter (RA) met servomotor en inregelafsluiter (IRA) met meetvoorziening voor: druk, volumestroom en temperatuur Tweeweg regelafsluiter (RA) met servomotor en interne drukverschilregeling met meetvoorziening voor het meten van druk, volumestroom en temperatuur.
Drieweg regelafsluiter (RA) met servomotor
Inregelafsluiter zonder meetvoorziening
Inregelafsluiter met meetvoorziening Inregelafsluiter met interne drukverschilregeling en meetvoorziening voor druk, temperatuur en volumestroom
Circulatiepomp (CP) met toerenregeling
Circulatiepomp zonder toerenregeling
ISSO-publicatie 65
9
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
BEGRIPPENLIJST Aanvoertemperatuur Temperatuur bij uittreden uit een opwekker θ2 of bij uittreden uit een opwekkermoduul θ1. Apparaat Geselecteerd werktuigbouwkundig product dat onderdeel uitmaakt van een installatie. Afgiftesysteem Warmtegebruiker of koude gebruiker die warmte afgeeft in een vertrek of warmte uit een vertrek afvoert (koelen). Autoriteit van een regelafsluiter De autoriteit is een maat voor de druktoename over de regelafsluiters tijdens het sluiten van de regelafsluiter. De definitie voor autoriteit is het quotiënt van het drukverlies over de volledig open regelafsluiter en het drukverlies over de volledig gesloten regelafsluiter. Basisverwarming Warmtegebruiker, bijvoorbeeld vloerverwarming, geschikt voor het compenseren van het warmteverlies van een vertrek door transmissie of het onderhouden van een constante vloertemperatuur. Compensatie inregelmethode Instellen van de volumestromen in een distributiesysteem door middel van meten en instellen. De compensatie methode is een variant van de proportionele inregelmethode. Deellast Bedrijfssituatie tussen vollast en nullast. Delta-theta (Δθ) Verschil tussen de aanvoer- en retourtemperatuur, gemeten over bijv. een warmtegebruiker. Distributiemoduul Verdeler en verzamelaar waartussen de gebruikermodulen worden aangesloten en waarop de opwekkermodulen worden aangesloten. Distributiesysteem Een aanvoer en retoursysteem voor het warmwater of koelwater waarop de afgiftesystemen in de vertrekken zijn aangesloten of andere warmtewisselaars. Dynamisch inregelen Het inregelen van de ontwerpvolumestromen met behulp van inregelafsluiters met een interne drukverschilregeling. Dynamische inregelafsluiter IRA Een inregelafsluiter met een interne drukverschilregeling en daardoor begrenzing op ontwerpvolumestroom met of zonder een voorziening voor het meten van de volumestroom. Dynamische regelafsluiter RA Een regelafsluiter met een interne drukverschilregeling met de functie om de ontwerpvolumestroom of deellastvolumestroom in te stellen en te begrenzen op de ontwerpwaarde of gewenste deellastwaarde, uitgevoerd met of zonder een voorziening voor het meten van de druk of volumestroom. Dynamische Thermostatische regelafsluiter TRA Een regelafsluiter voor het afgiftesysteem in een te verwarmen vertrek van een gebouw met een interne drukverschilregeling met de functie om de ontwerpvolumestroom of een deellast volumestroom in te stellen en te begrenzen op de ontwerpwaarde of gewenste deellastwaarde, meestal uitgevoerd zonder meetvoorziening voor het bepalen van druk of volumestroom. Drukverschil regeling Het op een ingestelde waarde houden van een drukverschil met behulp van een regelvoorziening. Zie voor regelvoorziening ISSO-publicatie 94. Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) Maat voor de energetische prestatie van een gebouw of een gedeelte van een gebouw, inclusief de gebouwinstallaties, bepaald voor een standaard gebruikers gedrag, volgens NEN 5128 voor woningen en de NEN 2916 voor utiliteitsgebouwen. De EPC-waarde is in 2021 vervangen door de BENG eisen.
ISSO-publicatie 65
11
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
Grondkarakteristiek TRA Verband tussen de volumestroom, klephoogte en temperatuur van de regelaar (thermische kop) gemeten bij een constant drukverschil van 0,1 bar volgens NEN-EN 215-1. Grondkarakteristiek regelafsluiter RA Verband tussen de volumestroom (Kv-waarde) en de stand h van de spindel van de regelafsluiter (klephoogte), waarbij het drukverschil over de regelafsluiter constant op 1 bar wordt gehouden. Er zijn bijvoorbeeld lineaire en equiprocentuele grondkarakteristieken beschikbaar. Inregelafsluiter (IRA) Afsluiter voor het handmatig instellen van de ontwerpvolumestromen met of zonder interne drukverschilregeling en met of zonder een voorziening voor het meten van de volumestroom. Inregelen volumestromen Instellen van de ontwerpvolumestromen met behulp van inregelafsluiters of een toerengeregelde pomp. Hoge temperatuur koeling Koelinstallatie met een ontwerp- en retourtemperatuur hoger dan 6/12 °C. Hoge temperatuur verwarming Warmwaterverwarmingsinstallatie waarbij de ontwerpaanvoertemperatuur hoger is dan 55 °C. Hoofdverwarming Warmtegebruiker, bijvoorbeeld vloerverwarming, die de volledige warmtebehoefte in een vertrek compenseert. Hydraulische schakeling Een watervoerend systeem opgebouwd uit warmte- en/of koudegebruiker modulen en warmte en/of koude opwekkermodulen verbonden doormiddel van een distributiemoduul. De hydraulische schakeling wordt ook wel processchema genoemd. Koelen Proces van warmteafvoeren ten behoeve van temperatuurregeling. Koellijn Ingesteld verband tussen bijvoorbeeld de buitenluchttemperatuur en de aanvoertemperatuur. Koude gebruiker Warmtewisselaar waarmee het gedistribueerde koelvermogen wordt afgegeven (onttrokken) aan een vertrek of ander distributiesysteem. Koude gebruiker moduul Hydraulische moduul waarin of het distributiesysteem met de koudegebruiker(s) of alleen een enkelvoudige warmtewisselaar voor koelen is opgenomen. Koude opwekker (KO) Apparaat ten behoeve van het afvoeren van warmte. Koude opwekker moduul Hydraulische subschakeling waarin de koudeopwekker(s) zijn opgenomen. Kv-waarde Volumestroom in m3/h van water met een temperatuur van 5 tot 30 °C bij een drukverschil van 1 bar over een regelafsluiter. Kvs-waarde Volumestroom door een regelafsluiter als de regelafsluiter volledig open staat bij 1 bar drukverschil over de regelafsluiter. Lage temperatuurverwarming Warmwaterverwarmingsinstallatie waarbij de aanvoer ontwerptemperatuur niet hoger is dan 55 °C.
ISSO-publicatie 65
12
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
Moduul Deel van een hydraulische schakeling te onderscheiden naar: Distributiesysteem; Warmtegebruikermodulen; Distributiemoduul; Warmteopwekkermodulen. Zie ISSO-publicatie 44 en ISSO-publicatie 47 'Ontwerp van hydraulische schakelingen voor verwarmen en koelen'. Naregeling Regeling van de binnentemperatuur in de verschillende vertrekken. Nullast Staat voor de situatie dat de regelafsluiter dicht staat. Ontwerpcondities Binnen- en buitencondities zoals de vertrektemperatuur en de buitenluchttemperatuur die dienen als basis voor het ontwerp van een klimaatinstallatie voor verwarmen en/of koelen Ontwerpvolumestroom Door de ontwerper bepaalde volumestroom waarmee de ontwerpvermogens worden gerealiseerd. Ontwerptemperatuur Door de ontwerper bepaalde temperaturen waarbij de ontwerpvermogens worden gerealiseerd. Ontwerpvermogen Vereist waterzijdig vermogen onder ontwerpcondities. Optimaliseren Ontwerpen van een klimaatinstallatie met afgesproken comfortcondities met een laag afgesproken energiegebruik en minimale kosten. Proportionele inregelmethode Instellen van de volumestromen in een distributiesysteem door middel van meten en instellen. Regelafsluiter (RA) Corrigerend orgaan in een hydraulische schakeling waarmee een volumestroom wordt beïnvloed. Retourtemperatuur Temperatuur van het water bij het intreden van de opwekker θ3 of opwekkermoduul θ4. Statisch inregelen Het inregelen van de ontwerpvolumestromen met behulp van inregelafsluiters zonder interne drukverschilregeling. Stooklijn Ingesteld verband tussen bijvoorbeeld de buitenluchttemperatuur en de aanvoertemperatuur. Stralingsverwarming Verwarming waarbij de warmteoverdracht hoofdzakelijk door straling plaatsvindt. Temperatuurmethode Inregelen van de ontwerpvolumestromen met behulp van het meten van de retourtemperatuur of temperatuurverschil. Thermostatische regelafsluiter TRA Regelafsluiter met hierop aangebracht de regelaar voor de binnentemperatuur. Er zijn TRA's waarmee ook de ontwerpvolumestroom kan worden ingesteld. Verwarming Proces van warmtetoevoer ten behoeve van temperatuurregeling. Voorinstelmethode Instellen van de ontwerpvolumestromen op basis van berekening.
ISSO-publicatie 65
13
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
Vollast Bedrijfssituatie van een hydraulische schakeling waarop de ontwerpvermogens worden gerealiseerd. Warmtegebruiker Warmtewisselaar, waarmee het gedistribueerde warmtevermogen wordt afgegeven aan een vertrek of ander distributiesysteem. Warmtegebruikermoduul Hydraulische subschakeling waarin of het distributiesysteem met de warmtegebruiker(s) of alleen een enkelvoudige warmtewisselaar is opgenomen. Warmteopwekker (WO) Toestel ten behoeve van het opwekken van warmte. Warmte opwekkermoduul Hydraulische subschakeling waarin de warmteopwekker(s) zijn opgenomen. Warmtepomp Warmteopwekker die warmte van een laag temperatuurniveau op een voor verwarming bruikbaar hoger temperatuurniveau brengt. Warmtewisselaar Apparaat waarin warmteoverdracht plaatsvindt tussen twee media in gescheiden circuits bijvoorbeeld: Radiatoren; Convectoren; Stralingspanelen; Koelplafond; Klimaatplafond; Warmtewisselaar(s) in inductie-units of ventilatorconvectoren; Buizen in vloer of wand; Water/water warmtewisselaar. Watervalprincipe Tekenmethode voor een principe schema van een hydraulische schakeling of processchema, waarbij de centrale aanvoer boven en de centrale retour aan de onderzijde wordt getekend. De warmte of koude gebruiker modulen worden tussen de centrale verdeler en verzamelaar getekend. De opwekker modulen worden links in het principe schema met de verdeler en verzamelaar verbonden.
ISSO-publicatie 65
14
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
1
INLEIDING
1.1 WAAROM INREGELEN VAN DE ONTWERPVOLUMESTROMEN De recente ontwikkelingen in het verwarmen en koelen van utiliteitsgebouwen en woongebouwen, die gericht zijn op vermindering van het energiegebruik, vinden hun weerslag in de verwarmings- en koelinstallaties. Niet alleen de kleinere dimensionering van verwarmingsinstallaties als gevolg van verminderd warmteverlies, maar ook de introductie van lage temperatuur verwarmingssystemen (LTV) en hoog temperatuur koelen (HTK) maken het noodzakelijk om meer zorg te besteden aan zowel het ontwerp als het inregelen van de ontwerpvolumestromen in de verwarming- en koelinstallaties. Inregelen van de volumestromen is het instellen van ontwerpvolumestromen met het doel de ontwerpvermogens te realiseren. Uit praktijkonderzoek en theoretische berekeningen is gebleken dat zowel het energiegebruik als het comfort in verwarming- en koelinstallaties afhankelijk zijn van inregelen van de ontwerpvolumestromen. Ook voor het succesvol integreren van duurzame energiebronnen in verwarmings- en koelinstallaties is inregelen van de ontwerpvolumestromen van groot belang. In het kader van het formuleren van scherpere ontwerptechnische kwaliteitseisen voor klimaatinstallaties in ISSO-publicaties, mag daarom een beschrijving van het inregelen van de ontwerpvolumestromen voor grotere installaties niet ontbreken. Samengevat kan worden gesteld, dat het inregelen van de ontwerpvolumestromen noodzakelijk is voor: Algemeen het functioneren van een klimaatinstallatie volgens het ontwerp in vollast en deellastsituaties; Specifiek het beheersen van de retourtemperaturen in verband met rendementen opwekkers; Specifiek modulatie en schakelfrequenties van de installatie en opwekkers; Specifiek realisatie van het volgens het ontwerp verwachte energiegebruik; Afstemmen vermogens gebruikers en opwekkers bij na isolatie, temperatuurverlaging en/of vervanging van de opwekker. In deze ISSO-publicatie worden de inregelmethoden ingebed in het realisatieproces van een klimaatinstallatie volgens het Model Kwaliteitssysteem Klimaatinstallaties (MKK). Hierbij ligt de nadruk op het inregelproces waarin de benodigde eisen, middelen, documenten en verantwoordelijkheden zijn vastgesteld. Hoofdstuk 4 en de specificatiebladen kunnen door bedrijven worden gebruikt om hun kwaliteitssysteem aan te vullen en biedt de mogelijkheid inregelen te verankeren in regelgeving. Vanuit de specificatiebladen wordt voor een inhoudelijke behandeling van het inregelen verwezen naar de overige hoofdstukken van deze ISSO-publicatie. In hoofdstuk 1 t/m 3 worden de inregelmethoden behandeld. Hierbij ligt de nadruk op hoe de inregelmethoden moeten worden toegepast en uit welke onderdelen ze zijn opgebouwd. In deze 2e uitgave van ISSO-publicatie 65 is het dynamisch inregelen van de ontwerpvolumestromen toegevoegd. Met dynamisch inregelen is het realiseren van de ontwerpvolumestromen eenvoudiger geworden, waardoor de kans dat een installatie niet is ingeregeld kleiner wordt. 1.2 TOEPASSINGSGEBIED PUBLICATIE Voordat een installatie kan worden onderworpen aan een opleveringsprotocol volgens ISSO-publicatie 107, waarmee wordt getest of de installatie functioneert volgens het programma van eisen en het ontwerp moet de installatie worden ingeregeld. Inregelen betreft niet alleen de volumestromen, maar ook de apparaten, regelaars en software van de automatisering installatie. Onderstaand flowschema geeft globaal weer waar het inregelen van de ontwerpvolumestromen in het totale realisatieproces van een verwarming- en koelinstallatie moet worden geplaatst. De eventuele terugkoppeling naar de vorige fasen is niet weergegeven in het flowschema.
ISSO-publicatie 65
15
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties
1. Programmafase - Nieuwbouw - Bestaande bouw
2. Ontwerpfase
3. Uitwerkingsfase
4. Realisatiefase
5. Beheerfase
Vaststellen systeemconcept klimaatinstallatie met exploitatiekosten en terugverdientijd. Wettelijke eisen mbt inregelen. Ambitie niveaus vastgelegd in bijvoorbeeld BREEAM.
- Ontwerpvolumestromen hydraulische schakeling; - Aantal inregelafsluiters; - Typen inregelafsluiters; - Toe te passen inregelmethoden; - Documentatie.
- Bestek met - productselectie en - Prijsvorming
- Montage; - Drukverliesberekening en bepalen; standen IRA’s bij voorinstelmethode; - Spoelen en filters toepassen; - Vullen en ontluchten; - Afhankelijk van de toegepaste inregelmethode activeren van de benodigde apparaten zoals pompen, opwekkers inclusief regelingen - Inregelen volumestromen met methoden in ISSO-publicatie 65; - Opleveren van een inregelstaat met ontwerpwaarden en ingestelde volumestromen als onderdeel van de oplevering van de installatie vastgelegd in een gebouwdossier.
- Controle momenten ontwerpvolumestromen.
Afb. 1.1 Realisatie proces van een klimaatinstallatie met de fasen waar de ontwerpvolumestromen worden berekend en gerealiseerd 1.3
LEESWIJZER PUBLICATIE
Hoofdstuk 1 In hoofdstuk 1.4 wordt ingegaan op de randvoorwaarden bij het inregelen zoals vullen van de installatie, spoelen en plaatsen van vuilfilters. In hoofdstuk 1.5 wordt een hydraulische schakeling (processchema) samengesteld met zogenoemde hydraulische modulen. Deze hydraulische modulen spelen een rol bij de toe te passen inregelmethoden in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 1.6 wordt ingegaan op de Europese normen en nationale regelgeving met betrekking tot het inregelen van de ontwerpvolumestromen. In hoofdstuk 1.7 wordt gekeken naar het verband tussen inregelen en het energiegebruik van een klimaatinstallatie. In bijlage G zijn cases genoemd over inregelen en het energiegebruik. Hoofdstuk 2 en 3 Het inregelen van de ontwerpvolumestromen vangt aan in hoofdstuk 2. In dit hoofdstuk zijn 8 voorbeelden gegeven van hydraulische schakelingen en te kiezen inregelmethoden voor de distributiesystemen, gebruikermodulen en opwekkermodulen in de hydraulische schakeling. In hoofdstuk 3 zijn de verschillende mogelijke inregelmethoden uitgewerkt. Als er behoefte is aan theoretische grondslagen of nadere toelichting wordt vanuit hoofdstuk 3 verwezen naar de verschillende bijlagen. In afbeelding 1.2 is de werkwijze schematisch weergegeven.
ISSO-publicatie 65
16
Inregelen van ontwerpvolumestromen in klimaatinstallaties